کوروش احمدی، دیپلمات سابق در گفتوگو با «شرق»:
نمیدانیم موضع چین و روسیه مذاکراتی است یا قطعی
زینب اسماعیلی :کشمکش ایران و آمریکا بر سر قطعنامه 2231 همچنان ادامه دارد. همه شواهد نشان میدهد که ایالات متحده قصد دارد همه تلاشش را برای جلوگیری از لغو تحریم تسلیحاتی قطعنامه 2231 به کار ببندد. تاکنون روسیه در موضعگیریهای جداگانهای از این سخن گفته که آمریکا چنین حقی ندارد. مقامات اروپایی واکنش روشنی نشان ندادهاند و در جدیدترین تحول، نماینده چین در سازمان ملل نیز به موضعگیری مشابهی پرداخته است.نمایندگی دائم چین در سازمان ملل متحد، با انتشار یادداشت توییتری به اظهارات اخیر برایان هوک، نماینده آمریکا در امور ایران، واکنش نشان داد. «آمریکا با خروج از برجام به تعهدات خود طبق قطعنامه ۲۲۳۱ عمل نکرد. این کشور حق ندارد که تحریم تسلیحاتی را بر ایران تمدید کند؛ چه رسد به اینکه باعث فعالشدن مکانیسم ماشه شود». برایان هوک، نماینده ویژه وزارت خارجه ایالات متحده آمریکا، تهدید کرده که آمریکا بالاخره «به طریقی» اطمینان خواهد یافت که تحریمهای تسلیحاتی علیه جمهوری اسلامی تمدید میشوند. برایان هوک در یادداشتی که چهارشنبه در وال استریت ژورنال منتشر شد، تأکید کرد که آمریکا بر سر تمدید این محدودیت پافشاری میکند و برای رسیدن به آن مسیرهای مختلفی را در پیش خواهد گرفت.محمدجواد ظریف در واکنش به این سخنان در جمع خبرنگاران گفت: «ادعاهای ابلهانه از سوی مقامات آمریکایی تازگی ندارد». با این اوصاف مشخص است که این کشمکش تا آبان ادامه دارد و حتما اوج خواهد گرفت. روسیه و چین چه موضعی خواهند گرفت و اینکه برداشتهشدن تحریم تسلیحاتی چقدر به نفع ایران است، جزء موضوعاتی است که در گفتوگو با کوروش احمدی، کارشناس ارشد روابط بینالملل، به بحث گذاشتیم.
شواهد نشان میدهد که آمریکا قصد دارد تمام تلاشش را برای جلوگیری از لغو تحریم تسلیحاتی ایران طبق قطعنامه 2231 به کار بندد. بله، مسئله مهم این است که تکلیف این کشمکش باید تا 18 اکتبر یعنی کمتر از سه هفته مانده به انتخابات آمریکا معلوم شود؛ یعنی شکست آمریکا لطمهای جدی به اعتبار سیاست خارجی ترامپ خواهد زد و سلاحی جدید به زرادخانه بایدن خواهد افزود. بهایندلیل، کاخ سفید حداکثر تلاشش را دراینباره خواهد کرد. اینکه پمپئو میگوید «از همه گزینههای دیپلماتیک» استفاده خواهیم کرد یا برایان هوک میگوید «به هر طریق ممکن از تمدید تحریمهای تسلیحاتی مطمئن خواهیم شد»، دراینباره است. تهدیدهای ضمنی یا صریح مقامات ما به خروج از برجام یا خروج از انپیتی یا غنیسازی بالا و... ممکن است اتفاقا این تیم تندرو، ایدئولوژیک و مسئولیتنشناس در آمریکا را بیشتر علاقهمند به پیگیری تلاشهایشان کند؛ چراکه هدف آنها نابودی برجام است؛ به نحوی که اگر کسی غیر ترامپ پیروز انتخابات آینده شد، بازگشت آمریکا به برجام واقعا مشکل شود. اصلیترین سؤال دراینبین، این است که چقدر این تلاش مثمرثمر خواهد بود؟ به عبارت دیگر آیا دیگر اعضای شورای امنیت با آمریکا همراهی میکنند یا نه؟ بههرحال تیم ترامپ حداکثر تلاشش را خواهد کرد؛ چه ثمری داشته باشد، چه نداشته باشد. بالاخره موضعگیری قوی و جدیتر سفرای روسیه و چین در سازمان ملل بعد از دو، سه هفته ایجاد امیدواری کرده که آنها ممکن است به طور جدی مقاومت کنند. هرچند در این مقطع قطعی نیست که آیا گفتههای قوی این سفرا علیه تمدید تحریم تسلیحاتی موضع مذاکراتی آنها است یا موضع قطعی و نهایی. البته جای تأسف است که هنوز آلمان، انگلیس و فرانسه که گفته شده پیشنویس قطعنامه تحریم تسلیحاتی به آنها داده شده، واکنشی نشان ندادهاند. تا به اینجای ماجرا مشخص است که ایران بیش از همه شرکا، روی وتو و مخالفت روسیه و چین با اقدام آمریکا حساب باز کرده است. درحالیکه هر دو این کشورها، تعاملات متفاوت خود را با آمریکا دارند. با توجه به آن تعاملات و مشکلات، در مبحث مرتبط با ایران و موضوع قطعنامه که پیشرو است، چه نقشی را دنبال خواهند کرد؟ طبیعتا چین و روسیه هرکدام با آمریکا و با هم در حوزههای متعدد و گستردهای رابطه و تعامل دارند و بدهبستانهای زیادی بینشان وجود دارد؛ ازاینرو مسئله ایران بهعنوان یک فاکتور باید در معادله گستردهتر آنها بررسی شود. زمانی که به این نکته اشاره میکنیم که تا اینجای کار مشخص نیست موضع چین و روسیه موضع مذاکراتی است یا موضع قطعی، به دلیل ریسک قضیه است که امیدواریم موضع مذاکراتی آنها نباشد؛ به این معنی که این را بهعنوان حربه مطرح نکرده باشند که بعد روی آن مذاکره کنند. چین اکنون با آمریکا مشکل تجاری دارد که بسیار مهم و سرنوشتساز است و روسیه هم در حوزههای متعدد با آمریکا درگیر است؛ چه مباحث مرتبط با ایفای نقش در خاورمیانه، فروش گاز به اروپا و رقابت گستردهای که با آمریکا در جهان دارد. موضوع ایران یک موضوع بین موضوعات متعدد بین چین و آمریکا، روسیه و آمریکا است و باید منتظر تحولات پیشرو ماند تا مشخص شود که به چه شکلی پیش خواهد رفت. تاکنون بعد از هر پرتاب موشکی آمریکا مدعی نقض قطعنامه 2231 از سوی ایران شده؛ مانند همین بیانیه اخیرش؛ درحالیکه ایران به پاسخدادن در این مورد میپردازد. آیا قطعنامه 2231 دراینباره تصریح ندارد که این دو نوع واکنش مطرح میشود؟ بله، تصریح دارد. روشن است که بند 3 ضمیمه B قطعنامه 2231 اولا توصیهای است و الزامآور نیست، ثانیا از ایران دعوت میکند که موشکی که برای حمل سلاح اتمی طراحی شده باشد، نسازد (نقل به معنی). عملکرد ایران در تعارض با این بند نیست. اتهام نقض قطعنامه از این نظر را حتی متحدان اروپایی آمریکا نیز قبول ندارند و تاکنون صرفا از «ناسازگار»بودن آزمایشهای موشکی ایران با قطعنامه سخن گفتهاند که تفاوت مهمی است. موضع چین و روسیه هم دراینباره مشابه موضع ایران است. استنباط آمریکا هیچگونه مبنای حقوقی ندارد و صرفا در راستای اعمال فشار سیاسی است. واضح است که اگر آمریکا نتواند این طرح را در شورای امنیت دنبال کند، به دنبال تحریم یکجانبه خواهد بود؛ همانگونه که برایان هوک در جدیدترین اظهاراتش گفته. این تحریم احتمالی چقدر میتواند مانع باشد؟ درصورتیکه تحریم تسلیحاتی سازمان ملل لغو شود و آمریکا به طور یکجانبه تهدید به تحریم شرکتهای صادرکننده سلاح به ایران کند، بعید است چنین تحریمی تأثیر عمدهای داشته باشد؛ چراکه صنایع نظامی در چین و روسیه عمدتا نیازی به دسترسی به بازار آمریکا و حضور در آن کشور ندارند که نگران تحریم آمریکا باشند. مکانیسم دریافت و پرداخت مالی نیز به نحوی به طور دوجانبه قابل حل است. البته تحریم شرکتهای تسلیحاتی روسیه و چین میتواند مشکلاتی برای آنها ایجاد کند: مانند صادرنکردن ویزای سفر به آمریکا برای رؤسای آنها یا ایجاد مشکل در برخی فعالیتهای جنبی. احتمالا یکی از کشورهای اصلی خرید تسلیحات برای ایران، روسیه و چین هستند. لطفا برای ما توضیح بدهید که چقدر این صنعت در آن کشورها دولتی و چه سهمی از آن خصوصی است و در صورت تحریم تسلیحاتی شدن از سوی آمریکا، آیا آنها این تبادل را قطع خواهند کرد یا ادامه میدهند؟ صنایع نظامی در روسیه و چین عمدتا دولتی هستند و برنامه و تولیدات آنها تحت نظارت کامل دولت قرار دارد. ادامه تحریم تسلیحاتی سازمان ملل درهرحال مانع صدور سلاح به ایران از سوی همه کشورها، صرفنظر از دولتی یا خصوصیبودن شرکتهای تولیدکننده سلاح خواهد بود. ضمنا یادآوری کنم که خصوصی یا دولتیبودن صنایع نظامی تفاوت عمدهای ایجاد نمیکند؛ چراکه معمولا این صنایع در همه کشوها نهایتا نیازمند مجوز دولت برای صادرات سلاح هستند. طرح زمان برای لغو تحریم تسلیحاتی در برجام و قطعنامه 2231 در آن زمان، اهداف ویژهای را دنبال میکرد که اکنون زمان طرح دوباره آن نیست؛ اما میتوان این را پرسید که آیا لغو تحریم تسلیحاتی برای ایران و خرید و فروش تسلیحات، از منظر چرخه اقتصادی و سیاسی و دیپلماسی به نفع ایران است؟ آیا جمهوری اسلامی ایران میتواند روزی فروشنده سلاح شود؟ بیشک به نفع ایران است؛ چراکه اولا خنثیکردن فشار آمریکا توفیقی دیپلماتیک به شمار خواهد رفت و ثانیا صنایع نظامی در ایران پیشرفته است و بالقوه توان تبدیلشدن به یک صادرکننده سلاح را دارد. قطعا اگر محدودیتهای موجود برطرف شود، این صنایع میتوانند بهتدریج بازار صادراتی تسلیحاتی خوبی به دست آورند و این گامی مهم در راستای عادیشدن روابط با جهان است. اضافه بر اینها، تاکنون که ایران با تحریم تسلیحاتی مواجه بوده، اتهامات زیادی برای ارسال سلاح به یمن و حوثیها، به کشور نسبت داده میشد. آیا با لغو این تحریم این ادعاها و اتهاماتی از این دست، روند فزایندهای پیدا نمیکند؟ درباره صدور سلاح به یمن، ایران از دو نظر با محدودیتهای سازمان ملل مواجه است. یکی اعمال محدودیتهایی بر خرید و فروش سلاح براساس قطعنامه 2231 و دیگر تحریم تسلیحاتی برخی گروهها در یمن ذیل قطعنامه 2216. اگر محدودیتهای تسلیحاتی علیه ایران لغو شود، باز هم ایران براساس قطعنامه 2216 قادر به صدور سلاح به یمن نخواهد بود. نهایتا اینکه در صورت لغو محدودیتها، ایران میتواند به هر کشوری که منع خرید نداشته باشد، سلاح بفروشد و دیگر اتهامی در کار نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.