کرونا يک ريسک است يا يک عدم قطعيت؟ قسمت دوم
احمدرضا روشن.عضو هيئت علمي مؤسسه پژوهش و برنامهريزي آموزش عالي
در عدم قطعيت ما کاملا فاقد اطلاعات تاريخي و معمول هستيم. ساخت يک پل روي يک رودخانه يا ايجاد يک تونل داخل يک کوه، در زمره عدم قطعيتها قرار نميگيرد، بلکه در اينگونه موارد، ما با موقعيتهاي ريسکي مواجهيم. در اين موقعيتها، احتمال عددي رويدادها و حوادث مختلف را ميتوان با دقت مناسبي پيشبيني و اندازهگيري کرد. عدم قطعيت زماني روي ميدهد که ما حتي نميدانيم نتايج و پيامدهاي يک واقعه چيست، چه رسد به اينکه بخواهيم براي آن پيامدها درصد احتمال در نظر بگيريم. همچنين عدم قطعيت مربوط به موقعيتها و سيستمهاي پيچيده است که در آن متغيرها و عوامل زيادي دخيل هستند.
حال ببينيم آيا کرونا يک ريسک است يا يک عدم قطعيت؟ همهگيري کرونا، نايقيني و بلاتکليفي زيادي را در همه کشورهاي درگير (اعم از کشورهاي توسعهيافته و در حال توسعه) به وجود آورده است. اظهار نظرها، تغيير تصميمات و تجديد نظر در اقدامات بسياري از دولتها و سياستمداران نشاندهنده بينظمي، هرجومرج و آشفتگي است. اين را از راهحل تزريق وايتکس به بيماران کرونايي که از سوي دونالد ترامپ رئيسجمهور آمريکا مطرح شده تا دستور شليک پليس به کساني که مقررات قرنطينه را نقض ميکنند، از سوي رودريگو دوترته رئيسجمهور فيليپين ميتوان مشاهده کرد. در عدم قطعيت کرونايي، گويي در يک نامعلومي و بين بيم و اميد به سر ميبريم و نميتوانيم به طور دقيق يا با احتمال مشخص بگوييم حرکت بعدي کرونا چيست. چيزهاي زيادي وجود دارد که دانشمندان هنوز درباره کرونا و کوويد 19 نميدانند و آنچه را هم که ميدانند گاهي تغيير ميکند. آيا ممکن است کرونا بعد از افول، دوباره در جامعه گسترش يابد؟ چگونه کرونا از راه هوا منتقل ميشود؟ آيا مهمترين نشانهها و علائم بيماري کرونا فقط تب و سرفه و تنگي نفس است؟ چه نسبتي از مبتلايان به کروناويروس ممکن است هيچگونه علائمي نشان ندهند؟ افراد بهبوديافته تحت چه شرايطي ممکن است دوباره به کرونا مبتلا شوند؟ کرونا روي اجسام و اشيای مختلف و در درجه حرارتهاي متفاوت تا چه حد زنده ميماند؟ چگونه ميتوان عدم بازگشت کرونا را تضمين کرد؟ دوره پيک و افول بيماري چقدر است؟ اين پاندمي چه موقع به پايان خواهد رسيد؟ واکسن کوويد 19 چه موقع قابل استفاده روي انسان و قابل توليد انبوه است؟ مرگ ناشي از کرونا در اثر آسيبديدگي ريه است يا سکته مغزي هم ميتواند باشد؟ و بسياري مجهولات و پرسشهاي ديگر. بيماريهاي ويروسي که از ابتداي قرن بيستويکم پديدار شدند، مثل سارس (2002)، آنفلوانزاي مرغي (2003)، آنفلوانزاي خوکي (2009)، ابولا (2014) و مِرس (2014)، ديگر يک عدم قطعيت نيستند، بلکه يک وضعيت همراه با ريسک قلمداد ميشوند. همچنانکه ممکن است در آينده با افزايش دانش بشري درباره کرونا، بيماري کوويد 19 از حالت ناقطعيت به يک وضعيت همراه با ريسک تبديل شود. اما ناقطعيتي ويروسهاي قبلي انواع تبعات اجتماعي، سياسي و بهويژه اقتصادي را به همراه داشته است. رشدهاي اقتصادي کمتر و شرايط مالي سختتر، از تبعات و پيامدهاي ناقطعيتهاي قبلي ناشي از پاندميها بوده است. مطالعات نشان ميدهد عدم قطعيت اقتصادي کرونا بسيار زياد و خيلي بيشتر از پاندميهاي قبلي است. پيامدهاي اقتصادي کرونا ممکن است بسيار ناگوار باشد. به طوري که شاخص عدم قطعيت در مورد کرونا سه برابر سارس و حدود 20 برابر ابولا است. ثبت بيشترين نرخ بيکاري در آمريکا از سال 1982 تاکنون يا کمترين نرخ رشد اقتصادي چين از سال 1992 به اينسو، نمونههايي از وضعيت دو اقتصاد اول و دوم جهان ناشي از کروناست. ضمن اينکه تبعات جاني کرونا هم ميتواند بسيار سهمگين باشد. کميته بينالمللي نجات (International Rescue Committee) که يک سازمان غيردولتي بشردوستانه است، بر اساس مدلسازي و تحليل دادههاي سازمان بهداشت جهاني و برخي سازمانهاي ديگر، هشدار داده که ممکن است در بدترين سناريو در سراسر جهان تا يک ميليارد نفر به کوويد 19 مبتلا شده و اين بيماري منجر به مرگ سهميليون و 200 هزار نفر شود و چنانچه اقدامات جدي براي جلوگيري از شيوع اين ويروس صورت نگيرد، آسيبهاي کرونا در دهها کشور بيثبات و درگير جنگ داخلي مثل سوريه و افغانستان بسيار بيشتر خواهد بود. وزن کامل و ويرانگر اين بيماري همهگير در شکنندهترين و جنگزدهترين کشورهاي جهان هنوز احساس نشده است. هرچند هنوز يک اميد و پنجره کوچک زماني براي پاسخ مناسب در مواجهه با کروناويروس وجود دارد تا از گسترش جهاني اين بيماري جلوگيري شود.
ادامه دارد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.