|

«شطرنج باد» و بازی کشاورز

گروه هنر: یکی از فیلم‌های مهمی که زنده‌یاد محمدعلی کشاورز در آن به ایفای نقش پرداخت، ‌فیلم «شطرنج باد» به کارگردانی محمدرضا اصلانی بود. هرچند این فیلم در زمان خودش، سال 1355، مورد توجه قرار نگرفت، ولی بعد از گذشت 30 سال برخی از منتقدان سینما، ازجمله سعید عقیقی، به ابعاد هنری و زیبایی‌شناختی آن پی بردند و به عبارت دقیق‌‌تر فیلم را مجددا معرفی و بازخوانی کردند. فیلم‌برداری استثنائی فیلم به‌دست هوشنگ بهارلو که مبتنی‌بر سایه‌روشن‌های حساب‌شده بود، ‌انجام گرفت و در مقایسه با فضای فیلم‌های آن زمان سینمای ایران خیلی جلوتر بود و به‌راحتی می‌توان با فیلم‌های وقت هالیوود مقایسه کرد. ضمن اینکه دکوپاژ و کارگردانی فیلم هم پیشگام بود. برای نخستین‌بار در آغاز فیلم «شطرنج باد» از «به نام خدا» استفاده شد؛ سنتی که بعد از پیروزی انقلاب فیلم‌ها از آن پیروی کردند. به بهانه درگذشت استاد محمدعلی کشاورز با محمدرضا اصلانی، ‌کارگردان سینما گفت‌وگوی کوتاهی انجام دادیم. اصلانی از همکاری خود با کشاورز به «شرق» گفت: «آقای کشاورز آدم موظف و وقت‌شناسی بود. من در تمام فیلم‌هایم از بازیگران می‌خواهم که حتما در تمام مدت فیلم‌برداری سر صحنه باشند. چون بازیگری ادا نیست، بلکه نوعی زندگی است. پس باید فیلم را زندگی کرد. از این نظر آقای کشاورز همیشه وقت‌شناس بودند و گروه را همراهی می‌کردند. مرتب سرِکار می‌آمد و کارش را به درستی انجام می‌داد». کارگردان «شطرنج باد» در ادامه درباره دلیل انتخاب آقای کشاورز برای بازی در این فیلم گفت: «اصولا من از کاراکتر و شخصیت ایشان خوشم می‌آمد. چون چندوجهی بودند. او آدم خوبی بود. به عبارت دقیق‌تر آدم نرم و خوش‌خیم بود؛ مهربانی خاص خودش را داشت». کارگردان سریال «سمک عیار» درباره تفاوت و شباهت‌های دیدگاه کشاورز با خود درباره فهم فیلم‌نامه «شطرنج باد» توضیح داد: «خب ما کمی تفاوت فهم داشتیم. ایشان در ابتدا فکر می‌کرد فیلم به اصطلاح ژیگولی است. اما بعدا که فیلم دیده شد به فیلم مفتخر شد و بعد متوجه شد ‌«شطرنج باد» فیلم مهمی است. حتی به من گفت عکس بزرگی از این فیلم را درخانه نصب کرده است». کارگردان «چیغ» در برابر این سؤال که «چرا کمتر به این فیلم و بازی کشاورز اشاره می‌شود و در عوض سریال «پدرسالار»‌ مورد توجه قرار می‌گیرد»، پاسخ داد: «این فیلم سال‌ها دچار درک‌نشدگی شد! و بعد از گذشت 30 سال پی به ارزش‌های آن بردند. به هر حالت این آسیب در تاریخ سینمای ایران بوده و چیز تازه‌ای نیست». کارگردان فیلم «آتش سبز»‌ درباره لوکیشن و خانه فیلم عنوان کرد: «این خانه هنوز توی لاله‌زار هست و مشیرالدوله بود. اما متاسفأنه هم مؤسسه‌ای اداری شده که نباید بشود. درحالی‌که یکی از ساختمان‌های مهم دوران گذار معماری سنتی به مدرن است. مثل ساختمان موزه آبگینه که اصل هر دو بنا به‌دست یک معمار کاشانی دوره قاجار ساخته شده که متعلق به قوام‌السلطنه بود». او در پایان درباره زنده‌یاد کشاورز گفت: «ظاهرا این رسم دیرینه ما همچنان گریبان‌گیرمان شده که هر چه داریم را قدر نمی‌دانیم و وقتی از دست می‌دهیم حلوا‌حلوایش می‌کنیم! تا چندی پیش همین آقای محمدعلی کشاورز را داشتیم ولی قدرشان را ندانستیم. از هنرشان استفاده نکردیم. ایشان مملو از استعداد و انعطاف بود. وقتی از استعداد کسی استفاده نکنیم، رشد هم نمی‌کند. فهم یک موضوع مهم‌تر از هر چیز دیگری است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.