محبوبیت رئيسجمهوري روسيه به پایینترین میزانش در تاریخ رسید
کرونا؛ پوتین را قهرمان نمیکند
این روزها این لقلقه همه زبانهاست که ویروس کرونا بین دموکراسی و استبدادی تفاوتی قائل نمیشود و هر کدام به زعم خود به درستی مثالهای خوب و بدی درباره چگونگی مدیریت این بیماری ارائه دادهاند. با این حال به نظر میرسد که ویروس کرونا در واقع میان انواع مختلف مقامات تفاوت قائل است. کرونا گویی مقامات آرام و صبور با ذهنی علمی و چشمانی جزئینگر را ترجیح میدهد و از آن طرف آنهایی را که بر حسب عادت بر سخنوری یا خط و نشان کشیدن تکیه زیادی دارند بدون محافظت رها میکند. اما بدتر از همه اینها -بگذارید آنها را رمانتیکها بخوانیم- کسانی هستند که خودشان را پیرو قهرمانان سیاسی یا مفهوم دوران شکوهمند گذشته میدانند. این گروه حتی اگر سخنوری و توجه به جزئیات را هم عملی کنند، هنوز تواناییای برای مدیریت شرایطی این چنینی ندارند. نمایندگان متعددی از دسته سوم در فضای سیاسی کنونی در اروپا وجود دارند اما ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه برجستهترین آنهاست. هفته گذشته محبوبیت پوتین به پایینترین میزانش در تاریخ یعنی 59 درصد رسید. این اتفاق دستکم حداقل هنوز به دلیل شیوه مدیریت کرونا در روسیه ارتباط ندارد. تعداد مبتلایان به کرونا در روسیه اکنون به 242 هزار و 271 نفر رسیده و کشتههای ناشی از آن 2212 نفر هستند. مهمتر از همه مدیریت پر حرف و سخن دولت روسیه در مسئله کرونا موضوعی نیست که این دولت بتواند روی آن حساب کند: دولت روسیه هیچ یک از بحرانهای غیرنظامی اخیر این کشور اعم از سیل، آتشسوزی جنگل و سایر بلایای طبیعی را نتوانسته به خوبی مدیریت کند. مردم این کشور بنابراین اکنون منطقی میرسد که وقتی صحبت از کووید-19 در روسیه شد انتظار بازی چشمگیری نداشته باشند. اما کاهش محبوبیت پوتین را نه میتوان به پایین آمدن قیمت نفت و نه رکود اقتصادی ناشی از شیوع کرونا مرتبط دانست. با وجود ذخایر 10 تا 12 درصدی از تولید ناخالص داخلی، روسیه واقعا در مقایسه با سایر کشورها برای مقابله با شوک اقتصادی ناشی از کرونا آمادهتر است؛ هر چند که مدیریت کمکهای مالی به نیازمندان با وجود این آمادگی مثل همیشه دشوار خواهد بود. نه محبوبیت پوتین به این دلیل در حال کاهش است که ویروس کرونا، از آن دست بحرانهایی نیست که پوتین در مواجهه با آن بتواند خودش را نشان دهد بلکه او را دقیقا در نقطه مقابل اوجگیریهایش قرار داده است: به حاشیه رانده شده، غیرجذاب و دوست نداشتنی. برای مردم روسیه اینها چیزهایی است که کاملا احساس میشود. پوتین در اعماقش نمونهای ناب از تاریخ شوروی است و البته هیچ کوششی هم برای پنهان کردن این مسئله نمیکند. او در یکی از اولین مصاحبههایش در توصیف چگونگی جاسوسی در دوران شوروی در کتاب «سپر و شمشیر» گفته است: « بدون اغراق میتوانم به عنوان نمونهای از محصول موفق تربیت عصر شوروی در نظر گرفته شوم». این موضوع آنقدر در ذهن جوان پوتین نفوذ کرد که به یکی از جهانبینیهای دائمی و سایه دائمی سخنان او از همان روزهای اول تا آخرین سخنرانيهايش تبدیل شد. این چند نمونه را در نظر بگیرید: «ارتش سرخ... پیروزمندانه به خشونتبارترین نبرد تاریخ پایان داد. این یک جنگ عادلانه، قهرمانانه و ایثارگرانه برای کل ملت جماهیر شوروی بود». «روحیه نیروهای مسلح ما توسط سنتها، در ارتباط زنده با تاریخ، با توجه به نمونههایی از شجاعت و از خودگذشتگیهای قهرمانان ما حفظ شد». «ورزش فقط زمانی ورزش است که به عرق، خون و سختکوشی آغشته باشد». «چگونه یک نفر میتواند به چیزی دست یابد که یک ارتش کامل نمیتواند. یک جاسوس میتواند سرنوشت هزاران نفر از مردم را تعیین کند». این طرز فکر به پوتین کمک کرده است تا در بحرانهایی که دشمنی به خوبی تعریف شده است (هرچند به اشتباه)، پیشرفت کند. نابود کردن جداییطلبی در چچن، پاکسازی روسیه از نفوذ الیگارشی، الحاق کریمه، ادامه جنگ در سوریه، اینها انواع بحرانی هستند که پوتین میتواند در آن خودی نشان دهد. نوع اشتباه بحران اما بحران ویروس کرونا کاملا متفاوت است. این بحران تنهای به مفاهیم شکوهمندی و قهرمانی اتحاد جماهیر شوروی و پوتینیستی نمیزند. اول از همه اینکه هیچ دشمن مشخصی وجود ندارد. ویروس کرونا فاقد توانایی و اراده بد و طرحهای شیطانی است. ماه گذشته پوتین سعی کرد کووید-19 را با حمله قبایل پچنگها و کومانها طی اوایل هزاره دوم میلادی مقایسه کند و مشکل فقدان دشمن را به نوعی حل کند؛ اما نتیجه این کار فقط خنده کاربران اینترنت روسی بود. دوم اینکه هیچ تجمعی برای سخنرانی کردن وجود ندارد. در بحران کرونا برعکس تمامی بحرانهای دیگر شرایط کاملا ایستاست؛ همان فلجي که پوتین کمی بعدتر درباره این بیماری گفت: «این بیماری کشنده و غیرقابل تحمل با فلج کردن ساختار است؛ فلج کردن قدرت». سوم اینکه در نبرد با ویروس کرونا هیچ قهرمانی وجود ندارد و اگر قهرمانی هم وجود داشته باشد، آنقدر این فرد معمولی است که با معیارهای شوروی همخوانی ندارد. با این همه، این موضوعات اصلا به این معنی نیست که پایان حکومت پوتین قطعی است یا اینکه مدیریت او چندان تفاوتی با سایر کشورها دارد یا از آنها بدتر است. تحلیلگران حضور کمرنگ او در نبرد با کرونا و پررنگ شدن رهبران محلی در روسیه را ناشی از درماندگی ميدانند. ترکیبی از ویروس کرونا و کاهش قیمت نفت قطعا چالش بزرگی برای روسیه است اما اگر این بحران را در بخشهای مختلف تقسیم کنیم باز میتوان چنین پیشبینی کرد که پوتین از این ماجراها سربلند بیرون میآید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.