دوربین زیردریایی
گیتی صفرزاده
روزهای هفته را که نگاه کنیم، هر روزش یادآور آدمهایی است که رفتهاند و آمدهاند. همین هفته را که نگاه میکنم کلی سالروز و سالمرگ میبینم، از سالمرگ حسن کسایی و علی شریعتی بگیر تا تولد هانیبال الخاص و توران میرهادی. فیلم مستند زندگی توران میرهادی را همین چند روز پیش دیدم. شما را نمیدانم اما خودم علاقه عجیبی به خواندن یا دیدن زندگینامه دیگران دارم. لابد یک بخش عمومیاش همان میل سردرآوردن از زندگی خصوصی دیگران است که به گمانم به شدت غریزه بقا درون هر آدمی وجود دارد. فرقی هم ندارد که فرد نامبرده رئیسجمهور باشد یا هنرمند یا همسایه بغلدستیمان. شاید میزان کنجکاویمان فرق کند اما در همه موارد لذت خاصی به ما دست میدهد که بفهمیم دیگری در آن بخش زندگیاش که ما نمیبینیم چطور است و چه کار میکند و چه رازهای مگویی دارد. حالا رازهای مگویش گاهی ممکن است کشف یک رابطه عاشقانه باشد و گاهی نگاه آن آدم به هستی و زندگی. من راستش اولی را هم به اشتیاق کشف همین دومی دوست دارم. یعنی دوست دارم از دل آن نامه عاشقانه و اینکه نامبرده قورمهسبزی را به خورشت قیمه ترجیح میداده یا صبحها معمولا چه ساعتی از خواب بیدار میشده، سر دربیاورم که به دنیا چطور نگاه میکرده و چه معنایی برای زندگی قائل بوده.
با همین نیت بود که نشسته بودم و فیلم زندگی توران میرهادی را نگاه میکردم و آن را با تصویر دیداری که با ایشان داشتم سبک و سنگین میکردم که جمله پسرش توجهم را جلب کرد، آنجا که گفت: «مادرم انگار حبابی به دور خودش کشیده بود، حبابی که داخل آن میتوانست بدون اینکه مسائل بیرونی اذیتش کند کار مورد علاقه خودش را انجام دهد». دروغ چرا، یک لحظه تصویر ماهیای که درون یک حباب شیشهای چرخ میخورد و با خوشحالی گمان میکند که آن تنگ دریاست به ذهنم آمد. با خودم گفتم یعنی راز و رمز آدمهایی که جاودانه میشوند و نامشان باقی میماند این است؟ اینکه در فنجان کوچکت آرام و خشنود باشی؟ گرچه بشخصه ایرادی در این ماجرا نمیبینم و فکر میکنم اگر آدمیزاد واقعا به اینجا برسد و دائم در تشویش این نباشد که فنجان همسایه، بزرگتر است و دورش طلایی است و آب درونش پراملاحتر، دستاورد بزرگ و باارزشی است. با وجود این اما گمان میکنم چیز دیگری وجود دارد که باعث میشود آن آدم در همان حبابش کارهایی بکند بزرگ و ماندگار و من در حباب خودم -خوب، خوش و حتی نیکوکار- چندصباحی یک زندگی بهقاعده بکنم و بروم. شاید این باشد که آن دیگری از درون حباب نگاهی دارد به خیلی دورتر، به جایی که نه حباب وجود دارد و نه فنجان معنا میدهد، حس پیوستگی به دریایی را دارد که از آنِ همه است. آن وقت در خیالم تصویر تازهای شکل میگیرد: ماهی درون حباب روی سرش یکی از آن دوربینهای زیردریایی دارد و با آن به جایی خیلی دورتر و خیلی بالاتر از حباب نگاه میکند، جایی که همه ماهیها در دریای بزرگی بالا و پایین میجهند. فارغ از نیک و بد کارهایی که میکنیم و میراثی که به جا میگذاریم، تا وقتی کسی در جهان ما را صدا بزند-به نام یا به اعمال- یادمان باقی و جاودانه میماند. البته مدت آن بستگی به بلندی و قدرت دوربین زیردریاییمان دارد. وگرنه تقویم قطور هرهفته پر از سالروزها و سالمرگهاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.