گفتوگوی دیپلماسی ایرانی با کارشناس مسائل عراق
عراق، نخستوزیر جدید و موج دوم داعش
محمدصالح صدقیان -رئیس مرکز عربی مطالعات ایران
دیپلماسی ایرانی: واقعیت این است که اگرچه آقای مصطفی کاظمی روابط خوبی با جمهوری اسلامی ایران دارد و نیز فارغ از اینکه تا چه اندازه جریانها و احزاب سیاسی همسو با جمهوری اسلامی ایران در عراق تلاش جدی برای رویکارآوردن وی بهعنوان جانشین نخستوزیر داشتهاند، باید این واقعیت را هم در نظر گرفت که آقای کاظمی همزمان روابط بسیار خوب و حسنهای با ایالات متحده آمریکا دارد. شاید در نگاه اول آمریکاییها بین عدنان الزرفی و مصطفی کاظمی بدونتردید الزرفی را انتخاب میکردند، اما قطعا مصطفی کاظمی نیز گزینه مناسبی برای پیگیری منافع آمریکاییها در عراق به شمار میرود. در کنار این نکته، مسئله دیگر این است که اکنون جریانهای سیاسی عراقی، بهخصوص جریانهای عمدتا شیعی همسو با ایران در تقابل با پروسه خروج آمریکا از عراق بر سر یک دوراهی قرار گرفتهاند که آیا یکباره آمریکا را وادار به خروج کامل از عراق کنند که قطعا چالشها و تبعات سیاسی و بهخصوص اقتصادی، دیپلماتیک و امنیتی برای عراقیها در پی خواهد داشت یا اینکه در یک برنامهریزی میانمدت این خروج به صورت گامبهگام و مرحلهای صورت گیرد. در این راستا به نظر میرسد بهترین سناریو برای عراقیها گزینه دوم و خروج مرحلهای و تدریجی آمریکا از عراق است. خصوصا که اکنون این کشور با چالشهای متعدد اقتصادی، امنیتی، سیاسی، اجتماعی و حتی بهداشتی مواجه است. بنابراین مصطفی کاظمی میتواند به عراق در تحقق پروسه خروج تدریجی و گامبهگام آمریکاییها از عراق کمک کند. پس اگر جریانهای سیاسی همسو با ایران تلاش برای رویکارآوردن آقای کاظمی در سمت جانشین نخستوزیر عراق داشتهاند، بیشتر به این منظور بوده است که از نفوذ آقای کاظمی در آمریکاییها برای کنترل نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا و نیز خروج تدریجی این نیروها از خاک عراق استفاده کنند.البته این نکته نیز لازم به ذکر است که اگرچه ما ساعات اولیه بامداد پنجشنبه شاهد تحقق سناریوی آمریکایی مبنیبر دادن رأی اعتماد به کابینه مدنظر آقای مصطفی کاظمی در مجلس عراق بودیم و دولت وی تشکیل شد، اما من معتقدم که آقای کاظمی از پتانسیل و ویژگیهای یک نخستوزیر موفق، مدبر، دارای قاطعیت و هوش بالا در حل مشکلات و بحرانهای کنونی عراق بیبهره است. اگر شما به کارنامه نخستوزیر جدید عراق نگاه کنید، میبینید که او در ابتدا یک چهره رسانهای در شبکههای عراقی بود که در آن مدت هم چندان موفق ظاهر نشد و بعد از آن مصطفی کاظمی بهعنوان یک کارمند معمولی در نخستوزیری عراق مشغول به کار شد، اما بهناگاه سر از سمت ریاست دستگاه اطلاعات و امنیت عراق درآورد. البته در همین مدت نیز خروجی و کارنامه موفقی از وی در سمت رئیس دستگاه اطلاعات و امنیت عراق شاهد نبودیم. بنابراین دولت آقای کاظمی که قطعا در سایه شرایط کنونی باید آن را «دولت بحرانها» نامید، نمیتواند دولتی باشد که از پس مدیریت چالشها و حل معضلات اقتصادی، امنیتی، اجتماعی و بهداشتی و درمانی عراق برآید؛ یعنی در بهترین حالت دولت مصطفی الکاظمی چندان بهتر از کابینه عادل عبدالمهدی عمل نخواهد کرد!قطعا نبود سردار سلیمانی در عراق و منطقه خاورمیانه چالشهای امنیتی، سیاسی و دیپلماتیک جدیای را شکل خواهد داد بهگونهای که حتی اهداف و منافع آمریکا در خاورمیانه را به خطر خواهد انداخت، چون اگرچه در نگاه اول داعش بهعنوان برگ بازی سیاسی و امنیتی آمریکا عمل میکند، اما قطعا داعش همواره در مسیر ریلگذاریشده کاخ سفید عمل نخواهد کرد و در مواقعی میتواند منافع و برنامههای واشنگتن را نیز به خطر بیندازد. بنابراین من اکنون معتقدم که خود آمریکاییها نیز در رابطه با ترور سردار سلیمانی بیش از گذشته پشیمان شدهاند، چون قطعا سردار سلیمانی یک مهره بسیار تأثیرگذار در مدیریت امنیت، سیاست و دیپلماسی منطقه خاورمیانه و بالانس تحولات میدانی در غرب آسیا بود. به نظر من اکنون در میان مقامهای سیاسی، نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران هیچ فردی وجود ندارد که معدلهایی نزدیک به معدل حاجقاسم سلیمانی در حوزه سیاسی، دیپلماتیک و نظامی را به صورت همزمان داشته باشد، چراکه بنا بر اظهارنظر خود آقای دکتر ظریف، وزیر امور خارجه، سردار سلیمانی علاوهبر یک فرمانده قدرتمند نظامی و امنیتی، یک دیپلمات تمامعیار بود که توانست در برهههای حساس، پیچیده و بحرانی سیاسی و دیپلماتیک منطقه خاورمیانه از لبنان تا سوریه و عراق شرایط را بهگونهای مدیریت کند که از کمتر دیپلماتی این کار برمیآید.چون اکنون کسی در حد و اندازههای او برای مدیریت شرایط در عراق وجود ندارد که بتواند به نفع روند سیاسی و آینده عراق نقشآفرین باشد، ما شاهد بودیم که بعد از شکست محمد توفیق علاوی در تشکیل کابینه و بعد از آن استعفا و کنارهگیری عدنان الزرفی از سمت نخستوزیری و تشکیل دولت و همچنین چالشهای سیاسی برای تکمیل کابینه مصطفی کاظمی بهعنوان گزینه سوم جانشین نخستوزیری در عراق، کار را به جایی رساند که این کشور تا مرز شکلگیری یک بنبست و بحران سیاسی تمامعیار پیش برود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.