آغاز چهارگانه ناپل
شرق: النا فرانته نام مستعار یکی از مشهورترین نویسندگان معاصر ایتالیایی است که در رمانهایش تصویری از وضعیت ایتالیا در دوران پس از جنگ به دست داده است. فرانته، سری کتابهایی دارد با عنوان رمانهای ناپل که «دوست باهوش من» اولین کتاب این مجموعه است. در این رمانهای چهارگانه، تصویری از وضعیت اجتماعی و فرهنگی و تاریخی ایتالیا در طول چند دهه به دست داده شده است. «دوست باهوش من» که با ترجمه سودابه قیصری در نشر ثالث منتشر شده است، اولینبار در سال 2012 به چاپ رسید و با استقبال هم روبهرو شد. فرانته در این رمان، دو شخصیت داستانیاش را آفرید: لیلا و النا. دوستی همیشگی این دو، محور اصلی داستانهای ناپل را تشکیل میدهد و روایتهای دیگر حول این دوستی شکل میگیرند. فرانته در رمانش، به روشنی درباره محله خاصی در ناپل از اواخر 1950 تاکنون و درباره دو زن جوان که محصول یا نماد آن مکان و زمان هستند مینویسد. او همچنین در داستانش دنیایی را به تصویر میکشد و تصویری از دوستی را ارائه میدهد.
فرانته در ایتالیا و خارج از آن نویسندهای شناختهشده به شمار میرود و آثارش هم پرفروش بودهاند. او در «دوست باهوش من»، روایتی از یک دوستی به دست میدهد که یک عمر به درازا میکشد. فرانته به میانجی روایت سرگذشت لیلا و النا و دوستی طولانیشان، داستان تغییر تدریجی محله و شهر و کشور را نیز روایت میکند: «جزیره تقریبا بیصدا بود، دریا آرام بود و فقط بوی شدیدی به مشام میرسید. با پولی که مادرم بیش از یک ماه قبل به من داده بود، بلیت خریدم و با اولین کشتی از آنجا رفتم. به محض اینکه کشتی حرکت کرد و جزیره، با رنگهای ملایم صبحگاهی، از نظرم به اندازه کافی دور شد، فکر کردم، بالاخره داستانی برای گفتن به لیلا دارم که او مانندش را ندارد. اما بلافاصله میدانستم که نفرت از ساراتوره و انزجاری که از خود داشتم، مرا از گفتن هر چیزی بازمیدارد. در حقیقت این اولینبار است که از پایان آن تعطیلات حرف میزنم. ناپل بوی گند میداد و گرمای آن کشنده بود. مادرم بدون گفتن کلمهای درباره اینکه چقدر تغییر کرده بودم، جوشهایم رفته و پوستم برنزه شده بود، سرزنشم کرد که چرا زودتر از وقت تعیینشده برگشتم».
«دوست باهوش من» تصویری است از خشونت و عشق و اعتماد که اگرچه به نوعی رمانهایی شخصی به شمار میروند اما درعینحال تصویری از یک وضعیت به دست میدهند. ماجرای رمان، با یک تلفن شروع میشود که در آن به النای پیر خبر گمشدن دوستش را میدهند. پشت خط تلفن، فرزند لیلا است که میگوید مادرش دو هفته است که به خانه نیامده و درواقع گم شده و معلوم نیست کجاست. با گمشدن لیلا، النا به گذشته برمیگردد و شروع به روایت سابقه دوستیشان میکند: «اسم مادر رینو، رافائلا چرولو بود، ولی همه لینا صدایش میکردند. اما من، هرگز نه اولین اسم را استفاده کردم و نه دومی را. برای من، بیش از شصت سال، او همیشه لیلا بوده است. اگر یکبار و ناگهانی او را لینا یا رافائلا صدا میکردم، فکر میکردم دوستیمان تمام شده است. حداقل سه دهه از زمانی که به من گفت میخواهد بدون هیچ ردی گموگور شود، میگذرد و من تنها کسیام که میدانم منظورش چیست. او هرگز به پرواز، تغییر هویت یا رویای زندگی در هرجای دیگری فکر هم نمیکرد و با این تصور که رینو با جسدش، چه میکند و مجبور میشود تمام جزئیات تدفین را انجام دهد، از خودکشی هم منصرف میشد».
النا میگوید که منظور لیلا از گمشدن چیز متفاوتی بوده است: او میخواسته ناپدید شود. میخواسته تمام سلولهای بدنش گموگور شوند و هیچ ردی از او در جایی بهجا نماند: «از آنجا که او را خوب میشناسم یا حداقل فکر میکنم میشناسم، خوشحالم که راهی برای غیب شدن پیدا کرده است که حتا یک تار مو هم، هیچجایی در دنیا از او وجود نداشته باشد. روزها گذشت، ایمیلم را چک کردم، صندوق پست را هم نگاه کردم، اما هیچ خبری نبود. معمولا برایش نامه مینوشتم و او تقریبا هیچوقت پاسخ نمیداد؛ عادتش بود. تلفن را ترجیح میداد یا وقتی به ناپل میرفتم تا صبح با هم حرف میزدیم».
با گمشدن لیلا، النا در خانهاش به دنبال ردی از او میگردد و بین وسایلش را میگردد اما میبیند که بعد از اینهمه سال دوستی، هیچ چیزی از لیلا ندارد، نه یادگاری و نه حتی نامه و عکسی. واقعیت این است که النا در همه این سالها دلش نمیخواسته هیچ چیزی از لیلا پیش خودش داشته باشد. داستان از این نقطه آغاز میشود و سپس، نقبی به گذشته زده میشود و به کودکی و نوجوانی دو شخصیت اصلی داستان پرداخته میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.