تجربههای شگفت
شرق: «با دقت همهی نقشههای شهر را بررسی کردم، بااینهمه، هرگز نتوانستم رو دوسیل را پیدا کنم. البته، برای این کار از نقشههای قدیمی استفاده کردم، چون میدانستم ممکن است اسم خیابانها عوض شده باشد. به هر ترتیب، همهی محلههای قدیمی شهر را زیرورو کردم، و تمامیِ منطقههایی را بررسی کردم که احتمال میدادم همان رو دوسیلی باشد که میشناختم. بهرغمِ همهی تلاشهایم، با کمال تأسف، به این نتیجه رسیدم که دیگر نمیتوانم آن خانه، آن خیابان، و یا حتا محلهای را پیدا کنم که در ماههای آخرِ تحصیل در رشتهی متافیزیک، زندگی فقیرانهای را در آنجا گذرانده و موسیقیِ اریش زان را شنیده بودم. هیچ جای تعجب نیست اگر حافظهام سُست شده باشد، چراکه سلامتِ جسمی و روحیام در طولِ اقامت در رو دوسیل بهشدت تحلیل رفته است. هیچیک از معدود آشنایانم را نیز در آنجا به خاطر نمیآورم. اما اینکه از پیدا کردنِ دوبارهی آن خیابان ناتوان ماندهام، رویدادی است استثنایی و جای تعجب بسیار؛ چراکه فاصلهاش از دانشگاه، با پای پیاده، فقط نیمساعت بود و هر کسی که تنها یکبار آنجا بوده باشد هرگز ویژگیهای منحصربهفردش را فراموش نمیکند. اما تابهحال کسی را ندیدهام که گذرش به رو دوسیل افتاده باشد».داستان «موسیقیِ اِریش زان» نوشته اچ. پی. لاوکرافت اینگونه غریب و وهمناک آغاز میشود. لاوکرافت از نویسندگان اوایل قرن بیستم آمریکاست که آثارش مملو از فضاهای هراسناک و وهمآلود و نیروهای مرموز است. «موسیقیِ اِریش زان و داگون» کتابی شامل دو قصه از اوست که با ترجمه محسن کاسنژاد در «مجموعه شرایط» نشر کتاب پاگرد منتشر شده است.«موسیقیِ اِریش زان» که سطرهای آغازین آن را خواندید نخستین داستان کتاب است. راوی این داستان ماجرای غریبی را شرح میدهد که در محلهای به نام رو دوسیل که روزگاری در آن زندگی میکرده برایش اتفاق افتاده است؛ محلهای که راوی اکنون آن را نمییابد و هیچ رد و نشانی از آن بهجا نمانده، چنانکه گویی اصلا از ابتدا وجود نداشته است؛ محلهای که شکل ظاهری و بافت آن نیز آنگونه که راوی وصفاش میکند تداعیگر نوعی دلهره و اضطراب و جنون و مالیخولیاست: «هرگز خیابانی به باریکی و با شیبِ تند رو دوسیل ندیدهام. میشود گفت مثل پرتگاهی بود که هیچ وسیلهی نقلیهای نمیتوانست در آن حرکت کند. چندین نقطه از خیابان پلّهپلّه شده بود، و در بالاترین نقطه به دیواری بسیار بلند منتهی میشد. سنگفرش خیابان نامنظم بود؛ گاه تختهسنگ، گاه قلوهسنگ، و گاه زمینِ لُخت در کشاکش با علفهای هرزِ سبز و خاکستری. تمامیِ خانهها بلند بود، با سقفهای شیروانی و بسیار قدیمی، که هر یک دیوانهوار به چپ و راست و یا جلو و عقب خمیدگی داشت. گاه دو ساختمان رودرروی هم به جلو خمیده بود و تقریبا تمامِ عرضِ خیابان را مثل طاقی میپوشاند؛ که بیگمان، مانع از تابشِ نور به قطعه زمینِ زیرِ خود میشد. چند پل نیز در جایجایِ خیابان خانههای مجاور را به یکدیگر وصل میکرد».