|

پیشگیری از تکرار قتل رومیناهای دیگر با نهادهای مردمی

خدیجه حمیدیان‌شورمستی، دکترای حقوق: حادثه دلخراش قتل رومینا اشرفی بار دیگر ضعف سیستم‌های قانونی و اجتماعی در حمایت از اقشار آسیب‌پذیر جامعه را که عمدتا کودکان، نوجوانان، معلولان، زنان و سالمندان هستند، خاطرنشان می‌کند. این روزها که هر کس انگشت اتهام را به سمت‌وسویی خارج از محدوده عملکرد خود نشانه گرفته است، حقوق‌دانان، روان‌شناسان و جامعه‌شناسان بیش از پیش موظف هستند تا به تبیین خلل‌های قانونی و اجتماعی که بالقوه می‌توانست و می‌تواند جان رومینا و رومیناهای دیگر را حفظ کند بپردازند. از دیدگاه یک حقوق‌دان، اولین سؤالی که در این رابطه ممکن است مطرح شود بیش از آنکه نحوه مجازات عامل یا عاملان در جرائمی این‌چنینی باشد، چگونگی پیشگیری از وقوع دوباره چنین جرائم مخوف و سهمناکی در آینده است.
در همین راستا، بی‌شک بالا‌بردن فرهنگ اجتماعی و آگاه‌سازی جمعی نسبت به خرافات و تعصباتی که با اقتضائات زندگی در یک جامعه مدرن در تناقض آشکار هستند می‌تواند در پیشگیری از وقوع چنین جرائمی مؤثر باشد. ازاین‌رو، سازمان آموزش‌وپرورش و نهادهای اجتماعی وابسته با اعمال روش‌های مؤثر در پیگیری وضعیت رفاهی دانش‌آموزان چه از بُعد اقتصادی و چه از بُعد روانی و در کنار ارائه مشاوره و اقدامات تأمینی و تربیتی فراگیر و باکیفیت در شرایط بحرانی، نقشی کلیدی را در تضمین پیشگیری از وقوع جرائمی این‌چنینی در آینده ایفا می‌کند.
این راهکار اگرچه سال‌هاست مورد توجه سیستم‌های قانون‌گذاری و نهادهای دولتی و مدنی بوده است، اما همچنان با وجود قوانین مؤثر، از فقر کیفیت در مرحله پیاده‌سازی رنج می‌برد. در این میان نگاهی به سیستم‌های اجتماعی برخی کشورها خبر از وجود راهکاری دیگر می‌دهد که در مقیاس خود می‌تواند عاملی بسیار نتیجه‌بخش در جلوگیری از وقوع جرائمی مانند قتل رومینا، به‌خصوص در شهرستان‌ها و روستاها باشد؛ به‌عنوان‌نمونه، در کشور انگلستان، «شبکه دیده‌بان محله» عنوان سازمانی مردم‌نهاد است که در حوزه حمایت از حقوق انسانی و اجتماعی، به‌خصوص حفظ امنیت جانی و مالی شهروندان فعال است. هدف این شبکه، ارتقای کیفیت زندگی و پایین‌آوردن نرخ جرائم مربوط به اموال و اشخاص در میان خانوارهای محله‌های مختلف شهرها و روستاها با استفاده مستقیم از خدمات ساکنان هر محله است.
«شبکه دیده‌بان محله» از طریق برقراری ارتباط مؤثر و تعریف‌شده با نیروی پلیس، از راهکارهایی مشخص برای کنترل عواملی که مخل امنیت محله و ساکنان آن محل است، استفاده می‌کند. برای پیوستن به این شبکه محلی لازم است ساکنان یا حتی یکی از ساکنان محله برای ثبت دیده‌بان محله خود در دفتر مرکزی سازمان اقدام کنند و تقاضای تشکیل و عضویت در «شبکه دیده‌بان محله» خود را بدهند. سپس یک نیروی داوطلب برای هماهنگی مسائل مربوط به شبکه دیده‌بان محله مزبور و ارگان‌های مربوطه مثل پلیس انتخاب می‌شود.
شایان ذکر است که مسائل مربوط به نحوه شکل‌گیری و اداره «شبکه دیده‌بان محله» با توجه به ساختار فرهنگی و اجتماعی هر جامعه می‌تواند متفاوت باشد. آنچه که در این میان حائز اهمیت است صرفا تأثیر مثبت وجود چنین شبکه‌ای در پیشگیری از وقوع جرائمی مشابه آنچه برای رومینای معصوم
اتفاق افتاد، است.
«شبکه دیده‌بان محله» درواقع با استفاده کاربردی از ساکنان هر محله، همراه با چارچوب‌های قانونی و اجتماعی مشخص و با تبیین مسائلی که در حفظ امنیت جانی و مالی آنها مؤثر است مسئولیتی نظارتی را به ساکنان آن محل واگذار می‌کند. لازم به ذکر است که این شبکه نه جایگزین نیروی پلیس و سایر نهادهای مربوطه است و نه نقشی در کاهش مسئولیت این ارگان‌ها در حفظ امنیت اجتماعی دارد. این شبکه فقط نهادی محلی است که میزان نظارت و هوشیاری اجتماعی را در مقیاسی گسترده‌تر بالا برده و هر شهروند را در جایگاه خود و به صورت داوطلبانه همراه با رعایت مقررات و محدودیت‌های لازم مسئول حفظ امنیت جانی و مالی خود و اطرافیانش می‌کند. درمقابل، این شهروندان داوطلب به صورت محدود، اما قانونی و در چارچوب شبکه دیده‌بان محله خود قدرت اعمال نفوذ در مسائل اجتماعی از طرقی مانند ارتباط همسوتر و نزدیک‌تر با نمایندگان محلی در مجلس و نیروی پلیس را خواهند داشت؛ به‌طورمثال در پرونده رومینا وجود «شبکه دیده‌بان محله» می‌توانست با بهره‌بردن از نگرانی همسایگان مسئول در شبکه دیده‌بان محله که از نزدیک ناظر بر شرایط رومینا بودند، قدرت برقراری ارتباط و تأثیرگذاری جمعی مؤثرتری بر نهادهای حمایتی اجتماعی داشته و از سرنوشت شومی که برای رومینا به وجود آمد جلوگیری کند.
در پایان لازم به ذکر است «شبکه دیده‌بان محله» بالقوه می‌تواند تحت‌تأثیر ایجاد احساس مسئولیت اجتماعی در حفظ جان و مال دیگر شهروندان در میان ساکنان یک محله، به مرور زمان باعث کاهش رفتارهای اجتماعی مخرب، خرافه‌ها و تعصبات زیان‌آور نیز بشود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.