نگذاریم نفسهای مُد ایران به شماره بیفتد
ستاره جاويد
برخوردهای سلبی با امر مد و نمایش زنده لباس، در ماههای واپسین سال 1300 خورشیدی که در آستانه خداحافظی ایستاده و میخواهد تقویم را به سده 15 خورشیدی تحویل دهد، نتایج عالیای نداشته است. با اینکه کارگروه ساماندهی مد و لباس در زمستان گذشته سیاست جدیدی را مبنی بر ازسرگیری فعالیت فشنشوها و نمایش زنده لباس در دستور کار قرار داد؛ اما کرونا آمد و همه آنچه را که رسانهها و علاقهمندان برای احیای این هنر نمایشی، در مدت طولانی رشته کرده بودند، پنبه کرد. اکنون که به فصل تابستان وارد میشویم و همه پیکره صنعت فشن در دنیا دستخوش تحولات شگرف و عظیمی متأثر از ویروس کرونا شده نفسهای مد ایران به شمارش افتاده است. نفسهایی که مشخص نیست تا چه زمانی این نوباوه تازه به ثمر نشسته را در دنیای بیرحم رقابت با ترکیه و همسایه افغان، یاری خواهد کرد تا زنده بماند و از نفس نیفتد.
نخستین نمایشهای زنده لباس با حضور نخستین مدلهای رنگینپوست
نخستین برندی که از مدل (Model)های رنگینپوست آفریقاییتبار برای نمایش زنده (Runway) مجموعه طراحیهای خود استفاده کرد، کریستین دیور (Christian Dior)، برند شهیر فرانسوی بود که در سال 1949 در تصمیمی ساختارشکنانه و آوانگارد از دوروتا تاولز (Dorothea Towles) که در تعطیلات به سر میبرد و بهعنوان نخستین مدل سیاهپوست، موفق شده بود به فشنشوها (Fashion Show) راه یابد، دعوت کرد تا در نمایش زنده مجموعه این برند حضور یابد. دوروتا تازه نوجوانی را به پایان رسانده بود که به دنیای مد راه یافت و در تمام نمایشهای زنده لباس، کوشید نمادی از فرهنگ آفریقا باشد و به واسطه مفهوم زنده و عمیقی که از فرهنگ مردم آفریقا در اجراهای خود نمایش میداد، به آیکون مهم و مشهوری در صنعت فشن (Fashion Icon) تبدیل شد. از سال 1949 تا امروز که دنیای مد فرازوفرودهای بسیار عظیم و پیشبینیناپذیری را پشت سر گذاشته است، زنان و مردان رنگینپوست متعدد بسیاری پابهپای صنایع دیگر، در صنعت فشن (Fashion Industry) مبارزه کردند تا بتوانند مسیر را برای حضور خود و همقطارانشان هموار کنند. وقتی به تاریخ پشت سر گذاشتهشده مدلها نگاه میکنیم، درمییابیم
فضا و اتمسفری که در دوران معاصر از زندگی به ظاهر بدون دغدغه و سرشار از رژیم غذایی عجیبوغریب آنان به تصویر کشیده میشود، تطبیق چندانی با واقعیت زندگی این صنف ندارد. دیدن تصاویر نقشبسته روی جلد مجلات که تصویری بیدغدغه و بیدرد را از سوپراستارهای دنیای مد نمایش میدهد، هرگز نمیتواند بیانگر عمق درد و تلاش و مبارزهای باشد که علاقهمندان به این هنرحرفه، در تمام کشورهای دنیا متحمل شدهاند. ایران نیز از این قاعده و تلاش مستثنا نیست.
