روايتهاي غمگين «شاد»
شهرزاد همتي: هرچند از مدتها قبل، وزارت آموزشوپرورش در حال تدارک اپليکيشني اختصاصي براي دانشآموزان بود، اما کرونا و قرنطينه و تعطيلي اجباري مدارس در سال تحصيلي 98-99 باعث شد که آنها زودتر از موعد از اپليکيشن خود رونمايي کنند. بااینحال، نبودن زيرساختهاي مناسب در بسياري از نقاط ايران، ميتواند صدمات جبرانناپذيري به دانشآموزان کمبرخوردار بزند و همچنين بسياري از آنها را از تحصيل باز بدارد. مسئله اينجاست بسياري از خانوادهها براي اينکه نميتوانند لوازمالتحرير فرزندان خود را تهيه کنند، از فرستادن فرزندانشان به مدرسه ممانعت ميکنند، اکنون آنها چگونه ميتوانند شرايط آموزش آنلاين فرزندانشان را فراهم کنند؟ پيشتر مهدي شرفي، سرپرست مرکز برنامهريزي و فناوري اطلاعات وزارت آموزشوپرورش، به «شرق» از اجباريبودن نصب اين اپليکيشن خبر داده بود. شرفي گفته بود، همه دانشآموزان بايد به اين مجموعه متصل شوند. با تعطيلي ناشي از کرونا وزير آموزشوپرورش اعلام کرده است مبناي آموزش ما از کلاسهاي حضوري تبديل به آموزش آنلاين شود و دانشآموزان بايد تا پايان اين هفته فعال شوند. اگر ميخواهيم کلاس برگزار شود، بايد داخل مجموعه باشد و اجباري است، مگر جاهايي که از نظر سختافزاري خانوادهها مشکل تهيه اينترنت داشته باشند که بايد دنبال راهکارهاي جايگزين مثل آموزش تلويزيوني باشيم. شوخي اپليکيشنی شاد حالا از گوشه و کنار ايران خبر ميرسد بسياري از خانوادههاي مناطق محروم توانايي نصب اپليکيشن شاد را ندارند. دليلش هم بسيار ساده است؛ آنها نهتنها گوشي هوشمند ندارند، بلکه کلا دسترسي به اينترنت و حتي تلويزيون ندارند و به همين دليل فرزندانشان حتي به شبکه آموزش هم براي ديدن برنامههاي آموزشي دسترسي ندارند و به همين راحتي از چرخه آموزش حذف شدهاند. عبيد ملکرئيسي، سرباز معلم در استان سيستانوبلوچستان، در روزهاي اخير درباره مصائب دانشآموزان استان در ارتباط با اپليکيشن شاد نوشته بود. او به «شرق» ميگويد حداقل شش دانشآموز او به همين دليل ترک تحصيل کردهاند. ملکرئيسي ميگويد: «بايد واقعبين باشيم. بحث ما اول اينترنت است و بعد سراغ اپليکيشن شاد برويم، استان سيستانوبلوچستان دو ميليون و 800 هزار نفر جمعيت دارد که حدود 51 درصد استان ما روستانشين است و مطابق آمار وزارت ارتباطات، فقط پنجدرصد از روستاها به شبکههاي مخابراتي دسترسي دارند. نرمافزار شاد در چنين شرايطي تنها يک شوخي براي دانشآموزان در اين وضعيت است. نه شبکه اينترنت وجود دارد و نه صداوسيما. دانشآموزان حتي براي ديدن برنامههاي شبکه آموزش هم مشکل دارند. مطابق آمار خود مديرکل آموزشوپرورش استان، حدود 300 روستا به شبکههاي صداوسيما دسترسي ندارند. اين آمار رسمي است و من فکر ميکنم آمار بيشتر از اينها باشد». او در ادامه ميافزايد: «من براي دانشآموزانم مجبور شدم تدريس خانهبهخانه انجام دهم. کاربرگها را به دانشآموزان تحويل دادم و بعد از 10 روز سراغشان ميروم و کاربرگها را جابهجا ميکنم. مدير کل آموزشوپرورش گفته بود دانشآموزاني که دسترسي به صداوسيما و اينترنت ندارند، در اختيارشان سيدي و پک آموزشي قرار ميدهيم. اولا که ما پکي نديديم. در ثاني وقتي خانهاي کامپيوتر و حتي تلويزيون ندارد، چطور از سيدي آموزشي شما استفاده کند؟ افرادي که در مناطق روستايي زندگی میکنند بيشترشان گوشي ندارند، آنهايي هم که دارند گوشي ساده دارند و اگر هم گوشي داشته باشند، اکثرشان کمسواد و بيسواد هستند، فرضا روستايي اينترنت داشته باشد، از اولياي دانشآموزان چطور بخواهيم که اپليکيشن نصب کنند؟» او در ادامه با اشاره به اينکه اين اتفاق منجر به ترک تحصيل دانشآموزان شده است، افزود: «از 36 دانشآموز من شش دانشآموز ترک تحصيل کردند و خانوادهشان گفتند که ديگر تحصيل براي آنها فايده ندارد. ميشود براي بچههاي راهنمايي و دبيرستان که خواندن و نوشتن بلد هستند فکري کرد، اما هيچکس فکر نميکند چه بر سر دانشآموزان ابتدايي خواهد آمد». شاد براي همه نيست عسل نعمتاللهزاده، مسئول آموزش جمعيت امام علي(ع)، روايتش شبيه ملکرئيسي است، او درباره مشکلات خانوادههاي محروم و اپليکیشن شاد به «شرق» ميگويد: «مشکل اصلي ما اين بود که در اين دوران بچههايي که