|

داود فيرحي با تبيين جايگاه مستضعف در انديشه‌هاي امام خميني (ره):

نيازمند بازانديشي رابطه «ديدگاه‌هاي امام(ره) با حکمراني» هستيم

شرق: در آستانه سي‌ويکمين سالگرد رحلت امام خميني (ره) نشست‌هاي مختلفي برگزار مي‌شود. ديروز نشست «جامعه، مردم و آسيب‌هاي اجتماعي از منظر امام خميني (ره)» برگزار شد. داود فيرحي عضو هيئت علمي و استاد علوم سياسي دانشگاه تهران در اين نشست درباره جايگاه مستضعف در نظام و مفهوم آن در آرای امام خميني صحبت کرد. فيرحي گفت: «امسال و در ايام رحلت رهبر کبير انقلاب با بحران بزرگ جهاني با نام بحران سلامت مواجه شده‌ايم و پرسش مهمي که مطرح مي‌شود، اين است که رهبران سياسي و فکري يک جامعه، چه برنامه‌اي برای موضوع بحران سلامت دارند. هر کشوري با هر ايدئولوژي سياسي‌ای، کوشش دارد برنامه خود را در اين بحران داشته باشد. در اين نشست تلاش دارم توضيحات خود را با تکيه بر ادبيات حضرت امام(ره) ارائه کنم». او ادامه داد: «نيازمند بازانديشي پيرامون رابطه «مذهب و حکمراني» و رابطه «ديدگاه‌هاي امام(ره) با حکمراني» و نيز «وضعيت کنوني حکمراني» هستيم. بازانديشي هيچ ضرري ندارد، بلکه ما را با امکانات، مسير، چشم‌انداز‌ها و اهدافمان آشناتر مي‌کند؛ بنابراين امروز آنچه به آن احتياج داريم، فکر، انديشه و بيان ممتد درباره وضعيت حکمراني خودمان است. جامعه به تدريج به سمت مکانيزه و اداري شدن پيش مي‌رود و اين رخدادي طبيعي است. اين خاصيت نظام ما هم نيست و مربوط به همه نظام‌هاست». به نوشته «ايکنا» او افزود: «يک پرسش جدي وجود دارد و آن اينکه رهبراني مانند امام خميني(ره) در مورد مسئله سلامت به‌خصوص براي اقشار به تعبير ايشان «مستضعف» چه انديشه‌اي داشتند؟ نخست مفهوم مستضعفان در اين مقوله مهم است. مرحوم امام(ره) در سخنراني‌هاي اوليه کوشش مي‌کردند بعضي مفاهيم را توضيح دهند و يکي از اين مفاهيم که در چهارم خرداد سال ۵۸ در فيضيه تلاش خوبي براي توضيح آن داشتند، مستضعف بود. منظور ايشان از مستضعف، قشر آسيب‌پذير نبود، چنين مفهومي در ادبيات ليبرال آمده و از مفاهيم توانمندي و ناتواني اقتصادي افراد نشئت گرفته و سپس در اين ادبيات دچار يک نوع توهم و تلاش براي حمايت ثروتمندان يا دولت از ناتوانان مي‌شود و شاهد نوعي تحقير ذاتي اين اقشار هستيم. از منظر امام(ره) و مطابق تعريف ايشان از مستضعف، چنانچه افراد در ساختار‌هاي سياسي و اجتماعي به رغم توانمندي، در شرايط ضعف قرار گيرند، مفهوم استضعاف معنا مي‌يابد؛ بنابراين استضعاف عاملي بيروني است. در ادبيات امام(ره) به‌کارگيري واژه مستضعف در مسئله سياست‌گذاري معنا دارد و اين‌طور نيست که عده‌اي ذاتا ناتوان باشند و بايد به آنها کمک کرد. اگر در جامعه مستضعف وجود دارد، ضعف از سياست‌گذاران است، نه افراد. عيار موفقيت و مشروعيت دولت، درصد پايين تعداد مستضعفان و روند کم‌شدن آن است».
جايگاه مستضعفان کجاست؟
