کرونا یک ریسک است یا یک عدم قطعیت؟ قسمت چهارم و آخر
احمدرضا روشن*
از دیگر اصول و نکات اساسی این است که توجه داشته باشیم دیدگاه مسئولان مبارزه با کرونا در یک کشور در مبارزه با کرونا بسیار مهم و تعیینکننده است. در این زمینه، وضعیت برزیل جالب توجه و درسآموز است. مجله لَنسِت (The Lancet) که یکی از معتبرترین مجلات علوم پزشکی در جهان است، اخیرا در مقالهای ضمن انتقاد از عملکرد بد مسئولان و وضعیت نگرانکننده شیوع کرونا در برزیل، مهمترین مانع برای مبارزه با کرونا در این کشور را «ژائیر بولسونارو»، رئیسجمهور برزیل دانسته است. این شخص، جزء کسانی است که کرونا را جدی نمیگیرند و تلاش زیادی برای جلوگیری از گسترش کروناویروس انجام نمیدهند، تا جایی که یکی از مقامات ایالت آمازون در برزیل، پس از ناامیدشدن از بولسونارو، از مقامات دیگر کشورها درخواست کرد تا به این ایالت برای مبارزه با کرونا کمک کنند. بولسونارو، همان کسی است که پیشنهاد داده بود برای بهبود حال بیماران کرونایی روی آنها داروی مالاریا آزمایش شود که البته به مرگ چند نفر براثر این آزمایش منجر شد، ایدهای شبیه وایتکس ترامپ!
اصل بعدی اینکه در میدانی که در حال مبارزه با یک هماورد با ویژگی عدم قطعیت هستیم، نباید آن موقعیت و حریف را دستکم گرفته و پیروزی را سهلالوصول بدانیم. در این زمینه به عنوان یک شاهد تاریخی، حمله هیتلر به استالینگراد شوروی در جریان جنگ جهانی دوم میتواند درسآموز باشد. حمله به شوروی به عنوان یک وضعیت عدم قطعیت، دهها متغیر پیشبینینشده (از جمله سرمای بسیار شدید، وطنپرستی و مقاومت بیش از حد تصور نیروهای روس، خستگی و ضعف روحی سربازان آلمانی، امتناع و سرپیچی فرماندهان ارتش آلمان از دستورات مافوق، مشکل تهیه تدارکات و آذوقه و...) در خود داشت. اما اطمینان بیش از حد هیتلر به توان آلمان و ضعیف قلمدادکردن ارتش شوروی، مانعی برای شناخت واقعیت بود. به همین خاطر، هیتلر به فرماندهان گیرافتاده در میدان جنگ میگفت: نه عقبنشینی و نه تسلیم. شکست در تصرف استالینگراد نقطه عطف و آغازین شکست هیتلر در جنگ جهانی دوم بود. در مجموع، در موقعیت ناقطعیت، «این است و جز این نیست» نداریم، نباید بگوییم قرنطینه نداشته، نداریم و نخواهیم داشت. همیشه یک احتمالا یا شاید یا ممکن است، قبل از صحبتهایمان بگذاریم. در موقعیت ناقطعیت باید آماده پذیرش و اقرار به اشتباه و معذرتخواهی باشیم. در موقعیتهایی که شناخت دقیقی از آن وجود ندارد باید با حِلم و بردباری، صبر و دوراندیشی، مشورتگیری از منتقدان و به دور از شتابزدگی، قدرت پذیرش دیدگاههای مخالف را در خود تقویت کنیم. مورد دیگر اینکه، مردم از شنیدن خبر بد ناراحت میشوند. آنها عدم قطعیت را دوست ندارند چراکه ممکن است نسبت به آینده احساس عدم امنیت کنند. با این وجود، دولتمردان نباید پیرو روانشناسی کوتاهمدت مردم باشند. ضمن حفظ امید، باید به مردم واقعیت ناقطعیت کرونا را شفاف و صادقانه توضیح دهیم و در اعلام پیروزی در میدان مبارزه با کرونا عجله نکنیم و با چند روز کمشدن آمار مبتلایان و فوتشدگان کرونا گمان نکنیم که داستان پایان یافته و کرونا پرچم سفید را به نشانه تسلیم بالا برده است. اعتماد عمومی و مردمی نسبت به مسئولان، مدیران، کارشناسان و متخصصان کاهش نمییاید هنگامی که اعتراف کنند چیزی را نمیدانند، کاری را به اشتباه انجام دادهاند