|

نگاهي به حادثه مرزي هريرود

تراژدي‌اي که تِرَند نشد

علي وراميني

نزديک به 20 آدم مي‌خواستند براي لقمه ناني که از پس سخت‌ترين کارهاي دنيا به دست مي‌آيد، تن به غربت و هجرت دهند، در راه (به هر دليلي) کشته مي‌شوند؛ اکثرا بسيار جوان و همه نان‌آور خانواده. در داستان ديگري مرد گردشگري مورد سرقت و ضرب‌وشتم قرار مي‌گيرد، پس از مداوا و دلجويي به سفرش ادامه مي‌دهد. در حالت برابر کدام‌يک از اين داستان‌ها بايد ما را بيشتر درگير مي‌کرد؟ بهتر بگويم، در وضعيت انساني کدام حادثه نياز به تأمل، پيگيري و حساسيت بيشتري دارد؟ پس چه مي‌شود که آن 18 نفر کشته‌شده چون پسوند افغانستاني دارند، مورد توجه قرار نمي‌گيرند و آن يکي که فقط کتک خورده، چون آلماني است، صغير و کبير در پي آن مي‌آيند تا دلجويي کنند تا مبادا فرهنگ و ادب ايراني در نظرش خوار شود؟ عجيب‌تر اينکه داستان اولي فارغ از تمام جنبه‌هاي سياسي و فرهنگي‌اش آن‌قدر تراژيک است که قلب هر شنونده‌اي را مچاله کند و حتي خوراک يک سانتي‌مانتاليسم حسابي است اما دريغ از اينکه مثل بسياري از بحث‌هاي ديگر، با پستي در اينستاگرام از آن ياد شود يا ترند چندم توييتر شود؛ هرچند به ابتذال و هرچند زودگذر. روي صحبتم با سلبريتي‌ها و اينفلوئنسرها نيست؛ آنها فهمي از جهانِ پيرامون‌شان ندارند که بخواهند دغدغه‌اي را مستقل بازنمايي کنند؛ هرچه فهم عرفي در لحظه مي‌خواهد، آنها ارائه مي‌دهند تا تنورشان گرم باشد. روي صحبتم روشنفکران، نويسندگان و روزنامه‌نگاران است که قريب‌به‌اتفاق هيچ توجهي به اين رويداد نکردند. طبيعي است که براي چرايي اين بی‌توجهی نمي‌توان جواب کوتاهي از آستين درآورد و دم‌دستي پاسخ داد. اما با نگاهي به پيرامون‌مان انگار اين فقدان توجه خيلي هم دور از انتظار نيست. براي خودم چنين است که با کمي فکر‌کردن به اين وضعيت ذهنم به سمت آبشخورهايي مي‌روند که اين وضعيت را نه توليد اما استمرار مي‌بخشند. به خاطر بياوريد سخن چندماه پيش رئيس‌جمهورمان درباره انتخابات و افغانستان را؛ همان‌جا که با لحني خاص گفت: «افغانستان هم اين کار را کرد» ( منظور رئيس‌جمهور الکترونيکي‌کردن انتخابات بود). اين جمله يعني نگاه از بالا به پایين ما به همسايه‌مان چنان در ما رسوخ کرده است که حتي بالاترين مقام اجرائي کشور هم نمي‌تواند هميشه جلوی خود را بگيرد و اين نگاه بالاخره در جايي بيرون مي‌زند. هزاران بار هم دستگاه ديپلماسي ما از کشور دوست و برادر صحبت کنند، جاي اين يک جمله را نمي‌گيرد. سؤال اساسي از رئيس‌جمهور، خودمان و مردم اما اين است که واقعا بر مبناي چه چيزي خود را برتر مي‌دانيم؟ جوابي يافتيد به من هم اطلاع دهيد. در ميان نخبگان فرهنگي و کساني که بايد روشنفکر باشند هم وضع بهتر نيست. نگاه کنيد به فيلم پربيننده «ابد و يک روز»؛ فيلمي که مي‌خواهد صداي بي‌صدايان باشد و قابِ طبقات فرودست و در نهايت اقليت‌ترين گروه که همان افغانستاني‌ها هستند، در هيبت ديوي بازنمايي مي‌شوند که مي‌خواهد عروس پنجه آفتاب را با خود ببرد. اينکه نخبه سياسي و فکري ما در اين مورد نتوانسته از سطح عام بالاتر رود هم خود معلولِ علت يا علل ديگري است ولي اين‌ نشان مي‌دهد که حتي در سطح نخبگي ما هم ميل و اراده‌اي براي تغيير اين وضعيت نيست و انگار پيش‌فرضي بديهي شمرده مي‌شود. پرواضح است که اين يادداشت به دليل مشخص‌نبودن دليل کشته‌شدن افغانستاني‌هاي مهاجر هيچ موضع‌گيري‌ای در اين باب ندارد و فارغ از چگونگي کشته‌شدن اين انسان‌ها، مي‌خواهد به آسيب‌شناسي دغدغه‌مند‌نبودن جامعه فکري ايران نسبت به گروهي اقليت بپردازد که در همه‌جا نمود پيدا مي‌کند و در اينجا هم. عجيب مردماني شده‌ايم که اگر جوان خوشبختي در فرانسه در حين خوش‌گذرانی کشته مي‌شد، همه شکل برج ايفل مي‌شديم و کشته‌شدن نوجواني رنج‌کشيده در راه لقمه ناني آن‌هم هم‌زبان و هم تاريخ، بيخِ گوشمان هيچ حسي در ما ايجاد نمي‌کند، بوالعجب‌ که نخبگان‌مان هم در استمرار همين وضعيت مي‌کوشند. اين نگاه از بالا به مردمي و احساس حقارت در برابر مردماني ديگر جز جنبه‌هاي غيراخلاقي آن، علاوه بر اینکه عزت‌نفس جمعي ما را تضعيف مي‌کند، نشان مي‌دهد که در فهمي واقعي از خود دچار مشکل بنيادين هستيم و فهم غيرواقعي از خود قريب به يک قرن است که تلاش‌هاي ما را براي رسيدن به حيات جمعي بهتر ناکام کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.