جادویی برخاسته از علم و ویرانی
عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب
«رویدادنامه شانارا» یک سریال آمريکایی محصول سال 2016 با همکاری مشترک «آلفرد گوک» و «مایلز میلار» است. این سریال اقتباسی از رمان فانتزی سهقسمتی «سهگانه شمشیر شانارا» اثر «تری بروکس»، نویسنده سرشناس ژانر خیالپردازی حماسی است. این سریال در دو فصل پخش شد، اما هنوز خبری از انتشار فصل سوم این سریال نیست. دوران خانهنشینی کرونا فرصتی بود برای دیدن سریالهای موردعلاقه. برای من سریالهای علمی-تخیلی مثل پیشتازان فضا یا فرینج همانند یکجور تمدد اعصاب است. اما درعینحال علاقه به دیدن فیلمها و سریالهای ژانر فانتزی نیز دارم و وقتی صحبت از اقتباس از آثار «تری بروکس» به میان بیاید، نمیتوان در برابر آن مقاومت كرد. این سریال در نگاه اول همانند تمام سریالهای این ژانر، فضایی مملو از جادو و فانتزی را به نمایش میگذارد. ما با فرمانروایی اِلفها روبهرو هستیم که در حال برگزاری رسمی قدیمی جهت انتخاب برگزیدهها هستند. «تری بروکس» بهشدت تحتتأثیر «تالکین» بود. ازهمینرو هم هست که در آثار او اِلفها نقش مهمی را ایفا میکنند. اِلفها در واقعیت موجوداتی کوچک و اساطیری مربوط به افسانههای فولکلور ژرمنی هستند. ولی این «تالکین» بود که در سهگانه ارباب حلقهها به آنها موجودیت بخشید و شخصیتی کاملا متفاوت و تأثیرگذار از آنها به وجود آورد. ازهمینرو بعد از «تالکین» شاهد حضور گسترده اِلفها در فیلمها و رمانهای فانتزی هستیم. در این سریال نیز همانند ارباب حلقهها با انبوهی از موجودات و انساننماهای آگاه روبهرو هستیم؛ نژادهایی مختلف همانند اِلفها، دورفها، انسانها، غولها و در نهایت موجودات جالبی همانند دروئیدها و در نهایت شانارا که البته شانارا نایابترینِ این موجودات در عرصه زیستی این حماسه است. آنطرف داستان هم شیاطین وجود دارند؛ شیاطینی که بسیار خبیث بوده و اکنون که دارند لحظهبهلحظه قدرت میگیرند میخواهند تمام اقلیمها را از بین برده و نژادهای مختلف را از دم تیغ بگذرانند. در قسمت اول این سریال یک درخت به نام الکریس نیز وجود دارد که به نوعی قوام این جهان بوده و سبب حفظ موجودات و تعادل بین آنها میشود. این درخت که کاملا زنده بوده و توانایی ادراکی قوی و ایجاد ارتباط دارد، بعد از سالهایسال بیمار شده است؛ بیماریای که نشاندهنده زندهشدن یک شیطان بسیار قوی و خطرناک است. هر برگی که از این درخت بیفتد، یک شیطان زنده شده و بر لشکر شیاطین افزوده میشود. طبق روایتهای قدیمی، یک برگزیده باید جوانه این درخت را به آتش خونین برده و سپس برگرداند. به این طریق است که درخت مجددا متولد شده و شیاطین را نیز از بین میبرد. حالا بعد از جریاناتی بسیار طولانی، یک برگزیده که اِلفی شاهزاده است همراه با یک انسان که عیار و دورهگرد است و یک شانارا این مسئولیت را پیدا میکنند که این سفر حماسی را به انجام برسانند. شانارا که نام این مجموعه هم از آن گرفته شده، یک دورگه و حاصل ازدواج یک انسان با یک اِلف است. او کسی است که صاحب سنگهای جادویی اِلفها بوده و میتواند با آن و شمشیری