ما و بیگانگان دور معرفي و بررسي كوتاه فیلم «کشش»
عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب
فیلم «کشش» محصول سینمای روسیه در سال 2017 و به کارگردانی «فئودور بوندارچوک» است. این فیلم نیز موضوعی تکراری دارد. بیگانگان روی زمین میآیند و با برخورد متفاوت زمینیان روبهرو میشوند. اما نکاتی در این فیلم آن را با بقیه متفاوت میکند. بااینحال میتوانست خیلی بهتر از این پرداخت شود و داستان عمیقتر و زیباتری را به تصویر بکشد. قهرمان داستان البته بیگانگان فضایی نیستند، بلکه یک دختر عادی زمینی به نام «یولیا» است که پس از مرگ مادرش با پدری نظامی و سختگیر زندگی میکند. داستان اصلی از بارش شهابسنگ آغاز میشود؛ از نورهایی که از آسمان بر زمین میریزند. اما یکی از همین شهابسنگها به سفینهای بزرگ و عجیب برخورد میکند؛ سفینهای که همانند چشمی بزرگ در خارج جو زمین، نظارهگر ما و زمین است. یکی از نقاط قوت این فیلم طراحی و شکل این سفینه است. سفینه به شکل یک چشم بزرگ طراحی شده است؛ یعنی کار آن نه تهاجم و نه حتی اکتشاف، بلکه صرفا نظاره است؛ نظارهای که البته عمق معنایی زیادی پیدا میکند. میخواهد ببیند ما انسانیت را چطور تعریف میکنیم؟ اما یک شهابسنگ عملا این نظاره را دچار اشکال میکند. شهابسنگ با این سفینه برخورد میکند و آن را از کار میاندازد و موجب سقوط آن روی زمین میشود. پس از این سقوط وحشتآور، بحثهای زیادی درمیگیرد که با این سفینه و بیگانگانی که با هیبتی عجیب درون آن زندگی میکنند، بايد چهکار كنيم. پس از یک برخورد و گفتوگویی غیرمعمول با این بیگانگان، به این نتیجه میرسند که این بیگانگان خطری برای آنها نداشته و باید بگذارند تا سفینه خود را تعمیر کرده و از زمین بروند. اما مشکل اینجاست که بشریت در هیچ موردی نمیتواند وحدت عمل داشته و به شکلی یکسان و هماهنگ عمل کند. شاید این جزئی از طبیعت و سرشت انسان باشد. اینجا اما عدهای جوان که دوستشان را در سانحه سقوط این سفینه از دست دادهاند، دستبهکار میشوند. آنها که خیلی خشمگین هستند مخفیانه وارد منطقه حفاظتشده میشوند. اینجاست که با یکی از این بیگانگان برخورد میکنند؛ برخوردی که متأسفانه خشونتآمیز میشود. بیگانه فضایی آسیب میبیند، اما بهسرعت از پوشش خود خارج شده و خود را پنهان میکند. جوانها آن لباس بزرگ و قدرتمند را با خود میبرند. «یولیا» که پیش از این بسیار از دست این بیگانگان که با سقوطشان بهترین دوست او را از او گرفتهاند خشمگین بوده، در این برخورد منقلب میشود. پس به محل حادثه بازمیگردد و آن بیگانه فضایی را پیدا و با مداوایش او را نجات میدهد. از اینجا داستان به شکلی دوگانه پیش میرود. از طرفی جوانان خشمگین میخواهند هرطور که شده سفینه را نابود کنند و از سوی دیگر یک رابطه احساسی بین «یولیا» و این بیگانه فضایی که حالا به شکل آدمیان در میان آنها دارد حرکت میکند شکل میگیرد. فیلم متأسفانه مثل خیلی از موارد دیگر به یک تعقیبوگریز ساده تقلیل مییابد؛ تعقیبوگریزی که در نهایت به زخمیشدن «یولیا» و بیگانه فضایی منجر میشود. در نهایت این پدر «یولیا»ست که وارد سفینه میشود تا دخترش را نجات دهد. آن بیگانه فضایی با گذشتن از جانش نیروی حیاتی خود را به «یولیا» میبخشد. مکالمهای که در آخر فیلم بین بیگانگان فضایی و پدر «یولیا» رخ میدهد نیز کلیشهای است. آنها میگویند: نژاد بشر دیگر از دست رفته است. جنگهای بیشماری در همین سالیان اخیر در بین مردمان زمین اتفاق افتاده است. جنایت وجه مشخصه آنها شده است. تنها امید بشریت همین دختر سرهنگ؛ یعنی «یولیا»ست؛ کسی که در این مشاجره جانب بیگانگان فضایی را گرفت و سعی کرد که رابطهای دوستانه و حتی عاشقانه با یکی از آنها برقرار كند. اما با وجود این تأکید، فیلم خصلت خاصی را در «یولیا» نشان نمیدهد. درحالیکه میشد در داستان به جنبههای عمیقی در بشر اشاره کرد که ارتباط ما را با یک ذهن عالیتر مقدور میکند. همه اینها در فیلم به فراموشی سپرده شده و فیلم صرفا به یک سینمای سرگرمکننده که البته در جای خود دارای ارزش است، کاهش یافته است. با اینکه سینمای روسیه در ژانر علمی- تخیلی فیلم ارزشمندی همانند سولاریس تارکوفسکی را در تاریخچه خود دارد، چند فیلم دیگری که از این ژانر در سینمای روسیه دیدهام با استانداردها فاصله زیادی دارد. شاید توجه به ویژگیهای فرهنگی بسیار غنی تاریخ روسیه و ادبیات پربار آن بتواند جلوههای جدیدی را در این ژانر برای سینمای آن کشور به ارمغان آورد. بیشک تکیه بر کلیشههای معمول شاید در گیشه فروش داشته باشد، اما جاودان نخواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.