سندرم روسیه در غرب
نینا خروشچوا. عضو ارشد مؤسسه سیاست جهانی
اخیرا وزارت خارجه ایالات متحده مبلغ 250 هزار دلار کمک مالی به «افشای انتشار اطلاعات و اخبار بهداشتی غلط از سوی روسیه» اختصاص داد و سفارت روسیه در واشنگتن هم بلافاصله واکنش نشان داد و اعلام کرد که «ایالات متحده پیش از این هم نیت واقعی خود در این دوران دشوار شیوع کرونا را آشکار کرده بود». به طور معمول من هوادار کرملین و حکومت پوتین نیستم اما از طرفی نمیتوانم تعجب خود را از این حجم از «روسهراسی» در بخش سیاسی برخی از رسانههای آمریکا پنهان کنم و باید بررسی کرد که این روسهراسی رسانهها آسیبشناسی شده است. برای اطمینان کمی به عقبتر بازمیگردیم. در ماه آوریل وزارت خارجه ایالات متحده هشدار داد روسیه همراه با چین و ایران، در میانه بحران کرونا، اقدامات خود برای انتشار اخبار دروغ را شدت بخشیدهاند. قبل از آن هم از زمان انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در سال 2016 تاکنون جریان اصلی رسانهها و دموکراتها درباره اقدامات و مداخلههای روسیه تبلیغات گستردهای ترتیب داده و به شکلی در برابر روسیه دچار هیستری شدهاند. اگرچه کرملین در دوره پیشین انتخابات ریاستجمهوری آمریکا دخالت کرده تا مانع از پیروزی هیلاری کلینتون شود
و مسیر پیروزی دونالد ترامپ را هموار کند اما تحقیقاتی که طی این سه سال انجام شده هنوز هیچ مدرک آشکاری مبنی بر تبانی کرملین و ترامپ - که بسیاری از خروجیهای رسانهها در آمریکا به مدت طولانی در این ارتباط بحث میکردند- یافت نشده است. «دین باکت» سردبیر اجرائی نیویورکتایمز، سال گذشته در نشست خبری داخلی مربوط به پرونده روسیه در انتخابات آمریکا تأیید کرد که «ما تمرکز اتاق خبر خود را برای پوشش یک داستان بنا کردیم و این عملیات را بهخوبی انجام دادیم. اکنون وقت آن رسیده تا تجدید قوا کنیم، منابع خود را تغییر دهیم و روی یک داستان متفاوت تمرکز کنیم». به عبارت دیگر میتوان گفت نیویورکتایمز هم مانند دیگر نشریات جریان اصلی، مشغول سروشکلدادن به روایتهای مورد نظر خود است، همانطور که «والتر لیپمن» مدرس فقید روزنامهنگاری، حدود 100 سال پیش به آن اشاره کرده بود که «یکی باید راه را به گله سردرگم عوام نشان دهد و به آنها بگوید چگونه فکر کنند». نباید تصور کرد که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، پاسخی برای این موجی که رسانههای آمریکایی علیه روسیه راه انداختند، ندارد. تردیدی نیست که کرملین واقعا به دنبال تضعیف دموکراسی در
غرب است. حکومت روسیه با هدایت پوتین آزادیهای مدنی را در داخل هم سرکوب میکند، نیروهای نظامی و امنیتی روسیه را توسعه داده و جنگهایی را در اوکراین، گرجستان، بلاروس و سوریه رقم زده است. حکومت پوتین حتی آدمکشهای خود را به خارج از روسیه گسیل داشته تا مخالفان سیاسی خود از جمله «سرگئی اسکریپال» جاسوس سابق روسیه را تهدید و حذف کنند. اسکریپال از این تهدید جان سالم به در برد اما قبل از آن در سال 2006، «آلکساندر لیتویننکو» دیگر جاسوس سابق روسیه خوششانس نبود و مزدوران پوتین توانستند او را در بریتانیا مسموم کرده و به قتل برسانند. اما چه کسی تردید دارد که ایالاتمتحده در امور کشورهای دیگر دخالت نکرده است. کرملین میتواند موضعگیریهای واشنگتن در این موارد را به عنوان استاندارد دوگانه در نظر گیرد. از نگاه پوتین، در برابر اقدامات ایالات متحده که تلاشهایش برای صادرات موسیقی راک و شلوار جین به اتحاد جماهیر شوروی فراموش نشده، باید مقابله به مثل کرد: مداخله در برابر مداخله. علاوه بر این، وقتی غرب، روسیه را به تضعیف دموکراسی خود متهم میکند، کرملین میتواند پاسخ دهد که مشکلات ناشی از نژادپرستی و نابرابری در غرب را
