آیا آتشسوزی در جنگلها و مراتع ایران بیشتر شده است؟
ابراهیم احمدیان
آتشسوزی در مراتع و جنگلهای ایران تازگی ندارد؛ بلکه اطلاعرسانی از آنها با حجم و اهمیت بالاست که تازگی دارد. این کار را مردم به مدد وسایل جدید اطلاعرسانی انجام میدهند؛ یعنی همین گوشیهای هوشمند که همه را تبدیل به عکاس و فیلمبردار و گزارشگر کرده و از آن مهمتر شبکههای مجازی. این شبکههای مجازی که برخی آنها را بستری برای انواع بزهکاری یا خطرات امنیتی، اخلاقی و جز آن میدانند، میتوانند اینگونه تبدیل به ناظرانی شوند که جلوی فساد، ناامنی، تباهی و آتشسوزی را میگیرند.باری به دلایل طبیعی و غیرطبیعی ما هرساله در طبیعت ایران آتشسوزی داشتهایم. ویژگیهای اقلیمی مانند بالابودن دما یکی از عوامل طبیعی است. گاه حتی مزیتهای خوب طبیعی کشور ما باعث آتشسوزی میشود؛ مثلا وجود علفزارهای آباد که در اواخر بهار و کل تابستان مانند بنزین آماده سوختن هستند. وجود بارندگی خوب و رشد خوب علوفه یک خطر بالقوه برای آتشسوزی در اواخر بهار و فصل تابستان است. خصوصیات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه ایران نیز همگی در آتشسوزیها دخیلاند؛ مثلا بخشی از آتشسوزیها عمدی است و به دست کشاورزان صورت میگیرد؛ کشاورزانی که پس از درو محصول خود در بهار برای اینکه بتوانند زودتر محصول بعدی را کشت کنند، باوجود ممنوعیت قانونی و مضربودن آتش برای زمین کشاورزی، زمین خود را آتش میزنند و این آتش در بسیاری از موارد به مراتع یا جنگلها سرایت میکند و دیگر کسی جلودارش نیست. درگیری میان کشاورزان یا دامداران با یکدیگر یا تضاد و تنازع منافع اینان با منافع دولت هم گاه باعث شده تا محیط زیست ایران خسارات زیادی ببیند و جایی عمدا به آتش کشیده یا رودخانه یا تالابی مسموم شود. آتشسوزی و خساراتی از این دست در ایران بهظاهر فقط زیر سر طبیعت است ولی در این میان شاید عوامل انسانی و بهویژه عوامل اجتماعی و فرهنگی حرف اول را بزنند.اینکه در برخی نقاط کشور، کباب پرنده یکی از غذاهای محبوب مردم بوده و هست و باعث شکار پرندگان در حجمی بالا میشود، طبیعی نیست و بلکه باید ریشه آن را در علم جامعهشناسی جست. بااینحال، نباید حل مسئله را به زمانی انداخت که مطالعات جامعهشناختی انجام شود و علاج واقعه بهصورت ریشهای به اجرا درآید؛ آتشسوزی جنگلها و مراتع ایران شبیه به جایی مثل استرالیا نیست و میتوان جلوی آن را گرفت یا آن را به میزانی بسیار زیاد پایین آورد.
بیتفاوتی دولت نسبت به آتشسوزی در طبیعت که اینک مردم درباره آن بسیار حساس شدهاند، میتواند اعتماد مردم به دولت را بهشدت پایین بیاورد. درحالیکه هر روز دولت از تولید انواع و اقسام ماشینها و دستگاههای پیشرفته صنعتی و نظامی و جز آن خبر میدهد، مقبول افکار عمومی نیست که محیط زیست و حیات وحش ارزشمند ایران برای 10 فروند هواپیمای اطفای حریق معطل بماند. ایران کشوری غنی و استثنائی است. در همین ایران که خبرگزاریهای زرد خارج، آن را یک کشور ویرانشده معرفی میکنند، هزاران گونه حیوانی زندگی میکنند که دهها گونه آن فقط در ایران باقی ماندهاند یا در ایران تعداد آنها بسیار بیشتر از کشورهای دیگر است. اقلیم ایران استثنائی است و یک محافظت و حساسیت استثنائی طلب میکند. این اقلیم و نیز اعتماد مردم ارزش آن را دارد که برای اطفای حریق در طبیعت ایران مایه درخور گذاشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.