|

سردرگمي در تعريف سينماي بومی (بخش نخست)

امین عنایتی

1. وضعیت موجود

از قدیم تا قبلا و بعد از اواخر تاکنون، هر‌چه سنمان بالا می‌رود، بر عمر از‌دست‌رفته حسرت می‌خوریم، شاهکارهای ساخته‌نشده خود را می‌بینیم و نیت می‌کنیم نصایح مؤثران سینما (سینماگران، استادان، سیاست‌گذاران، مدیران، پیش‌کسوتان و... سینمای کشور به‌ویژه در آثار رسانه ملی، فیلم کوتاه و مستند) را برای رسیدن به موفقیت آویزه گوش خویش قرار دهیم، مدام به یاد می‌آورده و مکررا می‌شنویم که می‌گویند: فیلم بومی بسازید تا معروف شوید، فیلم بومی بسازید تا محبوب شوید، فیلم بومی بسازید تا در هیئت انتخاب و داوری جشنواره‌ها دیده شوید. فیلم بومی بسازید تا شبکه‌های تلویزیونی داخلی و خارجی فیلمتان را بخرند، فیلم بومی بسازید محبوب قلوب جشنواره‌های خارجی شوید، فیلم بومی بسازید تا پلی شود برای رسیدن سینمای حرفه‌ای. فیلم بومی بسازید تا دردانه مسئولان فرهنگی شوید و.... خلاصه فیلم بومی بسازید تا رستگار شوید. اما زمانی که کمی وارد گود می‌شویم، می‌بینیم مؤثران به‌عنوان ناخدای کشتی سینمای ایران، از ایده تا نهایت پروسه تولید و پخش، به‌ویژه نسل جوان (نه در تئوری و حرف بلکه در عمل) به این‌سو سوق می‌دهند که: «از ساخت فیلم‌های شهری، کافی‌شاپی، عاشقانه، آپارتمانی، تجربی و... پرهیز کنید و فیلمی بسازید که سرشار باشد از عکس‌ها و نماهایی از محل بوم و زیستتان (با ربط و بی‌ربط)». در نتیجه سینماگران خوزستانی فیلم‌هایی بسازند در نخلستان‌ها، کنار کارون، تالاب شادگان، هور و اقوام عرب و بختیاری و....! دوربین بچه‌های هرمزگان از کنار خلیج فارس و ماهی‌گیران و... تکان نخورد! فیلم‌سازان اصفهانی صرفا در محدوده سی‌و‌سه‌پل و میدان نقش‌جهان و منارجنبان و... فیلم بگیرند! رفقای شیرازی هم حتما یا در شاهچراغ باشند یا در حافظیه و آرامگاه سعدی! کارگردانان شمالی هم با چکمه یا کنار دریا مشغول ماهی‌ها باشند یا در شالیزارها! ترکمن‌های فیلم‌ساز هم در پیست اسب‌دوانی خانه کنند تا صحنه‌‌ای را از دست ندهند! و مابقی هم که هیچ عینیت بومی ندارند، با دوربین‌شان هجرت کنند به روستاها، دشت‌ها، کوه‌ها، طبیعت، غارها، دریاها و مکان‌های عجیبی که هیچ موجود زنده‌ای به آنجا نرفته است... بالاخره عینیتی را بیابند یا بسازند، آن را چنان تصویری کنند که تاکنون بنی‌بشری آن را ندیده است! ضمنا همه اینها هم حواسشان باشد به‌محض وقوع سیل و زلزله، انواع بلایا و حوادث غیرمترقبه سریعا در صحنه ماجرا حاضر شده و از دختربچه‌‌ای فیلم و عکس بگیرند که زیر آوار سبکی گیر کرده و در حال درد‌کشیدن، فریاد کمک می‌خواهد اما کسی به دادش نمی‌رسد و مستندساز هم وقتی کارش تمام شد به‌جای آنکه به دختربچه کمک کند، سریعا برود سراغ سوژه‌های مشابه! مبادا عقب بیفتد! یکی از افراد دائم‌الحضور در هیئت انتخاب‌ها می‌فرماید که در هیئت انتخاب ابتدا می‌نگرند فیلم از کجا آمده و اگر غیر از تهران، فیلم در آپارتمان و کافی‌شاپ و... گذشت، اعتنایی بر آن خرج نمی‌کنند. 2. چند پرسش؟ آیا فیلم‌ساز شیرازی نمی‌تواند فیلم پلیسی بسازد؟! آیا در اصفهان هنرمندی حق ندارد دغدغه سینمای وحشت را داشته باشد؟! سینماگر زاهدانی برای ساخت فیلم فانتزی حتما باید به مرکز مهاجرت کند؟! در اهواز مشکلات خانوادگی نیست؟! در بندرعباس کسی دغدغه اقتباس از ادبیات ایران و جهان را ندارد؟! در یزد معضلات آپارتمان‌نشینی مطرح نیست؟! در کرمان کافی‌شاپ‌ها هیچ تأثیری در جوانان آن دیار ندارد؟! آیا نخبه رشتی که دغدغه اقتصاد کشور را دارد، برای فیلم‌سازی جالب نیست؟! اگر کارگردان مشهدی بخواهد کمدی بسازد، جایی نباید او را حمایت کند؟! و... مؤثران به این سؤالات همواره در عمل پاسخ منفی می‌دهند و توصیه می‌کنند که ساخت این قبیل آثار صرفا از ساکنان تهران برمی‌آید و لاغیر! (آنکه رابطه دارد و پول و فلان! حسابش جداست البته). 3. فیلم(سینمای) بومی چیست؟ با جمع‌بندی نظریات و ایده‌های مطرح‌شده از طرف مؤثران در این زمینه می‌توان گفت: فیلم بومی یعنی گونه‌ای از فیلم‌های شخصی که حاصل تلفیق نگاه شخصی هنرمند با یک یا چند جزء از المان‌های هویت و فرهنگ محل زیست هنرمند از قبیل جغرافیا، مکان، اتمسفر، اقوام، تاریخ، ارزش‌ها و... و نگاه شخصی، نگاهی اصیل و تجربه منحصربه‌فرد هنرمندی است که بر اساس علایق، دغدغه‌ها، جهان‌بینی، زیست و همه اینها به‌مرور زمان و با تجربه و مطالعه حاصل می‌شود. ادامه دارد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.