|

روز معلم و معلمانی که کمتر می‌شناسیم!

محمدرضا نیک‌نژاد

12 اردیبهشت 1340 برای همیشه چهره معلم و معلمی در ایران دگرگون شد. در این روز «ابوالحسن خانعلی»، دبیر دبیرستان جامی تهران که به همراه شماری از همکارانش تنها برای اعتراضی آرام به میزان دستمزدها روبه‌روی مجلس شورای ملی آمده بود، به ضرب گلوله سرگرد شهرستانی، رئیس کلانتری میدان بهارستان، به خاک و خون کشیده شد و 12 اردیبهشت را برای همیشه در لوح مبارزه‌های سیاسی- اجتماعی ایران حک کرد. از آن زمان 12 اردیبهشت شد «روز معلم». گرچه و بی‌گمان ترور «آیت‌الله مطهری» در واپسین ساعت‌های 11 اردیبهشت سال 58، در تحکیم این روز در تاریخ انقلاب و ورودش به تقویم‌های رسمی نقش زیادی داشت.

اما این روز بهانه‌ای شد تا افزون‌بر قدردانی از معلم و معلمی، به برخی از اثرگذارترین معلمان کشور که شاید چهره معلمی‌شان کمتر شناخته شده باشد، اشاره‌ای شود. نمی‌دانم از کدام‌یک آغاز کنم! از مدرسه‌های «رشدیه» و درافتادنش با شیفتگان قدرت و سنت یا از «باغچه‌بان» و تلاش‌های خستگی‌ناپذیرش در برپایی نخستین کودکستان و دبستان ناشنوایان؛ برای رساندن صدای آگاهی و دانش به گوش آنان. از «خلیل ملکی» و انتخاب دردسرسازش در دوره مصدق بگویم یا از شمار معلمان جان‌باخته در جنگ و دگرگونی‌های سیاسی- اجتماعی یک سده گذشته. از «صمد بهرنگی» و داستان‌های برانگیزاننده و دیدگاه‌های آموزشی عدالت‌جویانه‌اش یا از «شریعتی» و گردوخاکی که در کوچه‌پس‌کوچه‌های روشنفکری دوران خویش به‌پا کرد. از «سیمین بهبهانی»، «گلشیری»، «اخوان‌ثالث»، «جلال آل‌احمد» و نقش پررنگشان در ادبیات و شعر یا از «توران میرهادی» در نوآوری‌های آموزشی شگفتش در مدرسه‌های فرهاد و تلاش‌های ارزشمندش در شورای کتاب کودک؛ از «پرویز شهریاری»، این هم‌وطن زرتشتی که با همه نامهربانی‌ها، معلمی و ریاضی را در کشور، چند گام به پیش برد یا از «محمد بهمن‌بیگی» که تلاش‌های بی‌همتا و یگانه‌اش در زمینه آموزشِ عشایر تقدیر یونسکو را برای او و کشور به ارمغان آورد.... گرچه شمار معلمان اثرگذار در پهنه سیاست و فرهنگ و اجتماع روشن نیست، اما همین‌ها کافی است تا بدانیم که معلمان افزون‌بر اثرگذاری‌های حرفه‌ای در کلاس‌ها و رهایی نوباوگان از تاریکی ندانستن، چراغ راهی برای شکستن سدهای نتوانستن و نخواستن بوده‌اند برای جامعه؛ و البته که چنین نقشی همچنان ادامه دارد؛ دست‌کم داستان الگوشدگی‌شان در فداکاری. «حسن امیدزاده»؛ آموزگاری که پس از آنکه همه دانش‌آموزانش را از میان شعله‌ها- شعله‌هایي كه بخاری نفتی برپا کرده بود- بیرون کشید، دچار سوختگی شدید شد و پس از یک دوره بیماری طولانی درگذشت. «کاظم صفرزاده»؛ آموزگار و سرپرست یک مدرسه شبانه‌روزی در لرستان که به‌خاطر رساندن دانش‌آموز آسیب‌دیده‌اش به بیمارستان، گرفتار سیل شد و به‌ همراه دو دانش‌آموزش جان باخت. «محسن خشخاشی»، دبیر فیزیکِ بروجردی که خونش به‌جای گچ، بر تخته‌سیاه کلاس نقش بست و واپسین درس کلاسش شد ایستادن بر اصول نخستین معلمی. «حمیدرضا گنگوزهی»، آموزگار بلوچ شاغل در مرز پاکستان که به‌خاطر نجات جان دانش‌آموزان خردسالش گرفتار آوار دیوار مدرسه شد و جان باخت و دو دختر خردسالش را برای همیشه ترک کرد... و البته همه اینها را باید در کنار گروه بزرگی از خانم‌معلمان و آقامعلمانی بگذاریم که به شکل گسترده در نهادهای نیکوکارانه برای یاری به کودکان جامانده از آموزش و بدسرپرست و مهاجر و... می‌کوشند و جان خویش را آرام‌آرام بر سر پیمان اخلاقی و انسانی خویش می‌گذارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.