کلا زيرساخت فضاي مجازي نداشتند، عملا دسترسي هم به آموزش نداشتند؛ يعني کلا ما خيلي زحمت کشيديم که اين بچهها در مدارس ثبتنام کنند و شور و شوق مدرسهرفتن داشتند. اما بعد از تعطيلات اجباري بهدنبال کرونا، تمام ذوق آنها از بين رفت. قبل از شاد، آموزش را روي روبيکا برده بودند و بچهها نتوانستند با روبيکا کار کنند و نوبت به شاد رسيد. مشکل اينجاست براي بچههاي این مناطق روبيکا و شاد فرقي ندارد، آنها اصلا دسترسي به گوشي که هيچ، حتي تلويزيون ندارند تا آموزش را از طريق برنامههاي شبکه آموزش دنبال کنند و عملا بچههاي ما از چرخه آموزش خارج شدند». او در ادامه افزود: «وقتي که يک راهکاري براي بچهها در نظر گرفته ميشود، در آن راهکار بايد تمام افراد جامعه ديده شوند. بچههايي که الان دسترسي به گوشي همراه دارند، اگر حتي معلمي وجود نداشت ميتوانستند ازطريق اينترنت آموزش ببينند، ولي اين تصميمات براي همه افراد اجتماع نيست و تصميمي گرفته شده که همه اقشار در آن ديده نشدند». اما نسيم روايت ديگري دارد. او دخترش دانشآموز کلاس چهارم يکي از مدارس غيرانتفاعي مشهور در غرب تهران است. نسيم ميگويد مدرسه در ابتدا آنها را اجبار کرده که از اپليکيشن شاد استفاده کنند، اما آنها زيربار نرفتهاند. او ميگويد: «وقتي آموزش ازطريق واتساپ پيش ميرود چرا بايد اين کار را بکنيم؟ من هيچ اپليکيشني روي تلفنم نصب نميکنم مگر ضروري باشد. خانوادهها چند نفر نصب کردند و بچهها گفتند اپليکيشن کند است و مدرسه هم گفت روي همان واتساپ آموزش را ادامه ميدهيم. حالا مديريت پيام داده نصب شاد الزامي است، شما نصب کنيد که ما گزارشش را به آموزشوپرورش بدهيم، اما از همان واتساپ و تلگرام استفاده ميکنيم». رضوان حکيمزاده، معاون آموزش ابتدايي وزارت آموزشوپرورش، در گفتوگو با «شرق»، درباره اپليکيشن شاد و ضرورت بهروزکردن آموزش در کشور ميگويد: «نظامهای آموزشي براي پوياشدن، حتما بايد متناسب با تغييرات پيش بروند. استفاده از بستر فناوري يک ضرورت انکارناپذير است و اصلا اگر مسئله کرونا را هم نداشتيم، بايد بپذيريم ظرفيت فناوري بهخصوص ازنظر تنوعبخشيدن به منابع يادگيري، اصلا قابل مقايسه با آموزشهاي سنتي نيست. اينکه فضای ارتباط را تداوم ميبخشد و آن را محدود به کلاس درس نميکند و اين ارتباط ميتواند در بقيه ساعات هفته ادامه داشته باشد. اين جنبههاي مثبت باعث ميشود ما به سمت آن برويم». او در ادامه افزود: «برنامه شاد هم در وهله اول به عنوان يک بستر در کنار بقيه بسترهايآموزشي است که آموزشوپرورش در ايام کرونا براي تداوم آموزش استفاده کرده است؛ همچنین تلويزيون آموزشي که از اسفندماه آغاز شده، استفاده از ظرفيت راهبران آموزشي براي مناطق دوردست و استفاده از ظرفيت راديو و ارسال بستههاي آموزشي، ارسال درسنامهها و کارهايي که خود معلمان در فضاي مجازي به صورت خودجوش براي عقبنماندن دانشآموزانشان انجام دادند، از ظرفيتهاي ما بود. در کنار اينها آموزشوپرورش، تصميم گرفت براي ايجاد يک فضاي هماهنگ و منسجم بستري را ايجاد کند که هم در ايام تعطيلي اثربخش باشد و هم در طولانيمدت يک منبع يادگيري خوب و دائمي باشد. ما براي محتواي يادگيري ميتوانيم کانال ايجاد کنيم و اين امکان براي همه معلمان وجود دارد که کارهايشان را بفرستند. تا پيش از اين بر فرض يک معلم در مناطق دوردست کلي زحمت ميکشيد اما کسي آن را نميديد، اما حالا اين امکان وجود دارد که فيلم کارش را بفرستد و اين کار در سطح ملي ديده شود». او در پايان خاطرنشان کرد: «قطعا هر کاري در شروع مشکلاتي دارد، اما اگر بخواهيم منصفانه نگاه کنيم، با توجه به حجم کار و ميزان زماني که شروع شده، اشکالاتش قابل چشمپوشي است. اما اين اشکالات پيگيري و اصلاح ميشود». گزارشهايي درباره دردسرهاي استفاده از شبکه شاد براي دانشآموزان و معلمان منتشر شده که نشان ميدهد عدالت آموزشي يکي از نکاتي است که طراحان «شاد» توجه چنداني به آن نکردهاند. گزارشهايي از دسترسينداشتن حدود ۳۵ تا ۴۵ درصد دانشآموزان يک استان محروم نشان ميدهد بخش کارشناسي آموزشوپرورش نتوانسته در طراحي خود، تفاوتهاي ساختاري و طبقاتي در گستره کشوري مانند ايران را لحاظ کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.