و دانش کافی نسبت به موضوعی ندارند. در عین حال، سخنرانیهای الهامبخش و کاریزماتیک مسئولان تأثیر زیادی بر دیدگاهها و رفتارهای عموم مردم در مبارزه ملی با کرونا دارد. مثلا به مردم گفته شود چیزهای زیادی مرتبط با کووید 19 خارج از کنترل است و ممکن است بسیاری از جنبههای زندگی ما را تحت تأثیر قرار دهد؛ از شغل و امور مالی گرفته تا حالات روحی- روانی، روابط خانوادگی، معاشرت و مسافرت، اما برای حفظ سلامتی خود و اطرافیان باید واقعیت کرونا را درک کرد و تبعات آن را پذیرفت.تناقض در صحبتهای مسئولان در مورد کرونا یا تغییر تصمیمات یا پیشبینیهای نادرست، از نشانههای نداشتن برنامه سیاستی و استراتژی شفاف و مشخص برای مبارزه با کروناست. مسئولان کشور گفته بودند کرونا تا پایان اردیبهشت مهار میشود. اما باید در چنین پیشبینیها و اظهارنظرهایی خیلی دقت کرد. نباید به آمار یکروزه یا دوروزه دلخوش بود بلکه یک روند حداقل یکماهه میتواند روند واقعی موقعیت کرونا را نشان دهد. حتی کشورهایی مثل چین و کرهجنوبی پس از ختم ظاهری قائله کرونا شاهد بازگشت آن بودهاند. بنابراین، مسئولان باید صادقانه به مردم بگویند کرونا یک عدم قطعیت است که مدیریت آن بسیار دشوار و زمانبر بوده، انرژی و منابع زیادی میطلبد و نیازمند یک همیاری ملی است. وضعیت عدم قطعیت، غیرقابل کنترل است، یعنی کرونا به طور کامل گوشبهفرمان شما نیست. طغیان دوباره کرونا در استان خوزستان و برخی دیگر از مناطق کشور گویای این امر است. ضمن اینکه اگر وضعیت شیوع کرونا در مرکز یک استان زیاد باشد، به دلیل رفتوآمدها به مرکز استان، سایر شهرهای آن استان نیز در معرض خطر شیوع قرار میگیرند. همین استدلال در مورد مرکز یک کشور نیز صادق است؛ یعنی اگر وضعیت تهران در زمینه کرونا مناسب نباشد، به دلیل ارتباط مرکز با پیرامون، سایر شهرها و استانهای کشور نیز عملا در معرض خطر قرار دارند.هنگامی که با موضوعی مربوط به سلامتی افراد مواجه هستیم که دارای ماهیت عدم قطعیت است، باید حداکثر احتیاط همراه با اقدام فراکنشی را به عمل آورد. عدم قطعیت، جایی برای سیج گری و ریسککردن باقی نمیگذارد. در انگلستان، پس از چندین ماه از آغاز شیوع کرونا برخی مقررات سختگیرانه تازه شروع شده است؛ مثلا اجباریبودن دوهفتهای قرنطینه برای کسانی که به این کشور سفر میکنند. در ریسک، اشتباهات قابل مدیریت است اما در عدم قطعیت، عواقب خطاها و اشتباهات، غیرقابل پیشبینی است. هرچند به لحاظ روانشناسی مردم عدم قطعیت را دوست ندارند. البته مردم حق دارند. آنها میخواهند در یک وضعیت بدون دغدغه زندگی کنند. با این حال، زندگی ما مملو از خطرات همراه با ریسک یا عدم قطعیت است. اینجاست که مسئولان و مدیران باید در بیان حقیقت، واقعبینانه با مردم مواجه شوند. این رویکرد، در نهایت، اعتماد بیشتری بین مردم و دولت ایجاد میکند. به مردم باید اطمینان داده شود که قدم به قدم و با افزایش دانش ملی و جهانی در زمینه کرونا غلبه بر آن امکانپذیرتر میشود، هرچند، انباشت دانش موثق در مورد کرونا ممکن است از سرعت لازم برخوردار نباشد. شعار کرونا را شکست میدهیم، پیشبایدها و الزاماتی دارد و خودبهخود به وقوع نمیپیوندد. هنوز فرصت اصلاح رویکردها وجود دارد و سخن آخر اینکه: به کرونا نباید اعتماد کرد، او یک عدم قطعیت است. *عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.