خودکار و خودنویس
پرویز اجلالی
میدانید چه علتی دارد که اسم خودکار و خودنویس برای این ابزارهای نگارش انتخاب شده؟ پس بگذارید بگویم:
1- خودنویس: تا اواخر دهه 1330 همه مکاتبات در ادارات، مدارس و... با قلم نیش و جوهر انجام میشد (البته پیش از آنکه جوهر از خارج بیاید، از مرکب استفاده میشد که تولید داخل بود). قلم نیش یک نوک قلم بود مثل نوک خودنویسهای فعلی که یک دسته دراز به آن وصل میشد. در سالهای دبستان ما متولدان دهه 1330 هنوز در اتاق دفتر معلمها با قلم نیش مینوشتند. البته در دهه 1330 خودنویس وجود داشت؛ اما ابزاری تشریفاتی و گران بود؛ اما از اواخر دهه 1330 خودنویس اندکاندک جای آن را گرفت؛ زیرا نمونههای ارزان آن وارد بازار شد. ما که وارد کلاس هفتم دبیرستان شدیم (سال 1342) برایمان یک خودنویس سناتور که تازه وارد بازار شده بود و برخلاف مارک رایج پیشین یعنی پارکر ارزان بود، به قیمت پنج تا تک تومان خریدند (البته بهعلاوه یک شیشه جوهر آبی پلیکان) تا دفتر پاکنویسمان را با آن بنویسیم. مسمای اسم خودنویس در آن بود که لازم نبود مرتب نوک آن را در جوهر فرو کنی تا بنویسد. داخل خودش جوهر داشت و نیاز به جوهر همراه نبود و بدون جوهر خودش مینوشت پس خودنویس بود. از همان اوایل دهه 1340 کمکم قلم نیش از مد افتاد و همه معلمها و رؤسای ادارات و
دکترها خودنویسی شدند.
2- خودکار: اما نوآوری در تکنولوژی نوشتافزار اجازه نداد که خودنویس به اولین ابزار نوشتن تبدیل شود. کمی دیرتر محصولی وارد بازار شد که در آغاز نوعی مداد تلقی میشد که به طرز معجزهآسایی درون خود جوهر دارد و نوشتهاش پاک نمیشود. شکل این محصول درست مثل مداد بود: دراز و باریک؛ فقط فرقش با مداد این بود که برای اینکه با جوهر پسدادن جیب و کیف مصرفکننده را کثیف نکند، یک سر هم داشت. اسم این محصول مدادِ خودکار (یا مدادِ خودکار کریستال) بود. مسمای این اسم هم این بود که برخلاف مدادهای معمولی نوکش تمام نمیشد و لازم نبود نوکش را مرتبا بتراشند؛ بلکه به طور خودکار برای نوشتن آماده بود؛ پس به این معنا خودکار بود. اولین مداد خودکار (یا همان خودکار) که وارد بازار شد و بهسرعت اقبال عمومی یافت، خودکار بیک بود. این محصول بسیار ارزانتر از خودنویس بود (بهای آن در آغاز 9 ریال و به سرعت تا پنج ریال سقوط کرد) و در مدت یکی، دو سال جای مداد را برای دانشآموزان گرفت؛ اما مکاتبات اداری همچنان با خودنویس انجام میشد یا تایپ میشد. پزشکان و معلمان و مدیران خودنویسهای شیک را در جیب میگذاشتند و موقع امضا از جیب درمیآوردند و امضا
میکردند. در اينجا اولین تبلیغات برای خودکار را میبینید. این تبلیغ را از روزنامه اطلاعات فروردین 1340 برای شما نقل میکنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.