که از پدرش به ارث رسیده با شیاطین بجنگد. این مجموعه دیدنی بوده و دیدن آن را به کسانی که علاقهمند به دیدن مجموعههای ماجراجویی و فانتزی هستند توصیه میکنم. اما آنچه از نظر بحث ما؛ یعنی علم از نگاه سینما مهم است، پیشینیانی است که اکنون دیگر حضور نداشته، اما نشانههای آنها همهجا وجود دارد؛ مردمانی باستانی مربوط به سههزار سال پیش که از یک فاجعه بزرگ جان بهدر نبردند و منقرض شدند. کمی که پیش میرویم متوجه میشویم که این مردمان باستانی همین انسانهای امروزی هستند. همین ما که داریم این سریال را نگاه میکنیم. زمین پر از ویرانههای بهجامانده از ماست. ماشینهای شکسته و داغانشده. رادیوتلسکوپها، خانههای ویران و... و... و... که درعینحالی که تعجب اِلفها و شانارا و مابقی را برمیانگیزند، اما درعینحال هیچکس از کاربرد آنها اطلاعی ندارد. تمام این وسایل عادی که ما امروزه از آنها استفاده میکنیم در «رویدادنامه شانارا» که مربوط به سه هزار سال بعد است نامفهوم و بیمعنی هستند. سریال در مورد اینکه بعد از آن فاجعه بزرگ؛ فاجعهای که خود انسانها باعث آنها شدهاند چه بر سر طبیعت آمد چیزی نمیگوید. اما ما خودمان میتوانیم حدس زده و استنتاج کنیم و همین استنتاجهاست که مجموعه را دیدنی و از نظر بحث ما بسیار پرمفهوم میکند. درواقع آنچه را که اکنون در سریال میبینیم حاصل تکامل باقیمانده انسانها بعد از فاجعه است. نژادهای مختلفی مانند اِلفها، دورفها، غولها و حتی شیاطین از آنچه که باقی مانده به وجود آمدهاند. درواقع تغییرات شدید اقلیمی سبب ایجاد موتاسیونها و نیز تکاملی متفاوت شده است. اما در کنار این انساننماهای متفاوت در طول این سه هزار سال با مکانیسمی که در سریال توضیح داده نمیشود نیرویی جدید به نام جادو به نیروهای طبیعت اضافه میشود. از آنجایی که ما همان انسانهای سه هزار سال قبل این مجموعه هستیم، میدانیم که در زمان ما جادویی وجود ندارد و همهچیز طبق نیروهای چهارگانه طبیعت کار میکند. اما بحث مهم این مجموعه ظهور دوباره جادو است؛ جادویی که قوانین را زیر پا گذاشته و میتواند سبب ایجاد ارتباطاتی عجیب و غیرمعقول شود. چگونه یک نیرو میتواند به نیروهای طبیعت اضافه شود؟ چگونه در سیر تکامل کیهان، جادو میتواند به وجود آید؟ اینها سؤالات بسیار ارزشمندی است که در بطن این مجموعه قرار داشته و میتواند ذهن بیننده را به چالش بکشد. مجموعه هیچ پاسخی به این سؤال نمیدهد، اما میتوان این سؤال را مطرح کرد که آیا ایجاد آگاهیهای جدید در قالب انساننماهایِ آگاهِ متفاوت میتواند بر طبیعت و نیروهای آن اثر داشته باشد؟ آیا آگاهیهای متفاوت در ارتباط شبکهوار با هم نیروهای جدیدی را به وجود میآورد؟ آیا علم در سه هزار سال بعد جادویی خواهد بود؟ اینها سؤالاتی است که ارزش فکرکردن را دارد. قسمت دوم این مجموعه اما از این مفاهیم فاصله میگیرد و بیننده را در دنیای فانتزی غرق میكند. همانطور که گفته شد، هنوز خبری از فصل سوم نیست. اما امیدوارم که اگر فصل سوم ساخته شود، بیش از پیش ما را با مفاهیمی که گفته شد، درگیر کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.