نژادپرستی از مُد افتاده است
با توجه به تلاش عظیمی که رنگینپوستان از نیمه قرن بیستم متحمل شدهاند تا امروز هر تلفن هوشمند طوری عمل میکند که کوچکترین حرکت زیر تیغ نقد کاربران فضای مجازی قرار دارد، دیگر حرفزدن از نژادپرستی یا اقدامات نژادپرستانه و اجتناب از انسانها به دلیل رنگ یا نژاد، کمی دمده (De-mode) و رنگ و رو رفته است.رُزا پارکس (Rosa Parks Rosa Louise McCauley) زاده ۴ فوریه ۱۹۱۳ - درگذشته ۲۴ اکتبر ۲۰۰۵) نخستین زن سیاهپوست آمریکایی-آفریقاییتبار بود که برای حق سیاهان در اتوبوس اقدام به نافرمانی مدنی در زمان خود کرد. او از فعالان جنبش حقوق مدنی آمریکا بود که بعدا از سوی کنگره آمریکا بهعنوان «مادر جنبش آزادی» و «بانوی اول جنبش حقوق مدنی» شناخته شد.
شهرت رزا به اقدام او برمیگردد که در اول دسامبر ۱۹۵۵ از سپردن صندلی خود در اتوبوس به مردی سفیدپوست خودداری کرد و در نتیجه بازداشت و جریمه شد. او در تاریخ آمریکا جایگاه ویژهای دارد و اقدام اعتراضآمیز او در روز اول دسامبر سال ۱۹۵۵ در ایالت آلابامای ایالات متحده آمریکا علیه مقررات نژادی نقطه آغاز نمادین جنبش حقوق مدنی سیاهان آمریکا قلمداد میشود. خودداری رزا پارکس از واگذاری صندلیاش در یک اتوبوس شهری به یک مرد سفیدپوست و بازداشت متعاقب او به تحریم گسترده شبکه ترابری همگانی از طرف سیاهان منجر شد و به اعتراضات گستردهتر دامن زد. کشیش جوانی به نام مارتین لوترکینگ که بعدا رهبری جنبش مدنی سیاهان را برعهده گرفت، سازماندهی آن تحرکات را برعهده داشت. جنبش اعتراضی او سرانجام به تصویب قانون حقوق مدنی سال ۱۹۶۴ انجامید که هرگونه تبعیض نژادی در آمریکا را ممنوع میکرد. پارکس در سال ۲۰۰۵ در ۹۲سالگی درگذشت و در ساختمان کپیتول هیل (Capitol Hill) در واشنگتن دفن شد. او تنها زن سیاهپوست تاریخ آمریکا است که در چنین مکانی دفن شده است. از زمان نخستین نافرمانی مدنی بهحق سیاهان در آمریکا تا امروز، صدها مدل و هنرمند
رنگینپوست توانستند به سینما و فشنشوهای جهان راه یابند و استعدادها و تلاشهای خود را به نمایش بگذارند.
حضور سیاهپوستان در سینما: یک تلاش پرفرازوفرود
براساس اسناد تاریخی، از سال 1909 بازیگران سیاهپوست به سینما راه یافتهاند و قدیمیترین فیلم کشفشده با بازی یک سیاهپوست به فیلمی صامت از سال 1913 با بازی «برت ویلیامز» مربوط است. سالها و دهههای سخت بسیاری طول کشید تا بازیگران سیاهپوست و دیگر عوامل سینمایی همنژادشان توانستند با اثبات حق مدنی خود و استعدادهایشان، از حق و فرصت برابر برخوردار شده و مانند سفیدپوستان همرده خود، به جایگاهی درخور و شایسته در صنعت نوپای سینما در آن روزگار دست یابند. این محدودیت متأثر از محدودیتهای آنان در حقوق مدنی بود. هرچند در پایان جنگهای داخلی آمریکا در سال 1865 به مردان سیاهپوست حق رأی داده شد (در آن زمان در آمریکا فقط مردان حق رأی داشتند)؛ ولی در حوادثی که بین سالهای 1890 تا 1906 رخ داد، حق رأی تعداد زیادی از سیاهپوستان از آنها سلب و متعاقب آن حقوق مدنیشان محدودتر شد. شاید بتوان گفت «پل رابسن» تنها بازیگر سیاهپوستی بود که توانست در سینمای صامت با فیلمهایی از قبیل «جسم و روح» (1925) خودی نشان بدهد؛ ولی همین بازیگر هم بعد از مدتی مجبور شد به دلیل مسائل تبعیض نژادی آمریکا را ترک کند و در انگلستان به ادامه
فعالیت هنری خود بپردازد.