راوی بعد از نقل ماجرای ساکنشدنش در رو دوسیل تعریف میکند که در نخستین شب اقامتش در آن محله از اتاق زیر شیروانی ساختمانی که در آن اتاقی برای سکونت یافته بوده است «صدای موسیقی عجیبی» را میشنود؛ موسیقیای که بعد از پرسوجو درمییابد که «پیرمردی لال و عجیب که خودش را اریش زان معرفی کرده» آن را مینوازد. اریش زان نوازندهای بوده است که گویا «هر شب در یک تالار موسیقی ارزانقیمت» مینواخته. راوی هر شب موسیقی اریش زان را که از اتاق زیر شیروانی به گوش میرسیده میشنیده و غرابت این موسیقی او را مدهوش میکرده و این موضوع به آشنایی با اریش زان ترغیباش کرده است؛ او با اریش زان آشنا میشود و درمییابد او مردی است دچار بیماری عصبی و دستخوش هول و هراس. موسیقیای هم که مینوازد به هیچکدام از موسیقیهایی که راوی قبلا شنیده شبیه نیست. این موسیقی به تدریج برای راوی به رازی ناگشوده بدل میشود که راوی دوست دارد گره از آن بگشاید. اچ. پی. لاوکرافت در قصه «داگون» نیز از زبان یک راوی اولشخص موقعیتی غریب و نامتعارف را روایت میکند. راوی این داستان در زمان جنگ در یک کشتی کار میکرده و مباشر محمولههای آن کشتی بوده است. در همان زمان برای او و همراهانش اتفاقی افتاده که به سرگردانی راوی در دریا انجامیده است. دلیل این اتفاق تصرف کشتیای که راوی در آن کار میکرده به دست آلمانیهاست. به دنبال این اتفاق سرنشینان کشتی به اسارت آلمانیها درمیآیند، اما راوی موفق میشود با قایقی کوچک بگریزد. او حین گریز در قایق به خواب میرود و بیدار که میشود خود را در باتلاقی سیاه و وسیع مییابد و دچار وحشت میشود و آنگاه به جستوجو و بررسی جایی که از آن سر درآورده است مشغول میشود و حین این جستوجو با سنگی عجیب و رازآلود مواجه میشود و با نقشها و حکاکیها و سنگنوشتههایی که راوی معنایشان را درنمییابد. راوی را یک کشتی آمریکایی نجات میدهد اما کسی حرفهای او را درباره چیزهای عجیبی که دیده است باور نمیکند.آنچه میخوانید سطرهایی است از این داستان: «گیج و وحشتزده، و درعینحال با هیجان و شعفی همسنگ یک دانشمند یا باستانشناس، آن اطراف را با دقت بیشتری بررسی کردم. ماه که هماکنون نزدیک به سمتالرأس بود، بر فراز سراشیبیهای بلندی که در حاشیهی پرتگاه بود روشن و مرموز میدرخشید و این حقیقت را آشکار میساخت که زیر پایم آبی روان بود که از هر دو سو به خارج از دیدرس پیچ میخورد، و همانطور که روی آن سراشیبی قدم برمیداشتم، پاهایم در آن شلپشلپ میکرد. موجهای کوچک در عرض پرتگاه بستر آن سنگ غولپیکر را شستند و آنگاه به وجود سنگنوشتهها و پیکرههای زمختی بر سطح آن پی بردم. نوشتهها ساختاری هیروگلیفی داشت که نمیشناختم و برخلاف آنچه تاکنون در کتابها دیده بودم، بیشتر نمادهای سنتی دریایی مانند ماهی، مارماهی، اختاپوس، خرچنگ، حلزون، نهنگ و مانند اینها بود. چندی از اشکال بهروشنی موجوداتی دریایی را مینمایاندند که برای جهان مدرن ناشناخته بود، اما پیش از آن، شکل تجزیهشده و ازهمپاشیدهشان را بر زمینهای اقیانوسی دیده بودم. به هر روی، این کندهکاریهای مصور بود که مرا بیش از هر چیز مسحور و مجذوب میساخت».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.