|

خليج‌فارس و اهميت راهبردي آن در معادلات جهاني

ايرنا: براي سلامت اقتصادي و ثبات جهان، جايي به اهميت خليج‌فارس وجود ندارد. خليج‌فارس با منابع طبيعي و معدني فراوان خود ديگر نه‌تنها نقش ارتباط‌دهندگي يک بزرگراه تجاري ميان شرق و غرب جهان را دارد، بلکه به‌عنوان يکي از دو سر انتهايي در مبادلات اقتصادي جهان به شمار مي‌آيد. خليج‌فارس بيشترين خط ساحلي را با ايران دارد؛ يعني از دهانه فاو گرفته تا تنگه هرمز جزء مناطق ساحلي ايران محسوب مي‌شود. همان‌طور که مورخان در کتاب‌هاي تاريخي نوشته‌اند، وسعت خليج‌فارس به موصل و کرکوک مي‌رسيده است، يعني در آن زمان هنوز عراق شکل نگرفته و اصلا سرزمين خشکي به نام عراق وجود نداشته است. در خصوص نام خليج‌فارس همچنان که اسناد تاريخي نشان مي‌دهد و در منابع تاريخي هم موجود است، اين منطقه از همان ابتدا و از گذشته با عنوان خليج‌فارس مطرح بوده است. سازمان ملل و ديگر رژيم‌هاي بين‌المللي و قراردادهاي بين‌المللي ازجمله حقوق درياها نيز اعلام کرده‌اند که غير از عنوان خليج‌فارس نام ديگري را نمي‌شناسند.دنيا در حال حاضر براي تأمين ۶۵ درصد نيازهاي نفتي خود به خليج‌فارس متکي است و اين منطقه غير از نفت، قريب ۳۰ درصد ذخاير گاز جهان را نيز در خود جاي داده است. افزون بر اين، خليج‌فارس همچنين يکي از مناطق مهم راهبردي دنيا محسوب مي‌شود و يکي از دلايل اهميت راهبردي آن وجود تنگه هرمز است. از نظر نظامي وجود پايگاه‌هاي متعدد دريايي، هوايي و زميني در منطقه خليج‌فارس که بيشتر متعلق به کشورهاي آمريکا و انگليس هستند و همچنين حضور ناوهاي جنگي کشورهاي غربي، به‌ویژه آمريکا در آب‌هاي خليج‌فارس اهميت نظامي و راهبردي اين منطقه را نمايان مي‌کند. جنگ نفت‌کش‌ها که در جريان جنگ ايران و عراق رخ داد، يکي از عوامل حضور نظامي کشورهاي غربي، به‌ويژه آمريکا در خليج‌فارس شد. ويژگي ديگر خليج‌فارس که به اين منطقه اهميت مي‌بخشد، سهولت حمل‌ونقل در آن است. از لحاظ حمل‌ونقل کالاهاي تجاري نيز اين آبراه داراي تأثيرگذاري بسياري براي قدرت‌هاي بزرگ است.تمام نفت ايران از خليج‌فارس و تنگه هرمز صادر مي‌شود؛ بنابراين مهم‌ترين دليل اهميت خليج‌فارس به خاطر صادرات نفت از اين منطقه است. دليل بعدي تجارت ۸۰ درصدي است که از اين نقطه صورت مي‌گيرد. علت سوم اينکه در دو تا سه دهه گذشته، ايران سرمايه‌گذاري‌هاي زيادي در جزاير و بنادر خليج‌فارس انجام داده است. وجود حوزه‌هاي نفتي و گازي ايران در اين منطقه از ديگر دلايل اهميت آن محسوب مي‌شود. خليج‌فارس از جمله مناطقي به شمار مي‌رود که نقش بسزايي در اتخاذ تصميمات و مقابله با تهديدات نظامي دارد. منابع نفتي فراوان منطقه،‌ سهولت استخراج، هزينه توليد پايين،‌ مازاد ظرفيت توليد، کيفيت بالاي نفت خام منطقه، سهولت حمل‌ونقل، توان توليد زياد چاه‌هاي نفت و امکان کشف ذخاير جديد نفتي وسيع در اين منطقه در مقايسه با ديگر مناطق جهان از جمله مزيت‌هاي خليج‌فارس محسوب مي‌شود.افزايش مصرف انرژي در جهان، هم‌زمان با افول ذخاير نفتي ديگر نقاط جهان روزبه‌روز بر جايگاه خليج‌فارس به عنوان اصلي‌ترين مرکز تأمين انرژي مي‌افزايد. منطقه خليج‌فارس با وجود حضور چشمگير در بازارهاي جهاني انرژي که ناشي از دراختيارداشتن ۶۲ درصد از منابع نفت و ۴۰ درصد از منابع گاز جهان است، هنوز به موقعيت متناسب با توان بالقوه خود دست نيافته و با وجود تلاش موجود براي کاهش وابستگي صنعت و اقتصاد جهاني به نفت، آمارها از افزايش تقاضاي جهاني براي اين حامل انرژي حکايت دارد. در اين ميان، ايران با قرارگرفتن در ميان دو حوزه سرشار از انرژي يعني هارتلند خليج‌فارس و درياي خزر به عنوان پلي ميان اين دو منطقه، جايگاه ويژه‌اي در مناسبات استراتژيک و ژئوپليتيک انرژي، به‌ويژه در منطقه خليج‌فارس دارد. موقعيت ممتاز استراتژيک تنگه هرمز، دهانه خليج‌فارس و ذخيره‌گاه منابع بزرگ انرژي نفت و گاز از مهم‌ترين جنبه‌هاي اهميت خليج‌فارس به شمار مي‌رود. وجود ذخاير سرشار انرژي در منطقه خليج‌فارس، امنيت جهاني به‌ويژه در بُعد اقتصادي را به امنيت اين منطقه پيوند زده است. طبق آخرين برآوردها، حوزه خليج‌فارس در حدود ۷۳۰ ميليارد بشکه ذخيره اثبات‌شده نفت و بيش از ۷۰ تريليون مترمکعب ذخيره گاز طبيعي را در خود جاي داده و چنين ذخايري اين منطقه را به بزرگ‌ترين مخزن انرژي در جهان تبديل کرده است. در‌حال‌حاضر نفتي که در شش کشور ايران، عربستان سعودي، عراق، کويت، امارات و قطر توليد مي‌شود، بيش از۲۰ميليون بشکه در روز است. در‌حالي‌که کل نفت خامي که در جهان توليد مي‌شود، حدود ۸۲ ميليون بشکه در روز است. بنابراين، نفت خليج‌فارس حدود ۲۵ درصد از نفت جهان را تأمين مي‌کند. کشورهاي صنعتي مي‌کوشند تا با يافتن جايگزين‌هاي ديگري چون نفت روسيه و حوزه خزر از وابستگي خود به منابع خليج‌فارس بکاهند، اما در همان حال توجه دارند که دوام منابع انرژي در روسيه، خزر و ديگر نواحي جهان در مقايسه با منابع انرژي خليج‌فارس پايدار نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.