|

تا دیر نشده دیپلماسی را فعال کنید

امیر پسنده‌پور . کارشناس‌روابط بین‌الملل

با نزدیک‌شدن به موعد لغو قطع‌نامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل متحد که نهایتا می‌تواند به لغو محدودیت‌های خریدوفروش تسلیحات نظامی منجر شود، ایالات متحده از حالا شروع به فعالیت جهت تمدید این قطع‌نامه به بهانه‌های مختلف کرده است. بر کسی پوشیده نیست که از منظر حقوقی، ایالات متحده به‌عنوان عضو خارج‌شده از معاهده برجام صلاحیت اظهارنظر پیرامون این معاهده را ندارد. با توجه به تجربه تلخ خروج و نقض برجام توسط ترامپ، ناخواسته به یاد روزهایی می‌افتیم که محمدجواد ظریف با لبخندهای همیشگی خود در تیرماه 94 (نشست شورای راهبردی روابط خارجی) در پاسخ به انتقادات و هشدارهای اصحاب رسانه و متخصصان در مورد خروج احتمالی دولت آینده ایالات متحده با اطمینان این امر را محال می‌دانست و حتی به طعنه ایالات متحده را ناچار به پذیرش برجام دانسته بود. ظریف در این نشست از شکسته‌شدن فضایی که غرب به رهبری آمریکا برای اعمال فشار و تهدید علیه ایران در بیش از یک دهه گذشته ایجاد کرده خبر داده بود. اما متأسفانه این تحلیل و محاسبات محقق نشد و ایالات متحده به صورت یک‌جانبه از برجام خارج شد و در نتیجه با انفعال (قابل پیش‌بینی) کشورهای اروپایی شاهد بازگشت گسترده تحریم‌ها، کاهش قابل‌توجه فروش نفت، سقوط ارزش پول ملی و نهایتا فشار بی‌سابقه اقتصادی به مردم و کشور بودیم. اما اکنون با توجه به تاریخ انقضای قطع‌نامه 2231 در اکتبر 2020 و هم زمان با فعالیت گسترده دیپلماتیک ایالات متحده باز هم شاهد کنش توییتری ظریف در مورد این خواسته ناحق ترامپ و وزیر خارجه‌اش هستیم تا جایی که وزیر خارجه کشورمان آن را رؤیاپردازی خوانده و پمپئو را متهم به عدم آگاهی و مطالعه این قطع‌نامه کرده است. شباهت سخنان ظریف به سخنرانی تیرماه 94 او در شورای راهبردی روابط خارجی هشدار می‌دهد که امکان نتیجه‌ای مشابه نیز در انتظار باشد. ظریف و همکارانش قطعا جزء بهترین متخصصان تحصیل‌کرده در حوزه روابط بین‌الملل هستند و در صاحب تجربه‌بودن ایشان کمترین تردیدی نیست، اما آنچه ایجاد نگرانی می‌کند این نکته است که گویا ایشان نبرد دیپلماتیک و مناقشات این‌چنین را صرفا در چارچوب قوانین و حقوق مکتوب و مصوب بین‌المللی ارزیابی می‌کند که این از واقعیت میدانی بسیار دور است، چراکه ایالات متحده که در عهدشکنی و خوی سلطه‌جویی او هیچ جای تأمل نیست،همیشه و در همه‌جا در جهت نیل تحقق خواسته‌هایش در استفاده از هر راه ناصواب و حتی غیرقانونی هیچ ابایی ندارد و در این مورد نیز قطعا برای همراهی اروپا از اهرم فشارهای اقتصادی مانند تعرفه‌های بازرگانی و...
به راحتی می‌تواند استفاده کند. برخلاف خوش‌بینی بیش از حد سیاست‌مداران ما، چین و روسیه به‌هیچ‌عنوان شریک استراتژیک برای ما نبوده‌اند و در بهترین حالت تنها روابط دوستانه‌ای با کشور ما داشته‌اند. برای اثبات این مدعا کافی است تنها به قطع‌نامه‌هایی که علیه ما و در همراهی با آمریکا با رأی مثبت این دو کشور به تصویب رسیده نگاهی بیندازیم. بنابراین با درنظرگرفتن جمیع جهات، اتکای صرف و دلخوشی به نامه‌نگاری رئیس‌جمهور روحانی به سران اروپایی حاضر در برجام، آن هم با لحن تهدیدآمیز به خروج از برجام و همچنین تهدید دبیر شورای امنیت ملی، علی شمخانی، به خروج از ان‌پی‌تی از سوی ایران بعید است راه‌حل مناسبی برای بستن مسیر ایالات متحده باشد، چراکه اهمیت استراتژیک این قطع‌نامه نه‌تنها در حفظ اقتدار و امنیت کشور در حوزه نظامی می‌تواند حائز اهمیت باشد، بلکه در بُعد سیاسی هم بسیار قابل اعتناست، چراکه تنها میراث قابل‌توجه که متضمن بقای برجام است، لغو این قطع‌نامه است. بر مبنای این قطع‌نامه، در صورتی که پس از بررسی اختلافات طرفین در اجرای توافق جامع و طی‌شدن همه مراحل حل اختلاف، نقض اجرای توافق از سوی ایران توسط کمیسیون محرز و به شورای امنیت گزارش شود، امکان بازگشت خودکار تحریم‌های پیشین سازمان ملل در یک فرایند ۶۰ روزه به خواست هر یک از اعضای دائم شورا وجود دارد. در صورت عدم امکان بهره‌مندی از تنها ثمره باقی‌مانده از درخت آفت‌زده برجام، شاید مرگ برجام گام بعدی و نهایی این معاهده باشد که اتفاقا نهایت مطلوب نظر آمریکا هم هست و این به منزله پایان دیپلماسی است که آغازگر مناقشاتی جدی و بحران‌آفرین خواهد بود. برای جلوگیری از پایان دیپلماسی یا به‌تعویق‌انداختن این پایان، همچنین جلوگیری از به‌ثمرنشستن تلاش آمریکا برای لغو قطع‌نامه 2231 باید تلاش‌هایی عملی، حتی فراتر از چارچوب‌های حقوق بین‌الملل انجام داد؛ تلاش‌هایی با هدف روشنگری جامعه بین‌المللی و افکار عمومی درباره عواقب این خروج، با استفاده از 1- پروپاگاندای سفید (استفاده از ظرفیت رسانه‌های بین‌المللی مؤثر) 2- دیپلماسی عمومی (استفاده از ظرفیت لابیست‌های بین‌المللی، تینک‌تنک‌ها، برگزاری نشست با حضور اندیشمندان و اندیشکده‌های معتقد به برجام و ...) 3- فعالیت پرقدرت دیپلماسی رسمی (از طریق مذاکره، اعزام هیئت، استفاده از ظرفیت گفت‌وگوهای دوجانبه و چندجانبه با غربی‌ها، همچنین استفاده از ظرفیت سازمان‌های بین‌المللی).

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.