وقتی از دویدن حرف میزنیم
آزاده بهشتی
توی شیب پایم به سنگ خورد و سکندری خوردم زمین. سنگینی بدنم را که با جاذبه به سمت زمین کشیده میشد روی دستهایم انداختم و سرم را کمی عقب دادم تا صورتم به جایی نخورد، اما زانوی راست و کف هردو دستم به شنریزههای زمین کوبیده شد، بین گیرکردن پای راستم به سنگ و فرود پای چپم که درست روی زمین چفت نشد، تنها هنرم این بود که حواسم را جمع کنم صورتم به جایی روی زمین کوبیده نشود، در کمتر از پنج ثانیه افتادم. در همان حالت که روی زمین بودم، صبر كردم تا درد اول اطراف همان نقطههای برخورد، پخش شود. وقتی جایی از بدن با یک ضربه ناگهانی درد میگیرد، در همان آن، ته دل حالی شبیه ضعف و گشنگی ناشی از چند روز غذانخوردن، میپیچد اما کمی بعد درد از نقطه مرکز به اطراف پراکنده میشود. شبیه انقباضی که هیچ وقت نفهمیدم انقباض عضلانی است یا فریاد پایانههای عصبی از درد، برای خبرکردن بخشهایی از بدن که ضربه به آنها وارد نشده است. احتمالا مغز، درد را بین اعضای بدن تقسیم میکند تا نقطهای که ضربهدیده احساس تنهایی نکند و تحمل خود را برای درد ممتدی که بنا بر شدت ضربه یک ساعت، یک روز و حتی یک ماه ممکن است ادامه داشته باشد، بالا ببرد وگرنه چطور ممکن است چند ثانیه بعد از شروع درد در زانوی خراشیده، پهلوی چپ که ضربهای نخورده، درد کمی احساس کند؛ به نظرم این همراهی تکتک اعضای بدن با نقطهای است که درد به سراغش آمده است. پلسنر میگوید «درد یک حس عاطفی حیاتی است. درد یعنی تن بدون فرصت دفاع، تسلیم میشود». زمانی که ضربهای به آدم وارد میشود، یکپارچگی اعضای بدن بههم میریزد، بدن این اختلال در ارتباط را با درد نشان میدهد به همین دلیل خشونتی که درد برای تحمیل خود به تمامیت بدن وارد میکند، مشخصهای است که بهسرعت خود را نشان میدهد. درد اعلام خطر است تا موجود زنده در کوتاهترین فرصت زمانی، عکسالعمل دفاعی و حمایتی از خود نشان دهد و چه عکسالعملی بهتر از تقسیم درد بین همه اعضای بدن. یکی از قدیمیترین تلاشها برای توصیف اینکه درد چگونه عمل میکند، توسط دکارت در رسالهای درباره انسان در سال 1664 ارائه شد. دکارت معتقد است مسیر درد از نوک پا تا مغز گسترده شده است. واردشدن ناگهانی یک محرک دردناک مثلا زمینخوردن به یک مکانیسم بازتابی مانند کشیدن یک طناب که به یک زنگوله وصل است، میرسد. به صدادرآمدن زنگ، علامت و نشانه تجربه درد است. یک نظریه دیگر با عنوان «نظریه اختصاصی درد» که بر اساس نظریه دکارت در مورد فرایند ایجاد درد شکل گرفت، میگوید: سیستم ویژهای از اعصاب که به آن گیرندههای درد میگویند، پیامها را از گیرندههای درد در پوست به مراکز درد در مغز انتقال میدهند. نظریههای اختصاصی درد اعتقاد دارند بین ساختار عصبی و تجربیات روانشناختی درد ارتباط متقابل وجود دارد. در دسته و رسته انواع درد دو نوع درد داریم، درد جسمانی و درد عاطفی. درد جسمانی یک پدیده روانی_جسمانی است و در مقابل آن درد عطفی کاملا یک درد روانی است. در مورد درد روان میتوان گفت مانند هر واقعیت عاطفی_هیجانی است که کفه نقطهای که به درد میآید به سمت روان است. نسبت درد عاطفی تابع درجه شدت رنج روانی است. وقتی رنج روانی وخیم و هیجانپذیری زیاد باشد، خلقوخو بههم میریزد و ناخودآگاه نظام عصبی دچار اختلال میشود و جسم هم به نحوی کم و بیش در دردهای روانی همراه میشود. بعضی از بیماریهای جسمی از همراهی و سازگاری بدن با رنج و درد روانی ناشی میشود. تفاوت مهم دیگر بین دردهای جسمانی - روانی این است که در درد روانی فرد به جای اینکه از درد در یک قسمت مخصوص بدن خود بنالد، از دردی پراکنده در کل سیستم عصبی رنج میبرد. بسیاری از عصبشناسان معتقدند کسانی که آستانه عاطفی بالایی دارند، آستانه درد جسمانیشان نیز بالاست؛ احتمالا بهخاطر همین نظریه بود که آن روز بعد از زمینخوردن در کمتر از 10 ثانیه بلند شدم و به دویدن ادامه دادم. احساس درد - درد جسمی یا درد روانی- تجربهای است که همه ما داشتهایم. همه ما لیست کوتاه و بلندی از شدت و ضعف دردهایی که کشیدهایم در ذهنمان داریم اما درد زمینخوردن هنگام دویدن در لیست بدترین و دردناکترین دردهایی که من تجربه کردهام، جایی ندارد. چون روزی که شروع به دویدن کردم، میخواستم با دویدن، چند درد روانی اساسی را که بین روح و جسمم تقسیم شده بود تحمل کنم. دویدن همیشه بهترین راهحل برای فراموشی رنج و درد بود و هست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.