|

به ياد پرويز كلانتري فقيد

نقاش مناظر در قرنطینه

حسين گنجي. منتقد

همیشه باید به خاطر داشت که هنر یعنی تمام جهان پیرامونی ما؛ از اتاقی که هرچقدر ساده باشد و در آن زندگی می‌کنیم و در میان دیوارهایش و میان میز و صندلی و روی تکه‌فرشش در محاصره‌ایم، تا دشت‌ها و صحراهایی که تا چشم کار می‌کند، به ادامه خود مشغول‌اند و در ابعادی بزرگ‌تر آنها نیز محصورند. این وسعت بیکران از جزئیات کوچک مانند ترکی بر دیوار یا ریگی در بیابان تا کلیات بزرگ و بی‌نهایتش مانند آسمان آبی و دریاي بی‌انتها به ظرافت طراحی شده و حجم گرفته‌اند و جدا از اینکه خود اثری هنری و تعاملی هستند، همیشه الهام‌بخش هنر و سوژه‌های درخشانی برای خلق اثر هنری خواهند بود. شاید توجه به همین‌ها و تماشای درست همین مناظر عادی دوروبر باعث شده است بسیاری هنرمند و نقاش شوند.

اما از این خیل عظیم تعداد کمی به عدد انگشتان دست هستند که می‌توانند به جهان تازه و خلق به معنای خلق دست پیدا کنند و با دقت در چگونگی به‌تصویرکشیدن و جانمایی معنایی که حاصل بینش و مطالعه و جهان‌بینی خالق اثر است، از برخی و اندکی کم‌شمار هنرمند به وجود آید که جهان ما را زیباتر و ما را در توجه به پیرامون دلگرم‌تر و کنجکاوتر می‌کنند. در میان این اندک‌شماران باید به پرویز کلانتری، این استاد بی‌بدیل کشیدن منظره‌‌های در قرنطینه اشاره کرد. مردی که سال‌ها با متریالی از جنس همین طبیعت به بیرون‌کشیدن زیبایی‌های در محاصره و پرداختن به خانه‌های در قرنطینه و گرفتار در میان دشت‌ها و کویرها متمرکز شده است. پرویز کلانتری که همین چند روز پیش سالگرد درگذشتش بود، در مشاهده و کشف منظره بی‌همتا و در ایده‌یابی و پخت‌وپز آنچه از محیط پیرامون خود می‌گرفت بی‌بدیل بود. او در طی سال‌ها کار برای کودکان و تلاش برای کشف جهان تصویری آنها، خود نیز کودکی بزرگ‌سال شده بود که در آثار درخشانی که از خود به یادگار گذاشت، بی‌انکار نگاه خردمندانه و زبان کودکانه توأمان دیده می‌شد که این خود گواه اتصال و تسلط او بر جهان تصویری کودکان و اشراف او بر معنای جهان بزرگسالي است. همان نگاه بی‌آلایش و درعین‌حال در معنی‌اي که بنیان‌های اثر هنری او بر آن استوار شده بودند و روایت‌های تصویری او بر آن شکل گرفته و خود را روی بوم کشانده بودند. عمده آثار او یک دعوت بی‌تشریفات است به سرزمینی که تعادل و آرامش و زیبایی در آن حاکمیت مطلق دارد و درعین‌حال یک توجه جدی به تنهایی انسان و در قرنطینه و مرز و حصر و هر عبارت جداسازنده دیگری است که خود برای خود کشیده یا تعریف کرده است. او طبیعت را نیز مانند انسان جدا و در حصر و یکه می‌دید و این تعریفی شاید بود از طرف او برای آنچه بر سر زیبایی آمده است. زیبایی در سرزمین آثار کلانتری یک جای دور و یک جای تنها و یک جای در محاصره است. جایی که او یا در آسمان یا در کویر یا در میان کوه‌های دور آن را ترسیم می‌کرد و برای ترسیم آن نیز از معمولی‌ترین متریال‌ها و طبیعتی‌ترین آن سود می‌جست. از میان این متریال‌ها به گمانم خاک به دلیل سادگی، دم‌دست‌بودن و معنایی که بر دوش می‌کشد، از این جهت که هم شکل‌دهنده انسان بوده است و هم شکل‌دهنده حیات انسانی و هم اولین اسباب‌ بازی کودکان قدیم، بیشترین جلب توجه و‌ محل استفاده را داشته است و او در این قالب توانسته بهترین مضامین و معنا و تصویرسازی‌هایش را به وجود آورد و ارائه دهد. کاری که از او به درستی هنرمندی سرآمد و مدرنیستی واقعی ساخته است؛ مدرنیستی که مبنای کارش را بر بوم خود و محیط پیرامونی خود و سنت خود گذاشته است؛ سنتی که او به بهانه مدرنیزه‌شدن از ان عبور نکرد، بلکه به ‌آان معنا و جلوه دیگر و منحصربه‌فردی را بخشید؛ کاری که از هر هنرمند مدرن‌شده یا علاقه‌مند به مدرن‌شدگی انتظار می‌رود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.