|

زندگي در فراسو

عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب

فیلم «زندگی عالی» محصول سال 2018 و به کارگردانی «کلر دنی» و با بازی «رابرت پتینسون» و «ژولیت بینوش» است؛ فیلمی با داستانی نامتعارف که هم اسارت انسان و هم آزادی او را نشان می‌دهد. چندین زندانی محکوم به مرگ که البته به نظر انسان‌های بدی نیستند، اما هر یک در برهه‌ای از زندگی دست به جنایتی هولناک زده‌اند، با هم در یک سفینه غریب در فضای خالی میان‌ستاره‌ای همسفرند. آنها محکوم به مرگ بوده‌اند، اما دانشمندان فرصتی دوباره به آنها داده‌اند. آنها با قبول شرکت در پروژه‌ای فضایی از اعدام نجات یافته‌اند. اما این پروژه، پروژه‌ای بی‌بازگشت است. باید سوار بر سفینه‌ای از منظومه شمسی خارج و به‌سوی یک سیاهچاله بروند؛ سفری که کمتر کسی امید به زنده‌ماندن در آن دارد. خانه آنها کمی از زندانشان بزرگ‌تر می‌شود. همسفرهایشان هم همه جنایتی کرده‌اند و حالا این افراد باید سال‌ها در قفسی تنگ در کنار هم به‌سوی مقصدی نامعلوم سفر کنند. در این سفر هیچ چیز جز فضای خالی در انتظار آنها نیست. آیا این آزادیست؟ حتی اگر آزادی نباشد، یک تجربه تازه است. جداشدن از زمین برای همیشه و غوطه‌ورشدن در فضایی خالی برای تمام عمر، خود می‌تواند حادثه‌ای بسیار بزرگ برای هر کسی باشد. آنها همه قبول می‌کنند. شاید نمی‌دانستند که چه چیزی در انتظار آنهاست. فیلم روابط بین این آدم‌ها را در طی سفر نشان می‌دهد. اینها سوار بر این سفینه راهی یک سیاهچاله هستند. همین‌جا یک‌جور استعاره وجود دارد؛ استعاره‌ای که تأثیر عمیق خود را در آخر فیلم نشان می‌دهد. سیاهچاله به‌ صورت بالقوه نابودکننده است. سیاهچاله همه‌چیز را به درون خود می‌کشاند. نیروی گرانشی شدید سیاهچاله حتی مانع خارج‌شدن نور از درون آن شده و به همین دلیل است که نام آن را سیاهچاله گذاشته‌اند. پس در برخورد اولیه با سیاهچاله، نابودی اولین فرض محتمل است. حال تعدادی افراد خطرناک، با سابقه جنایی و محکوم به اعدام برای رهایی از مرگ راهی سیاهچاله مرگ‌آور هستند. انگار فقط فرمان اعدام آنها به تأخیر افتاده است. اما در مورد سیاهچاله نکته مهم دیگری نیز وجود دارد. اگر کسی در سیاهچاله بیفتد و زنده بماند، در آن‌سوی سیاهچاله ممکن است از سوی دیگر کیهان سر دربیاورد یا اگر طرفدار نظریات «لی اسمولین»، فیزیک‌دان بزرگ باشیم، چه‌بسا در کیهانی دیگر خود را ببینیم؛ همانند تولدی دیگر. پس این سفر به‌سوی سیاهچاله، سراسر مرگ و تباهی نیست، بلکه می‌تواند البته با شانسی بسیار اندک با تولدی دوباره نیز همراه باشد. اگر این‌گونه به این سفر نگاه کنیم بسیار هم هیجان‌انگیز است. اما مفهوم تولد در این فیلم اصلا به این مفاهیم فیزیکی محدود نمی‌ماند. دانشمندی که در این گروه است (ژولیت بینوش) به‌شدت به دنبال متولدکردن یک کودک در فضاست. نکته طنز ماجرا اینجاست که جرم این دانشمند کشتن فرزندانش است. همه این نکات فیلم را لایه‌لایه و عمیق می‌نماید. او با گرفتن اسپرم از مسافران این سفینه و کاشت آن در رحم زنان سعی در تولد نوزادی در فضا دارد. این کار به مرگ اولین مسافر ختم می‌شود. بعد از این مرگ تناقضات روحی افراد بیشتر و بیشتر می‌شود. همین تناقضات سبب می‌شود که دست به اعمال خشنی بزنند که منجر به مرگ آنها شده یا اینکه از افسردگی دست به خودکشی بزنند. اما در این بین نوزادی نیز به دنیا می‌آید؛ نوزادی که همراه با یکی از سرنشینان، آخرین بازماندگان این سفر وحشتناک و پر از جنایت می‌شود. اما به نظر می‌آید این سرنشین باقیمانده برخلاف سایرین در این سفر طولانی به‌شدت تحول یافته است. او نیز گاهی به فضا خیره می‌شود. این فضا دیگر برای او سرزمینی خالی نیست. او به‌تدریج در کنش با فضا و کودکی که بزرگ می‌شود، تکامل می‌یابد. او و کودک که به‌تدریج بزرگ شده و به دختری بالغ بدل می‌شود، مدتی طولانی را در فضا به‌سر می‌برند تا اینکه به سیاهچاله موردنظر می‌رسند. تصویر سیاهچاله یکی از باشکوه‌ترین لحظات این فیلم است؛ سیاهچاله‌ای بزرگ که آن‌قدرها هم از دید این دو سرنشین که مدت‌هاست از زمین جدا شده و حالا به دورترین نقطه در فضا رسیده‌اند، بد نیست. حتی برای آنها نوعی ادامه زندگیست. این است که سوار بر یک فضاپیمای کوچک به‌سوی این سیاهچاله می‌روند. در آخرین لحظات دختر نگاهی به سفینه اصلی می‌کند. آنها دیگر از همه‌چیز دل کنده‌اند تا به یک تولد جدید برسند. فیلم یکی از برجسته‌ترین فیلم‌های

علمی‌- تخیلی سال‌های اخیر است فیلمی که به کارهای برجسته این ژانر همانند ادیسه 2001 و سولاریس نزدیک می‌شود. فیلم به‌جای تمرکز بر جلوه‌های ویژه که معمول چنین ژانری است، به عمیق‌ترین مسائل انسانی در عمق فضای خالی می‌پردازد و انسان را با سؤالات زیادی رها می‌کند؛ سؤالاتی که به اندازه سفر به ‌درون سیاهچاله ترسناک و درعین‌حال هیجان‌انگیز است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.