|

مطالعه مردم و جامعه

انسان در دنياي امروز هم احساس آزادي مي‌كند و هم احساس هيجان و سردرگمي و حتي تناقضي تمام‌عيار. دوستي‌ها و ارتباط‌ها به يمن نوآوري‌هاي بي‌شمار در رسانه‌هاي جديد و اينترنت و دنياي آنلاين نسبت به گذشته از بسياري جهات ساده‌تر شده است ولي درعین‌حال، جرايم خشونت‌آميز و تروريسم و جنگ و نابرابري اجتماعي گسترده‌ای را شاهديم. تكنولوژي با سرعت فزاينده‌اي پيش مي‌رود و فرصت‌ها و امكانات جديدي پديد مي‌آورد، اما از سوي ديگر، نگراني نسبت به اثر ويرانگر حيات مدرن بر محيط طبيعي و گرم‌شدن زمين و فرسايش محيط‌زيست هم افزایش می‌یابد. زندگي اكثر مردم كشورهاي نسبتا ثروتمند از لحاظ مادي بهتر از گذشته است ولي در نقاط ديگر جهان ميليون‌ها انسان در فقر به سر مي‌برند و كودكان از گرسنگي و فقدان آب سالم و امكانات اوليه زندگي جان مي‌سپارند. حال در جایی که از موقعیت‌های جدید برای در اختیار گرفتن سرنوشت‌مان و ساختن زندگی بهتر برخورداریم آنچنان که در تخیل نسل‌های گذشته هم نمی‌گنجید چگونه چنین چیزی ممکن است؟ این دنیا چگونه پا گرفت؟ چرا اوضاع زندگی ما از زندگی نیاکان و گذشتگان‌مان بسیار متفاوت است؟ این پرسش‌ها مسائل اصلی رشته جامعه‌شناسی است. جامعه‌شناسی مطالعه علمی حیات انسان و گروه‌های اجتماعی و کل جوامع و تلاشی است برای درک و شناخت این تحولات و واکنش انسان به این تحولات. موضوع جامعه‌شناسی رفتار خود ما به عنوان موجودی اجتماعی است. دامنه جامعه‌شناسی بسیار گسترده است و از تحلیل برخورد گذرای انسان‌ها در خیابان گرفته تا کندوکاو روابط بین‌المللی و تروریسم جهانی را شامل می‌شود. جامعه‌شناسی علمی است که نقشی بنیادی در حیات فکری مدرن دارد و به ما کمک می‌کند دنیا را به دنیای بهتری تبدیل کنیم. به همین دلیل جامعه‌شناسی عاملی مهم در تفکر مدرن و جامعه مدرن است و امروز دست‌کم مطالعه جامعه‌شناسی عمومی برای تنویر افکار همگان حائز اهمیت است و از دروس لازم برای همه رشته‌های دانشگاهی است. جامعه‌شناسی در میان عموم مردم نیز جا باز کرده و درس جامعه‌شناسی عمومی یا مبانی جامعه‌شناسی در بسیاری از رشته‌های علوم اجتماعی و علوم انسانی و هنر و علوم پزشکی و مهندسی و فنی ارائه می‌شود. معمولا آگوست کنت 1798-1857 را پدر جامعه‌شناسی می‌دانند. او واژه «جامعه‌شناسی» را در 1840 ابداع کرد. قبل از آن او از اصطلاح «فیزیک اجتماعی» برای وصف این رشته جدید استفاده می‌کرد. از آن رو که قصد داشت آرای خویش را از دیگران متمایز سازد اصطلاح جامعه‌شناسی را برای نامیدن رشته‌ای که می‌خواست بنیاد نهد وضع کرد. به زعم کنت کوشش انسان برای شناخت جهان سه مرحله الوهیت و متافیزیکی و پوزیتیویستی را طی کرده است. تفکر در مرحله الوهیت تحت هدایت عقاید مذهبی است. در مرحله متافیزیکی که در عصر رنسانس غلبه می‌یابد جامعه به صورت طبیعی در نظر گرفته می‌شود. مرحله پوزیتیویستی که با کشفیات کوپرنیک و گالیله و نیوتون پا می‌گیرد مشوق به کار بردن تکنیک‌های علمی در دنیای اجتماعی است. کنت همسو با این دیدگاه، جامعه‌شناسی را آخرین علمی که بعد از فیزیک و شیمی و زیست‌شناسی به منصه ظهور می‌رسد و همچنین مهم‌ترین و پیچیده‌ترین علم می‌داند. امیل دورکیم، کارل مارکس و ماکس وبر متفکران مهمی بعدی هستند که در گسترش جامعه‌شناسی نقشی مهم ایفا کردند. کتاب «مقدمات جامعه‌شناسی» آنتونی گیدنز که به تازگی به قلم هوشنگ نایبی به فارسی ترجمه شده تلاش می‌کند مقدمات عمومی جامعه‌شناسی را برای دانشجویان و مخاطبان غیرمتخصص توضیح دهد. این کتاب گزیده 9 فصل از 23 فصل ویراست هفتم کتاب «جامعه‌شناسی» گیدنز است که برخی فصل‌ها اندکی خلاصه شده و تقریبا دربرگیرنده مطالبی است که معمولا اساتید دانشگاه کم و بیش تحت عنوان «مبانی جامعه‌شناسی» در دوره کارشناسی عمومی رشته‌های دانشگاهی تدریس می‌کنند. ترتیب فصل‌ها به گونه‌ای است که به اشرافی تدریجی بر حوزه‌های گوناگون جامعه‌شناسی کمک می‌کند ولی هر فصل نسبتا مستقل است و لزومی به حفظ تسلسل فصل‌ها نیست و استادان و مدرسان به صلاحدید خود می‌توانند از ترتیبی دیگر استفاده کنند. بنیان‌گذاران جامعه‌شناسی، جامعه‌شناسی خرد و کلان، نظریه‌ها و دیدگاه‌های مختلف جامعه‌شناسی، پوزیتیویسم و تکامل اجتماعی، جهانی شدن و تغییرات اجتماعی، مدرنیته، جامعه‌شناسی اقتصادی، شهر و زندگی شهری، کار و حیات اقتصادی، تعامل اجتماعی و زندگی روزمره، هویت اجتماعی و سیر زندگی، جامعه و هنر، جنسیت و تحرک اجتماعی، قشربندی و طبقه اجتماعی و سازمان و شبکه اجتماعی مهم‌ترین رئوسی هستند که گیدنز در این کتاب بررسی می‌کند. آنتونی گیدنز از جامعه‌شناسان به‌نام بریتانیایی، متولد ۱۸ ژانویه ۱۹۳۸ در لندن است. او تحصیلات دانشگاهی را تا مقطع کارشناسی‌ ارشد در دانشگاه هال و مدرسه اقتصادی و علوم سیاسی لندن گذراند و پس از آن برای مدتی به تدریس در دانشگاه‌های انگلستان، كانادا و آمریكا پرداخت. سپس به انگلستان بازگشت و مدرک دکتری جامعه‌شناسی خود را از دانشگاه کمبریج دریافت کرد. او در محافل علمی بیش از همه به دلیل نظریه ساختاربندی‌ و نگاه کلی‌نگر به جامعه‌های مدرن شناخته می‌شود و وی را یکی از برجسته‌ترین و شناخته‌شده‌ترین مفسران و متفکران علم جامعه‌شناسی نوین می‌دانند. گیدنز از شخصیت‌های برجسته‌ای چون دورکیم، وبر، مارکس، گافمن و ویتگنشتاین تأثیر پذیرفته و تأثیر اندیشه این متفکران در آثار وی به خوبی مشهود است. گیدنز علاوه بر مباحث جامعه‌شناختی به موضوعاتی چون تاریخ اندیشه اجتماعی، نظریه اجتماعی، ساختار طبقاتی، نخبگان، قدرت، ملت و ملیت‌گرایی، هویت شخصی و اجتماعی، خانواده و اندیشه سیاسی علاقه دارد و در آثار خود آن‌ها را تحلیل و بررسی می‌کند. تألیفات او به عنوان کتاب‌های درسی در دانشگاه‌ها و دانشکده‌های سرتاسر جهان آموزش داده می‌شوند. گیدنز با کارهای نظری مهمی مانند نظریه ساختاریابی در زمره مهم‌ترین نظریه‌پردازان معاصر دنیا است و در مقام مشاور سیاستمداران عمده جهان و با ارائه دیدگاه‌هایی سیاسی مانند راه سوم ورای چپ و راست، فعال سیاسی و اجتماعی نیز محسوب می‌شود. نظریه ساختاریابی با هدف پایان دادن به سلطه نظریه‌های هرمنوتیکی از یک سو و ساختارگرایی و کارکردگرایی از سوی دیگر، به طرز پیچیده‌ای به تلفیق عناصری از این رهیافت‌ها و رهیافت‌های پیشین دیگر، می‌پردازد. هدف گیدنز از به‌کارگیری اصطلاح ساختاریابی تأکید بر جریان فعال زندگی اجتماعی و پرهیز از مفهوم ساختار به معنای امری بیرونی و صرفا الزام‌آور است که مد نظر ساختارگرایان بود. گیدنز کتاب‌های مهم فراوانی دارد از جمله ساختار طبقاتی جوامع پیشرفته (1975)، ساخت جامعه: خطوط کلی نظریه ساختاریابی (1984)، مدرنیته و هویت خود (1991)، تحول صمیمیت (1992) و جامعه‌شناسی (1983).

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.