حضور سیاهپوستان در سینما: یک تاریخ پرفرازونشیب
بربادرفته (Gone With the Wind)، یکی از معروفترین فیلمهای سینمای کلاسیک که با طراحی لباسهای بسیار فاخر و آلامد توانست نظر بسیاری از صاحبان فن را به خود جلب کند، در باب حضور سیاهان در سینما هم جریانسازی درخورتوجهی داشت. در سال 1939 با اکران «بربادرفته» اثر ویکتور فلمینگ (Victor Fleming) اتفاق مهمی در حوزه فیلمهایی درباره سیاهپوستان و نژادپرستی رخ داد. این اثر که اقتباسشده از رمان مشهور «مارگارت میچل» بود و جنگ داخلی آمریکا را از دید آدمهای ایالتهای جنوبی و با محوریت یک دختر نازپرورده جنوبی (اسکارلت اوهارا) روایت میکرد، برنده 10 جایزه اسکار شد که یکی از آنها اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل زن بود که به هتی مک دانیل
(Hattie McDaniel) سیاهپوست رسید. بسیاری از فعالان حوزه حقوق مدنی به این فیلم به خاطر ارائه تصویری همدلیبرانگیزانه از مردمان ایالتهای جنوبی بهعنوان موافقان بردهداری و در عوض ارائه تصویری کاریکاتوری از سیاهپوستان و بردگان، انتقاد کردند.
مدلها و جوانان ایرانی خواهان مسیر باز برای فعالیت هستند
مسیر مُد (Mode) و مدلینگ (Modeling) در ایران هم، همانند تاریخ پرفرازوفرود این سرزمین، پر است از سختگیریها یا سهلگیریهایی که در برهههای مختلف تاریخ، به نوبت و به فراخور زمانه، برجسته شده است. در دورهای شاهد سختگیریها و ممنوعیتها هستیم و در دورهای دیگر شاهد سهلگیریها و هموارسازیهای دولتی برای فعالیت علاقهمندان به این حوزه قرار داریم؛ اما نکته حائز اهمیت که لازم است متولیان و سیاستگذاران در امر تسهیل شرایط فعالیت علاقهمندان به مدلینگ در ایران مورد توجه قرار دهند، نیاز روانی و نیاز جامعه جوان کشور به آن نوع از هنرهای نمایشی است که به واقع متهم به خودنمایی شده است.
تکافتادگی هنرحرفه مدلینگ در ایران سبب شده که آرمان و خواسته مدلهای حرفهای و طراحان لباس برای حضور حرفهای در نمایش زنده لباس در داخل کشور، به شکل یک آرمان دگرگونه تعبیر شود. این در حالی است که با بیتوجهی به تسهیل مسیر فعالیت حرفهای و قانونی از سوی نهاد قانونگذار، به طور قطع انرژی فعالان و علاقهمندان به هنرحرفه مدلینگ و نمایش زنده لباس که حلقه مفقوده صنعت پوشاک و مد است، روی حرکتهای زیرزمینی معطوف شده و به طور حتم، مهاجرت و ترک کشور، تصمیم همگانی علاقهمندان نخواهد بود. برخی از مدلها و طراحان لباس که از تلاشهای پایان سال کارگروه ساماندهی مد و لباس برای احیای مجدد فشنشوها امید کوچکی گرفته بودند و آمدن کرونا، تمام فعالیتها و تلاشهای کارگروه را عقیم کرد، به «شرق» میگوید تلاش و پیگیری همه علاقهمندان به هنرحرفه مدلینگ و بیتوجهی نهادهای قانونگذار به این علاقه صنفی که از سوی عدهای از جوانان دنبال میشود، نفسهای مد ایران را به شماره میاندازد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.