کرونا هم خاورمیانهایها را مجبور به اصلاح نمیکند
خودزنی سران خاورمیانه
عزالدین فیشر. فعال سیاسی مصری
کووید19 هنوز کاملا در خاورمیانه خودش را نشان نداده است. اگر عرضاندام این ویروس در این منطقه واقعا جدی شود، انتظار میرود سیستم بهداشتی شکننده خاورمیانه از پا درآید و آسیب و ویرانی عمیقی در پی داشته باشد. عقل سلیم میگوید چنین بحرانی باید اولویتها را در خاورمیانه تغییر دهد؛ این امر باید به دولتمردان و گروههای اپوزیسیون کمک کند تا دریابند حکمرانی خوب، از مهمترین چالشهای هر دو گروه است و بهبود سیستم درمانی، گسترش دسترسی به آب سالم و تأمین مسکن حاصل نمیشود.
در نهایت این بحران باید لزوم بازسازی مؤسسات فرسوده نظارتی و آمادگی اقتصادی برای دوران پس از کرونا را به رهبران خاورمیانه یادآوری کند؛ اما متأسفانه هیچ نشانهای از درک این واقعیتها در میان سران کشورهای خاورمیانه وجود ندارد و به نظر میرسد که آنها قصدی هم برای درنظرگرفتن این مسائل ندارند. چنین به نظر میرسد که این بحران دلایل بیشتری برای سرکوب از طریق تمدید وضعیت فوقالعاده و افزایش اختیارات به حاکمان خاورمیانه داده است. این اتفاق در مصر با محدودکردن آزادی بیان، در مراکش و الجزایر با جرمانگاری «شایعهپراکنی» درباره بحران کرونا و راههای مدیریت این بحران از سوی دولتها در حال رخدادن است. رهبران خاورمیانه بهجای ایجاد همبستگی برای اصلاح وضعیت نگرانکننده سیستم درمانی، از کنترل خود بر رسانهها برای متقاعدکردن شهروندانشان سوءاستفاده میکنند تا بگویند اوضاع خوب است و کاستیها ناشی از اقدامات دشمنان فرضی است. در اینجا هم مصر باز نمونه خوبی است؛ چنین ادعا میشود که وزارت بهداشت این کشور برای کنترل کرونا بسیار جدیت به خرج داده و راه درمان کووید19 را یافته است؛ درمانی که آن را ابتدا با چین و سپس ایتالیا در میان گذاشته و به این کشورها این قابلیت را داده است تا از شیوع بیشتر این بیماری جلوگیری کنند. از طرف دیگر، گروههای اپوزیسیون هنوز نشانهای از آمادگی برای رویارویی با چالش واقعی حکمرانی در کشورهای دولتهای ناکام خود بروز ندادهاند. تا اینجا استراتژی آنها تمرکز بر رقابت بر سر قدرت چه از طریق اعتراضات مسالمتآمیز یا خشونتآمیز بوده است. در میانه این بحران معترضان جان به لب رسیده لبنانی بانکهای ورشکسته خود را به آتش میکشند؛ درحالیکه مصریها علیه کووید19 در اسکندریه تظاهرات میکنند. اسلامگرایان افراطی هم همینطور بدون وقفه به نبرد نابهنگام خود ادامه میدهند؛ درحالیکه به گفته ارتش مصر حمله هفته گذشته آنها در صحرای سینا 10 نیروی نظامی کشته و زخمی شد. علاوه بر همه اینها بحران کرونا تأثیری بر نگاه کشورهای خاورمیانه بر یکدیگر نداشته است. ایران و ترکیه بهعنوان دو کشوری که بیشترین آمار ابتلا به کرونا را در این منطقه دارند، در کنار قطر به رقابت خود با عربستان سعودی و امارات متحده عربی ادامه میدهند. رویارویی آنها در لیبی، یمن و سوریه همچنان جنگ داخلی را در این کشورها تمدید کرده است. این رقابت همچنین به ایجاد بنبست سیاسی در عراق و لبنان و بروز عواقب مخرب برای شهروندان این کشورها منجر شده است. جدای از اختلافات و ترسهای تاریخی، همهگیری ویروس کرونا گویی کشورهای خاورمیانه را به جهت مخالف سوق داده و باعث شده است این کشورها بهجای اینکه از این بحران بهعنوان بهانهای برای بازسازی و بهبود جهانیشدن استفاده کنند، همانگونه که ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن اخیرا در نشریه «پست» گفته بود، بیشتر غرق تئوریهای توطئهای شوند». اگر کسی امیدوار بود که این همهگیری، به آمادگی اقتصادی کشورهای خاورمیانه منجر میشود، رقابتهای اخیر این کشورها با ویرانکردن بازار نفت و ازبینبردن درآمدشان از این حوزه امیدهایش بر باد رفته است. در این میان اسرائیل طبق معمول به سبک خود عمل کرده است. رژیم سیاسی ناکارآمد اسرائیل از بحران کووید19 برای تداوم حیات خود استفاده میکند؛ درحالیکه سرکوب فلسطینیانی را که برای مبارزه با این بیماری تلاش میکنند در کنار گسترش شبکه نظارتی خود و ادامه روند الحاق بخشهایی از کرانه باختری به خود، در اولویت قرار داده است؛ اقداماتی که این رژیم را بیشتر در مقابل کشورهای منطقه و جهان قرار میدهد. کسانی که امیدوار بودند با چنین شوکی رهبران خاورمیانه مجبور میشوند در استراتژیهای خود تجدیدنظر کنند و خاورمیانهای بهتر بسازند، ناامید شدهاند. در خاورمیانه نیز مانند سایر نقاط جهان، تصورات از واقعیتها قدرتمندترند. حتی یک همهگیری جهانی نمیتواند ساختاری متصلب ناشی از جهانبینی نخبگان خاورمیانه در این منطقه را از بین ببرد. تاریخ نشان میدهد که شکستهای پیشین، چه شکستهای سیاسی چه اقتصادی، اجتماعی و نظامی، تا چه اندازه ناشی از این جهانبینیها بوده است. حاکمان کشورهای خاورمیانه در ایستادن بر فراز یک خرابه و موفق جلوهدادن یک شکست، توانایی فوقالعادهای دارند. مانند آنهایی که پیشتر و تا دهه 1950 بر این منطقه از جهان حکومت میکردند؛ به نظر میرسد برای ادامه راه خود در مسیر خودسوزی مصمم هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.