تاکتیکهای آمریکا در مورد تحریم تسلیحاتی
کوروش احمدی-دیپلمات
اگرچه از ابتدا روشن بود، اما با گذشت چند روز از اعلام اولیه، اکنون تقریبا راهبرد آمریکا برای جلوگیری از لغو تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران در 18 اکتبر مشخص شده است. بر اساس این راهبرد، اقدام نخست مقامات آمریکایی توسل به «سازوکار بازگشت» (snapback mechanism) تمام قطعنامههای پیشین شورای امنیت علیه ایران به نحو مندرج در قطعنامه 2231 نخواهد بود، بلکه آنها در نظر دارند که نخست بخت خود را برای تمدید نامحدود تحریم تسلیحاتی علیه ایران از طریق طرح قطعنامهای در شورای امنیت بیازمایند.
آنها تهدید میکنند که در صورت شکست در این گزینه به گزینه دوم؛ یعنی تلاش برای فعالکردن «سازوکار بازگشت» متوسل خواهند شد. بنابراین، حداقل فعلا روشن است که سخنگفتن از «سازوکار بازگشت» تنها یک تاکتیک مذاکراتی و اهرم فشاری است که هدف از آن تصویب پیشنویس قطعنامه تحریم تسلیحاتی علیه ایران است. روش کار مزورانه آمریکا این است که اعضای شورای امنیت را بین بد (تصویب پیشنویس) و بدتر (پذیرش ریسک بازگشت تمام قطعنامههای شورا علیه ایران) مخیر کند. در این مورد، گزارشهای خبری حکایت از آن دارند که متن پیشنویس آمریکا فعلا تنها به فرانسه و انگلیس و آلمان داده شده است. این اقدام، هم با تاکتیک احتمالی تیم ترامپ؛ یعنی فشار به کشورهای اروپایی برای همراهکردن آنها با خود همخوانی دارد و هم با روش معمول کار در شورای امنیت. در مورد اخیر معمول است که غربیها اغلب در موارد مهم و حساس نخست تلاش میکنند تا بین خود به توافق برسند و تنها در مرحله بعد موضوع را در سطح پنج عضو دائمی شورا مطرح میکنند. مذاکرات مربوطه در هر دو مرحله معمولا در خارج از سازمان ملل و در محل نمایندگیها انجام میشود. و نهایتا در صورت توافق بین پنج عضو دائمی، متن کموبیش نهایی در اختیار 10 عضو غیردائمی شورا نیز قرار میگیرد. در این مرحله معمولا تنها تغییراتی جزئی در متن ممکن است.با این مقدمات، بعید نیست که آمریکا نهایتا بتواند به اجماعی در مورد این پیشنویس یا نسخه رقیقشده آن با انگلیس و فرانسه و آلمان برسد (آلمان نیز اکنون عضو غیردائمی شورای امنیت است). گذشته از روابط دوستانه واشنگتن و لندن، موضع اخیر سخنگوی وزارت خارجه فرانسه نیز جای نگرانی و تأسف دارد. این سخنگو چهارشنبه گذشته ضمن تأکید بر پایبندی فرانسه به برجام و قطعنامه 2231 گفت: لغو تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران در اکتبر «میتواند آثار عمدهای برای امنیت و ثبات منطقه داشته باشد». روسها نیز تاکنون تنها از طریق نماینده دائمیشان در وین سخن گفتهاند و از این طریق «امکان تمدید تحریمهای تسلیحاتی سازمان ملل را منتفی دانسته» و اضافه کردهاند که «رفع خطر توسل به سلاح تنها از طریق تلاشهای جمعی ممکن است نه یکجانبهگرایی». آلمان و چین تاکنون سخنی در این مورد نگفتهاند. دلیل احتیاط این پنج کشور شاید این باشد که در مقطع کنونی به دلیل مشکلات مختلف روابط همه آنها با آمریکا از پیچیدگیهای بسیاری برخوردار است. چین درگیر اختلاف با آمریکا بر سر مسئولیت ویروس کرونا و دعواهای تجاری است و روسیه نیز با مشکل عظیم سقوط بهای نفت مواجه است و به کمک ترامپ نیاز دارد. همچنین، با توجه به سیر مذاکرات، احتمال مدنظر قرارگرفتن یک راهحل بینابینی نیز وجود دارد که حتی چین و روسیه نیز بتوانند با آن کنار بیایند؛ به این شکل که تحریم تسلیحاتی علیه ایران لغو شود، اما همچنان برخی محدودیتها علیه ایران ادامه یابد. در این مورد که آمریکا چه زمانی ممکن است پیشنویس خود را در شورای امنیت به رأی بگذارد، روشن است که تا نیل غربیها به توافقی بین خود از یکسو و نیل به توافقی بین اعضای دائمی شورای امنیت و آلمان از سوی دیگر به هفتهها وقت نیاز است. بنابراین در مورد پیشنویس، همهچیز بستگی به سیر مذاکرات دارد. برایان هوک، نماینده آمریکا در امور ایران، دو روز قبل از «تمرکز بر این موضوع طی ماههای آینده» سخن گفت. آمریکا برای تعیینتکلیف پیشنویس خود تا 18 اکتبر؛ یعنی بیش از پنج ماه دیگر وقت دارد. برای این منظور چندان مهم نیست که ریاست دورهای شورا در دست چه کشوری باشد. اما در مورد فعالکردن «سازوکار بازگشت» هیچ محدودیت زمانیای وجود ندارد، ولی مهم است که حتما ریاست شورای امنیت در دست یک کشور دوست آمریکا باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.