کوسههاي جنوب و حفظ تعادل دمايي دنيا
محمدرضا مقدس*
انتشار ويدئوها و تصاويري از شکار کوسههاي کلهچکشي در خليج فارس در هفته گذشته توجههاي زيادي را به اين موضوع جلب کرد؛ از موضعگيري مقامهاي دولتي که فيلمها را قديمي دانستند تا ابراز تأسف فعالان حقوق حيوانات. حالا که فرصتي دست داد تا توجه بسياري به کوسهها جلب شود، بد نديدم تا کمي از اهميت حضور کوسهها در اکوسيستم و اهميت آنها براي زندگي بشر بنويسم؛ بهويژه اينکه اين گونه شکارچي و باهوش آبهاي گرم جنوب ايران را به عنوان يکي از زيستگاههاي خود برگزيده است. زيستگاهي که در سايه عدم توجه مسئولان و عدم رعايت قوانين به قتلگاه آنها هم تبدیل شده است. کوسهها تاريخچه بسيار قديمي دارند. پيدايش آنها را چيزي حدود 400ميليون سال پيش يعني 150سال قبل از دايناسورها تخمين ميزنند. تقريبا از صد سال پيش کوسههاي امروزي شکل گرفتند و در حيات وحش حضور دارند. حيواناتي هستند که هم در آبهاي شيرين و هم در آبهاي شور زندگي ميکنند و بيش از ۵۱۰ گونه مختلف را شامل ميشوند. کوچکترين آن dwarf lantern هفت سانتيمتر طول دارد و بزرگترين آن که بزرگترين ماهي جهان است، والشارک نام دارد و بين ۱۲ تا ۱۸ متر طول دارد. کوسهها تنوع زيستي جالبي دارند. اغلب گمان ميشود که همه کوسهها بدن کشيده و دندانهاي تيزي دارند. ولي اين يک کليشه شکلگرفته عمومي درباره کوسههاست. در دنياي کوسهها تنوع بالايي از نظر شکل و گونه وجود دارد. جالب است بدانيد سفرهماهيها هم گونه تکامليافته کوسهها هستند. در حال حاضر در دنيا ۳۰ درصد از ۱۰۴۴ گونه سفرهماهيهاي دنيا در معرض خطر قرار دارند. دو درصد از اين جمعيت شديدا در معرض انقراض قرار دارند و چهار درصدشان هم در حال انقراضاند. نکته ناراحتکننده در اين است که آبهاي ايران اگرچه محل مناسبي براي تجمع جمعيت زيادي از کوسههاست ولي همين تجمع گسترده در کنار قوانين ضعيف موجب شده است ايران در جمع 20کشور دنيا که بيشترين ميزان صيد کوسه را دارند قرار گيرد. رتبه کشورمان در حال حاضر هجدهم است که جاي تأسف و نگراني دارد. اشاره من به قوانين ضعيف از اين جهت است که از سال ۱۳۹۴ صيد کوسهها در ايران ممنوع اعلام و براي آن جريمه تعيين شده است ولي با اين حال در بيشتر رستورانهاي ساحلي جنوب ايران شما به راحتي خوراکهايي با گوشت کوسه پيدا ميکنيد و يا مثل ويدئوهايي که اين روزها وايرال شده شاهد شکار آن و انتشار ويدئوهايش در فضاي مجازي هستيم. در واقع عليرغم تصويب چنين قانوني و تعيين جريمه براي شکار کوسهها شما در شهرهاي بندري و جزيرههاي جنوب ايران ميبينيد که بدون هيچ نظارتي تجارت کوسهها در جريان است. شاید براي شما اين سؤال پيش بيايد که چرا کوسهها اهميت دارند و براي آنها قوانين حفاظتي تصويب ميشود. اولين دليلش همين است که کوسهها در معرض انقراض قرار دارند و اين مسئله از اهميت بالايي برخوردار است. در واقع کوسهها به دليل نقشي که در حفظ تعادل اکوسيستم دارند براي ما مهم هستند. کوسهها به دليل اينکه ميتوانند از تمام گونههاي آبزي تغذيه کنند نقش مهمي در کنترل جمعيت گونههاي مختلف دريايي دارند. نکته جالب درباره کوسهها در اين است که آنها در حفظ تعادل دمايي دنيا نقش مهمي دارند. نکته در اينجاست که علفزارهاي دريايي تقريبا سه برابر جنگلهاي بارانزا دياکسيد کربن را جذب ميکنند. اين علفزارهاي دريايي غذاي مطلوب فيلهاي دريايي و لاکپشتها هستند. وقتي جمعيت اين حيوانها زياد شود بخش بيشتري از علفزارهاي دريايي نابود ميشوند و اين نابودي موجب ميشود دياکسيد کربن کمتري جذب و دنيا گرم و گرمتر شود. کوسهها به عنوان شکارچيهاي اقيانوس، نقش مهمي در حفظ علفزارهاي دريايي دارند. به اين ترتيب بايد بدانيم خروج کوسه از اکوسيستم موجب ميشود بالانس تمام اکوسيستمهاي دريا نابود شود. *مربي تخصصي شناخت و حفاظت کوسهها
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.