۲ سال بعد از «برجام بدون آمریکا»
5 ماه طلایی در پیش است
زینب اسماعیلیسیویری : حالا دو سال از «برجام بدون آمریکای» گذشته است، یک سال هم از آغاز «کاهش تعهدات هستهای ایران» گذشته. چهار ماه پیش بود که همه تعهدات برداشته شد و ایران به روند عادی برنامه غنیسازیاش بازگشت. اگرچه این گامها برای بازگرداندن پنج عضو باقیمانده به تعهداتش ذیل برجام طراحی شد، اما نهتنها نتوانست در رفتار آنها تغییری ایجاد کند بلکه منجر به بازگشت اتهامات ریزودرشت به ایران شد؛ از جمله پایبندنبودن ایران به تعهداتش. البته تفاوتی با قبل وجود داشت؛ آنها پیشتر بدون هیچ قیدوشرطی اینگونه اتهامات را مطرح میکردند، اما اینبار در ضمیمه این ادعا تأکید میکردند که خروج آمریکا از برجام موجب این بیتعهدی ایران شد. حالا آمریکا به دنبال راهی جدید برای اعمال فشار به ایران است؛ پیداکردن میانبری برای نفوذ بر روند برجام. طبق توافق ایران و 1+5 و تأیید قطعنامه 2231، اکتبر 2020، تحریمهای تسلیحاتی ایران خودبهخود لغو میشود، اما از ماهها پیش تیم دیپلماسی کابینه آمریکا، به دنبال برگرداندن این تحریمها هستند. درحالیکه طبق قطعنامه 2231 به طور خودکار و بدون هیچ شرطوشروطی تحریمهای تسلیحاتی ایران لغو میشود، اما واکنش اعضای شورای امنیت در این بین اهمیت فوقالعادهای یافته است. تا اینجا به نظر میرسد آمریکا به دنبال طرح جدیدی برای تحریم تسلیحاتی ایران است. آیا اروپاییها (فرانسه و انگلیس بهعنوان عضو دائم و آلمان بهعنوان عضو غیردائم شورای امنیت) با پمپئو همراهی میکنند یا نه؟ تا اینجای کار موضعگیری آنها این بوده که به قطعنامه متعهد هستند و چند دیپلمات بدون نام اروپایی گفتهاند که در این طرح با وزیر خارجه آمریکا همراهی نمیکنند. اگرچه شاید نوسانات بینالمللی نظر آنها را تغییر دهد. بازیگران باقیمانده اما روسیه و چین هستند که ایران همیشه به همراهی آنها نظر بیشتری داشته است. رقابت شدید چین و آمریکا بعد از همهگیری کرونا شدت یافته و بعید نیست آنچه در ماههای آینده بین این دو کشور رقم میخورد، تحتتأثیر این موضوع باشد. حتی همراهی احتمالی چین با آمریکا یا عدم همراهی و امتناع پکن از همکاری با طرح پمپئو. تنها عضو باقیمانده روسیه است؛ کشوری که وزیر خارجهاش به همتای ایرانیاش نامهای دوستانه نوشته و با بهترین آرزوها به پایانش رسانده است. البته هیچ اشاره مستقیمی به طرح پمپئو در مورد تحریم تسلیحاتی در نامه سرگئی لاوروف خطاب به محمدجواد ظریف نشده، اما به موضعگیری در مورد تحریمهای آمریکا پرداخته است، بهویژه در شرایطی که ایران و روسیه درگیر اپیدمی کرونا هستند. موضع ایران و روسیه در این مورد مشترک است، بهویژه از زمانی که روسیه بر سر جزیره کریمه به لیست تحریمهای اروپا و آمریکا درآمد. لاوروف در نامه نوشته: «تمایل دارم همبستگی کامل ما با ارزیابیهای شما درخصوص خطمشی ضدبشری واشنگتن در زمینه گسترش تحریمهای غیرقانونی یکجانبه علیه ایران را که همانند بسیاری از کشورهای جهان از شیوع عفونت جدید ویروس کرونا به طور جدی آسیب دیده است خاطرنشان کنم». لاوروف و ظریف که دورانی با یکدیگر در سازمان ملل همکار بوده و هر دو نماینده کشورهایشان در سازمان ملل بودهاند، رفاقت زیادی دارند. این از تصاویر دیدارهایشان کاملا مشخص است. لاوروف نامهاش خطاب به دوستش، ظریف، را اینگونه به پایان رسانده است: «با توجه به اهمیت بسیاری که به روابط ایران و روسیه معطوف میداریم، در آینده نیز کار فعال دیپلماتیک خود را ادامه خواهیم داد. همزمان با آن، اجرای برنامهها و پروژههای بزرگ اقتصادی را که روسیه با وجود فشار تحریمها و شرایط سخت، در ایران تحقق میبخشد ادامه خواهیم داد و با این کار از مردم دوست ایران حمایت کاربردی خواهیم کرد».دو سال بعد از آنچه آمریکا از برجام خارج شده و برجام بدون آمریکا ادامه یافته، وزارت امور خارجه ایران در توییتر نوشت: «ایالات متحده از برجام نفرت دارد، از آن خارج شده و آن را نقض میکند و همه آنانی را که به برجام پایبند هستند، تنبیه میکند، ایالات متحده اصلاً در جایگاهی نیست که موضوعات برجام را مطرح کند».همه آنچه در توییت وزارت خارجه ایران آمده درست است، اما خوشبینی است اگر بخواهیم از اکنون مدعی شویم که این کشور نمیتواند هیچ اقدامی در مورد دستاورد تسلیحاتی برجام انجام دهد. قطعا در ماههای آینده همه تحولات بینالمللی بر سپهر پیشرو تأثیر میگذارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.