|

اختلاط نقش روزنامه‌نگاری و روابط ‌عمومی

اقدام علیه افکار عمومی

پژمان موسوی

امروز 27 اردیبهشت روز ارتباطات و روابط عمومی است؛ درباره روزنامه‌نگاری، روابط عمومی و نسبت متقابل این دو، تاکنون بسیار گفته و نوشته شده و صاحب‌نظران درباره اختلاط نقش فعالان روابط عمومی و روزنامه‌نگاران هشدار داده‌اند اما عجیب آن است که هر چه زمان می‌گذرد، مرزهای این دو کم‌رنگ و کم‌رنگ‌تر می‌شود و عجیب‌تر آنکه عدد روزنامه‌نگارهایی که نقش فعالان حوزه روابط عمومی را بر عهده می‌گیرند، هر روز بیشتر از روز قبل از آن می‌شود. اما مگر چه تفاوتی در وظایف این دو شاخه علوم ارتباطات اجتماعی وجود دارد که اختلاط این دو نقش را خطرناک و آسیب‌زا می‌کند؟ روزنامه‌نگار نقش دیده‌بانی را بر عهده دارد: دیده‌بانی اقتصاد، جامعه، فرهنگ و سیاست؛ دیده‌بانی نهادها، سازمان‌ها، ارگان‌ها، آثار و تولیدات فرهنگی و هنری و... روابط عمومی اما در تمامی این حوزه‌ها نقش گزارشگری و توجیه‌کنندگی را بر عهده دارد؛ نقشی که البته ممکن است مورد قبول و خواست فعالان روابط عمومی در ایران نباشد اما به هر حال این نقش بر آنها تحمیل شده است و آنها در حال انجام وظیفه در این نقش بوده و هستند. همین تضاد نقش هم هست که این اختلاط نقش را آسیب‌زا می‌کند. با دو مثال تلاش می‌کنم موضوع را ملموس کنم. سازمانی را در نظر بگیرید که خطا، فساد، حادثه یا رویدادی در آن روی می‌دهد؛ روزنامه‌نگاران در چنین موقعیتی می‌کوشند با ایفای نقش دیده‌بانی مردم، آن رویداد را بررسی بی‌طرفانه کرده و گزارشی جامع و کامل از ابعاد مختلف آن تهیه کنند. در مسیر این بررسی، روزنامه‌نگاران بدون توجه به خوش‌آمد مدیران آن سازمان، تنها از واقعیت جانبداری و تلاش می‌کنند تنها خدمتگزار حقیقت و خدمتگزار آزادی باشند. اگر هم در مسیر این بررسی، کاستی، خطا یا سوء‌استفاده‌ای را مشاهده کردند، وظیفه دارند آن را گزارش کرده و افکار عمومی را در جریان اصل ماجرا قرار دهند. روابط عمومی اما چه؟ کارمندان، کارشناسان یا مدیران روابط عمومی در همین سازمان، بعد از انتشار زمزمه‌هایی از خطا یا سوء‌استفاده در سطح رسانه‌ها، ابتدا کل ماجرا را تکذیب کرده و به دنبال راهی برای سرپوش‌گذاشتن بر واقعیت می‌گردند. کمی که ماجرا جدی‌تر شد، تلاش می‌کنند اطلاعاتی ناقص، مبهم و چندلایه را از آن واقعه منتشر کنند تا افکار عمومی را از اصل رویداد منحرف کنند. در نهایت هم با بالاگرفتن موضوع، می‌کوشند با تهدید و تطمیع، روزنامه‌نگاران را از کشف حقیقت منحرف و در نهایت بیانیه‌ای کم‌خاصیت از ابعاد آن اتفاق را منتشر کرده و ماجرا را تمام می‌کنند. و مثالی دیگر؛ فیلمی را تصور کنید که مراحل پیش‌تولید آن آغاز شده است؛ از همان ابتدا روابط عمومی آن فیلم، با ارتباط برقرارکردن با خبرنگاران حوزه، تلاش می‌کنند آن‌طور که خود می‌خواهند افکار عمومی را در جریان آغاز تولید اثر سینمایی خود قرار دهند. در ادامه مسیر، اخبار و اطلاعاتی قطره‌چکانی منتشر شده و در نهایت با اکران فیلم، اوج تلاش تیم روابط عمومی آغاز می‌شود. نشست خبری فیلم برگزار، گفت‌وگوهایی برای کارگردان، تهیه‌کننده و سایر عوامل هماهنگ و یادداشت‌هایی در همراهی با این اثر سینمایی از اهل فن منتشر می‌شود. یک روزنامه‌نگار مستقل حوزه سینما اما از همان ابتدا با نگاهی حرفه‌ای و انتقادی، به بررسی و تحلیل این اثر از جنبه‌های مختلف پرداخته و ضعف و قوت‌های آن را برای مخاطب بازگو می‌کند. اگر فیلم ضعیف یا غیرقابل قبول هم بود، روزنامه‌نگار می‌کوشد نقدی بی‌رحمانه بر آن نوشته و جنبه‌های مختلف آن اثر سینمایی را برای افکار عمومی مطرح کند. یک روزنامه‌نگارحرفه‌ای هیچ‌گاه فیلمی ضعیف را تبلیغ نکرده و با آبروی حرفه‌ای خود بازی نمی‌کند. حال تصور کنید روزنامه‌نگاری، روابط عمومی شود و روزنامه‌نگار به‌جای ایفای نقش دیده‌بانی، توجیه‌کننده رویدادها و فرایندها شود‌؛ واقعا چه خواهد شد؟ آن‌قدر این اتفاق و ابعادش برای جامعه و مردم فاجعه‌بار خواهد بود که قلم از بیانش ناتوان است. کمترین آسیب این تداخل نقش، دورشدن مردم از واقعیت و محروم‌کردن آنها از حق اطلاع و آگاهی است. البته روابط عمومی در جای خود و به شکل حرفه‌ای‌اش، شغل و فنی است محترم و کارگزاران روابط عمومی هم اگر امکانش را داشته باشند، تلاش می‌کنند به ایفای نقش حرفه‌ای خود بپردازند اما سخن اینجا، تداخل و تضاد دو شغل و حرفه‌ای است که به هیچ روی آبشان با هم در یک جوی نمی‌رود و هیچ‌گاه نخواهند توانست با هم آشتی کنند. از همین‌رو هم هست که کم‌رنگ‌‌شدن مرز این دو حرفه و ایفای نقش متضاد روابط عمومی و روزنامه‌نگاری به‌ویژه از سوی روزنامه‌نگاران، خطایی استراتژیک و بی‌شک اقدامی علیه افکار عمومی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.