از خطر مشترک تا درد مشترک
عبدالرضا ناصرمقدسي-متخصص مغز و اعصاب
اين اولينباري نيست که گونه بشر در برابر يک خطر مشترک قرار ميگيرد. بيماريهاي مختلفی مانند طاعون، وبا و آنفلوانزا پيش از اين نيز کل کرهزمين را دربر گرفته و ميليونها کشته دادهاند. اما شايد اولينباري باشد که اين خطر مشترک در چنين سطح بالايي، آن هم به مدد جرايد و اينترنت و فضاي مجازي ديده ميشود. حالا ما از آمار ساير کشورها خبر داريم. ميدانيم که در آنسوي نيمکره زمين در شبانهروز گذشته چند نفر به بيماري کوويد19 مبتلا شده و چند نفر براثر آن فوت کردهاند و وقتي دادهها را باهم مقايسه ميکنيم متوجه ميشويم که تمام بشريت در معرض يک خطر مشترک قرار گرفتهاند؛ خطري ناشي از يک ويروس که ميتواند کشنده باشد و اگر هم نکشد، زندگي انسانها را بهشدت مختل کرده است.
پس انسانها بايد در برابر اين ويروس، اين خطر مشترک، باهم متحد شوند تا بتوانند از پس آن برآيند. اما مشکل اينجاست که بهقول دبيرکل سازمان ملل، چنين اتحادي بهشکلي نااميدکننده رخ نداده است و هر کشوري ميخواهد کار خود را انجام داده و اگر بتواند کشور ديگر را مقصر جلوه دهد. مانند تلاشي که «دونالد ترامپ» براي متهمکردن کشور چين به ساخت مصنوعي اين ويروس انجام ميدهد. رنج کشتهشدن انسانها به دعواي سياستمداران براي حفظ قدرت تقليل يافته است. خطر مشترک به درد مشترک تبديل نشده و کسي از رنج مشترک انسانها حرف نميزند. کافي است وارد يک بيمارستان شويم و به بخشهاي بستري سر بزنيم تا متوجه شويم که فارغ از اين بحثها اين انسانهاي عادي هستند که دارند مبتلا ميشوند و گاه ميميرند. بشريت وقتي معنا پيدا ميکند که يک خطر مشترک به دردي مشترک بدل شود. اگر من که بيمار نيستم يا در شرايط و قدرت بهتري بهسر ميبرم، رنج بيماران را درک کنم و به آنها کمک كنم در آن صورت است که بهقول سعدي ميتوانم انسان ناميده شوم. پزشکان و پرستاران و کادر درمان و حتي بسياري از مردم عادي اين درد را درک کردهاند. براي آنها نجات بشريت از اين درد مهم است، فارغ از اينکه اين بشر کيست و کجا ساکن است. اما مشکل اينجاست که قدرت در دست اين افراد نيست. شايد به قول «رامين جهانبگلو» جهان کرونازده امروزي بيش از هر چيزي به مديران اخلاقي همانند «ماندلا» نياز دارد؛ رهبراني که خطر را به درد بدل کنند و در جهت کاهش اين درد بکوشند. چيزي که الان مشاهده ميکنيم دقيقا برعکس اين فرايند است. هر مديري سعي دارد در يک روند انفرادي خود را از مديران ديگر جهان جدا کرده و راه خود را برود. در مورد ويروسي که مرز نميشناسد و از در و پنجره عبور ميکند، اين سياست بدترين کار ممکن است. نگرانيها از اين اعمال انفرادي بيش از اينهاست. همه منتظر ساخت واکسن يا دارويي هستند که بتواند با اين بيماري مقابله کند. همين حالا نیز که در حال نوشتن اين مطالب هستم، خبر تأييد داروي رمدسيوير ازسوی سازمان غذاوداروی آمريکا منتشر شده است؛ اين خبر خوبي است، اما سؤالي که باقي ميماند اين است که چه کساني قرار است از اين دارو يا واکسنهاي محتمل استفاده کنند؟ آيا شرکتهاي دارويي و دولتهاي ذیربط حاضر ميشوند که درد مردمان را درک كرده و دارو يا واکسن را در اختيار همگان بگذارند؟ آيا قرار است عدهاي از مردم، بنا به جايگاه، قدرت يا ثروتي که دارند در اولويت مصرف اين دارو باشند؟ و بقيه صرفا به مشاهدهگراني بدل شوند که بايد رنج بکشند و منتظر بمانند که چه زمانی نوبت آنها ميشود؟ ديري نخواهد گذشت که ما شاهد برخورد شرکتهاي بزرگ بينالمللي و دولتها در نحوه خدماترساني درماني خواهيم بود. اميدوارم در آن زمان، بشريت سربلند از اين آزمون بيرون بيايد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.