مروری بر «زیباشناسی هالیوود» تاد برلینر
لذت زیباییشناختی
هالیوود به دنبال این است تا با درصد مناسبی از چالش شناختی در مخاطبان اقدام به پرورش لذت زیباییشناختی کند، بدون آنکه موجب سردرگمی مخاطبان خویش شود. تاد برلینر در کتاب «زیباشناسی هالیوود» با تحلیلی ظریف از چهار لایه فیلم که عبارتند از روایت، سبک، ایدئولوژی و ژانر است، از این ادعای ساده حمایت میکند. هر یک از چهار عنصر مورد اشاره میان لذت خودانگیخته از درک آسان و دریافت عمیقتر از پیچیدگیهای چالشبرانگیز ایفای نقش میکنند. بهترین فیلمهای هالیوود میتوانند به تعادلی بین این دو بخش دست یابند و برلینر در کتاب خود با بررسی طیف وسیعی از مطالعات موردی تلاش دارد این مسئله را نشان دهد. میان رویکردهای نظریههای مطالعات فیلم و مطالعات فرهنگی درباره این ادعای ساده مطرحشده هالیوود تفاوتهایی وجود دارد. برلینر دراینباره از موضع مکتب ویسکانسین دفاع میکند که معتقد است سینمای بدنه مخاطبان فعال سینما را درگیر میکند. مخاطبانی که آزادانه بدترین شکستها را بازمیگردانند و از تجربههای زیباییشناختی بهوجودآمده از بهترین آثار سینما به وجد میآیند. البته در برابر دیدگاه تاد برلینر، نظریههایی نیز وجود دارد که معتقد
است برخی فرمولها چیزی جز انطباق ایدئولوژیک منفعل حاصلی ندارند. برلینر اثر خود را با ارائه نمایی کلی از زیباییشناسی آغاز میکند، جنبهای که معمولا در جریان سینمای بدنه بسیار آسان گرفته شده است. مؤلف در اثر خود تبیین میکند که فیلم لذتهای مختلفی را که شامل نوع خاصی از زیباییشناسی هستند در مخاطبانش ایجاد میکند. زیباییشناسی که به درک حسی افراد بستگی دارد و درنهایت منجر به یک تجربه عاطفی میشود. بر این اساس او معتقد است که فیلم موفق فیلمی است که بتواند میان عدم تجانسها و یکنواختیها به یک تعادل دست یابد. گرایش کلاسیک هالیوود به ژانرهای متعارف، ایدئولوژیهای تصدیقکننده و سبکهای نامتناقض که ارتباطات علی و معلولی یک داستان را میسازند، کاملا شناختهشده است. بااین حال گرایش انحرافیافته به پیچیدهکردن این وحدتهای مأنوس کمتر مورد توجه قرار گرفته است. نوپدیدی و پیچیدگی از طریق ایجاد یک روند کشف فعال به مخاطب روح میبخشد. زیباییشناسی تا حد زیادی با الزامات عملی حوزه صنعت در یک تراز قرار دارد تا بتواند از ایجاد محصولات یکنواخت جلوگیری کند. برلینر در کتابش منحنی وونت را در حوزه روانشناسی معرفی میکند تا
بتواند تعادل مطلوب میان تسلط پردازش و چالش شناختی را، یا به عبارت دیگر تعادل میان آسان و مشکل را نمایش دهد. برلینر اشاره میکند که هنرهای جمعی میزان میانهای از جذابیت را پیجویی میکنند و ارزشهای زیباییشناسی را به حداکثر میرسانند. مخاطبان تودهای سینما و سینهفیلها پتانسیلهای مقابلهشناختی مختلفی دارند که با نوع فیلمهایی که میبینند ارتباط دارد. فیلمسازان برای جذب مخاطبان خویش با هر دو ارزش ذکرشده در هالیوود باید نسبت به وحدت و نوپدیدبودن گرایشِ رقابتی داشته باشند. تعادل بهینه و تعاملی در هر چهار لایه مختلف موضوع فیلم روشن است و همگی به لذت زیباییشناختی بهشیوه خویش کمک میکنند. برلینر بهخوبی توصیف میکند که چگونه روایت میتواند موجب برانگیختگی کنش هدایتشده تخیل شود. این روند است که به مخاطب اجازه میدهد که خود فعالانه داستان را خلق کند. اینکه برلینر رویکردی شناختی ارائه میدهد که روایت را به حد یک ماشین تقلیل نمیدهد اما گنگبودن و ابهامات را درک میکند قابل تقدیر است. «زیباشناسی هالیوود: لذت در سینمای آمریکا» را نوعی دفاعیه از سینمای هالیوود خواندند که با رویکردی تازه به سینمای بدنه یا
جریان اصلی آمریکا میپردازد. این کتاب، بهدلیل سابقه برلینر در تدریس مبانی زیباییشناسی و سبک و تاریخ سینما، سرشار از ارجاعات دقیق و مستدل است و از این منظر بهعنوان کتاب درسی هم میتواند مورد استفاده دانشجویان و متخصصان سینما قرار بگیرد و هم بهعنوان یک نوع رویکرد مدافع هالیوود میتواند توجه علاقهمندان سینما و حتی منتقدان سرسخت هالیوود را به خود جلب کند. تاد برلینر در این کتاب، در مواجهه با سینمای هالیوود بهعنوان هنری عامهپسند رویکرد تازهای در پیش میگیرد و از نمونههای عملی و استدلالهای نظری برای دفاع از موضعش در قبال مفهوم لذت زیباییشناختی بهره میگیرد. او در کتابش بحثی جسورانه و تأملبرانگیز را مطرح میکند: اینکه فیلمهای هالیوودی به ما لذت زیباییشناختی میدهند و این مسئلهای انکارنشدنی است. و برای اثبات مدعایش مباحث فلسفی و روانشناختی را به کار میگیرد، و تحلیلهایی تازه از فیلمهای هالیوودی مطرح بهدست میدهد.
* این مرور با استفاده از گزارش گرانت ویدنفلد درباره کتاب «زیباشناسی هالیوود» نوشته شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.