نباید گردن روسیه انداخت. «جان هرنان» در سال آگوست 2016 در نیویورکتایمز افشا کرد بسیاری از شایعات و خبرهای غیرقابل استناد در شبکههای اجتماعی از جمله در فیسبوک از منابع خارج از آمریکا و وابسته به حکومت روسیه مانند «راشاتودی» منتشر میشوند. نیویورکتایمز اخیرا در گزارشی با عنوان «جنگ طولانی پوتین علیه علم و دانش آمریکایی» افشا کرد دروغپردازیهای حکومت روسیه و رسانههای وابسته به آن باعث شده است نرخ واکسیناسیون میان کودکان در ایالات متحده کاهش یابد و ابتلا به سرخک که زمانی تقریبا از بین رفته بود، روندی صعودی بگیرد. اما ایالات متحده هم چنین اقداماتی انجام داده است. استفاده از تئوریهای توطئه در مورد واکسنها برای یک یا چند نسل بخش اصلی گفتمان سیاسی در ایالات متحده بود. تا زمانی که از نگاه غرب، مسئولیت همه چیز به روسیه و اقداماتش مربوط شود، پوتین هم هیچ دلیلی ندارد تا نوع رفتارهایی که از سوی رسانهها و سیاستمداران غربی به آن متهم میشود را تغییر دهد. روسیه در نخستین ماههای شیوع ویروس کرونا چندان مورد توجه رسانههای غربی قرار نداشت اما اکنون به کانون توجه تبدیل شده است. در اوایل آوریل رسانهها به نقل از
یکی از مقامهای رسمی واشنگتن گزارش دادند «سرویسهای اطلاعاتی روسیه به احتمال زیاد واکنش ایالات متحده به بیماری همهگیر جهانی» را تحت نظر دارد تا بتواند ضعفهای زنجیره تأمین و آسیبهای دیگر را شناسایی کند. این موضوع اصلا عجیب نیست. تمام جهان شاهد واکنش ضعیف و ناشیانه ترامپ بود، واکنشی که با نگرانی و ترس همراه بود. رسانههای غربی نیز در این میان مشغول بررسی تجربه روسیه در مقابله با این بیماری همهگیر هستند و آمار نه چندان زیاد مبتلا و قربانی کرونا در روسیه باعث تعجب رسانههای غرب شده است. بلومبرگ در هفتههای گذشته گزارشی را با عنوان «متخصصان میخواهند بدانند چرا آمار قربانیان ویروس کرونا در روسیه آنقدر کم است» منتشر کرد اما بلافاصله این تیتر را به «متخصصان آمارهای روسیه درباره قربانیان ویروس کرونا را زیر سؤال بردهاند» تغيير داد. براساس اظهارات مقامهای روسیه، شمار تلفات این کشور تا 27 می، 3968 نفر بوده است. از اینرو، حتی اگر کرملین ارقام واقعی را به نصف کاهش داده باشد باز هم تعداد قربانیان ویروس کرونا در این کشور به 7900 نفر میرسد که یکپنجم تعداد قربانیان در بریتانیا، بسیار کمتر از یکدهم قربانیان در
آمریکا و کمتر از 50 درصد آمار تلفات در نیویورک است. با وجود این، نسخه اروپایی نشریه پولیتیکو در 24 می، بدون مقایسه با دیگر کشورها گزارشی درباره «وضعیت بحرانی روسیه در مقابله با بحران کرونا» منتشر کرد. البته در آمریکا هم دولت ترامپ نگاه خود را به چین دوخته بود. پس از تلاش ناکام دولت ترامپ در همراهکردن جهان با تغییر نام ویروس کرونا به «ویروس چینی»، دولت ترامپ تمرکز خود را بر این نظریه بیاساس گذاشت که «عامل بیماری کرونا در آزمایشگاهی در ووهان چین ایجاد شده است». انگشت اتهامی که ترامپ به سوی چین نشانه گرفته بود با انتقاد پوتین روبهرو شد و رئیسجمهور روسیه از ایالات متحده خواست به جای متهمکردن دیگران به «همکاری متقابل» بپردازد. از سوی دیگر، سخنگوی کمیسیون اروپا هم که اخیرا پوتین را به تلاش برای «تضعیف اعتماد عمومی به مقامهای محلی» در کشورهای اروپایی متهم کرده چندان بیراه هم نمیگوید. میتوان بسیاری از رسانههای غربی را به رفتاری متهم کرد که روسیه هم آن را انجام میدهد.
منبع: Project Syndicate
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.