فيرحي در بخش ديگر صحبت‌هايش به اهميت حوزه سلامت در ادبيات امام خميني پرداخت: «براساس همين تعريف در ادبيات حضرت امام(ره)، بحران سلامت تنها در حوزه بهداشت و سلامت خلاصه نمي‌شود، بلکه با توجه به ادبيات امام(ره)، نان، تغذيه و آموزش‌هاي اوليه مهم تلقي مي‌شوند. وقتي از بحران سلامت صحبت مي‌کنيم، مسئله عدم تأمين تغذيه، نبود کالا‌ها و خدمات اوليه براي همگان نيز سلامتي را تهديد مي‌کند. دولت بايد تمهيداتي داشته باشد که سلامت به نقطه بحران نرسد و اگر بحراني به وجود آمد، کاري کند که سلامت به خطر نيفتد. کشور‌هايي وجود دارند که فقر نان در اين جوامع تهديدي بزرگ‌تر از بحران کرونا براي سلامت مردم آنهاست». او توضيح داد: «در ادبيات امام(ره) و تعريف ايشان از جمهوري اسلامي عبارت «حکومت محرومان» يا «حکومت مستضعفان» وجود دارد و ايشان در سخنراني‌هاي خود تعابيري داشتند با اين موضوع که يکي از نعمت‌هاي جمهوري اسلامي حاکميت مستضعفان و محرومان است. سپس به توضيح درباره خاصيت و فايده حکومت محرومان و مستضعفان مي‌پردازند و در جايي بسيار جالب اين بحث را توضيح مي‌دهند و مي‌فرمايند که حکومت مستضعفان و محرومان حکومتي است که مجلس آن مي‌فهمد مستضعف و محروم يعني چه. گاهي گزاره‌اي را به کار مي‌بريم، اما يک وقت است که آن مفهوم را مي‌فهميم. سپس مي‌فرمايند که اين حکومت اگر حکومت مستضعفان و محرومان است، رئيس‌جمهور و مسئول آن بايد طعم محروميت و استضعاف را درک کرده باشند». فيرحي با بيان اينکه آنچه امروز با آن مواجه هستيم، فراموش‌کردن طبقه و خاستگاه حکومت و انقلاب است، گفت: «در ادبيات حضرت امير(ع) نکته‌اي وجود دارد و مي‌فرمايند‌ خودتان مستقيما به در خانه محرومان برويد. شايد برخي بگويند حاکمان بايد در مقام مديريت باشند و مي‌توانند سياستي بيمه‌اي و حمايتي تعيين کنند، اما به تعبير حضرت، ديدن فقر و محروميت‌ها از نزديک، عمق قضيه را براي مسئول و حاکم بهتر مشخص مي‌کند. حتي در ادبيات مارکسيستي داريم که روشنفکر بايد چندين روز در کوره‌ها کار کند؛ بنابراين حضور مستقيم حاکم براي مشاهده وضعيت محرومان، نافي امر سياست‌گذاري نيست». عضو هيئت علمي دانشگاه تهران در ادامه خصايص حکومت مستضعفان و محرومان از منظر امام(ره) را توضيح داد: «با نظر به ادبيات حضرت امام(ره)، چنين حکومتي بايد به گونه‌اي اداره شود که حاکمان، فقر و محروميت را بفهمند و درباره فقر و محروميت برنامه اولويت‌دار داشته باشند. ادبيات امام(ره)، سوسياليستي و چپ نيست، اما نظر ايشان اين است که به رغم دنبال‌کردن مفهوم دموکراسي، بايد به‌ طور ويژه به مستضعفان رسيدگي کرد تا آنها بتوانند از چرخه نارواي مديريتي خارج و مشکلاتشان حل شود». فيرحي گفت دولت احتياج دارد در چند حوزه بزرگ و اساسي ثروتمندان را میهمان فقرا کند: «اين حوزه‌ها شامل نان و تغذيه، بهداشت، درمان و آموزش همگاني است. در هر يک از اين عرصه‌ها، اگر به آرمان‌هاي امام(ره) بازگرديم، مفهوم خصوصي‌سازي در اين حوزه‌ها را به خوبي مي‌توانيم تبيين کنيم. همچنين اگر بناست از ثروتمندان ماليات دريافت شود، در اين محور‌ها مي‌تواند باشد، مي‌توان ضريب ماليات ثروتمندان را افزايش داد و همچنين درآمد عمومي ناشي از منابع کاني را به اين حوزه‌هاي اساسي اختصاص داد. براساس اين توضيحات، نظريات و ديدگاه‌هاي حضرت امام(ره) پتانسيل‌هاي خوبي دارد تا دولت‌هاي ما را مورد ارزيابي قرار دهد».
در اين نشست همچنين حجت‌الاسلام يحيي جهانگيري، مدرس حوزه و دانشگاه و شيخ تاج‌الدين الهلالي، رئيس مرکز IFTA استراليا به سخنراني پرداختند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.