دیداری در غیاب روانشناسان
مهدی ملکمحمد- روانشناس
اکنون دیگر هیچ تردیدی باقی نمانده که همهگیری کرونا در جهان تبعات گستردهای در جان و روان بشر داشته و دارد و خواهد داشت. مواجهه انسانها با این ویروس مرموز ابتدا با انکار و سپس شوک و در مرحله بعدی اضطراب بوده و البته این اضطراب به دلیل پایداری وضعیت بحرانی به تدریج جایش را با استیصال یا انکار دوباره عوض کرده است. در یک کلام، آنچه کووید- 19 هدف قرار داده، سلامت روان بشر است، چراکه اکثریت آنانی که تحتتأثیر این ویروس به هر دلیلی مضطربند، به بیماری کرونا مبتلا نیستند، به همین دلیل، دولتهای جهان تمام تلاششان را انجام دادهاند تا ساختمان روانی شهروندانشان در اثر تهاجم کرونا آسیب جدی نبیند و روانشناسان در این موقعیت به کمک دولتها و شهروندان شتافتهاند. در کشور ما نیز از همان ابتدا، روانشناسان بسیاری با ارائه راهکارهایی در رسانهها و فضای مجازی تلاش کردند که آبی بر اضطراب و نگرانی شهروندان بریزند و آرامشان کنند. علاوهبرآن، حدود 800 روانشناس و مشاور با فراخوان سازمان نظام روانشناسی و انجمن روانشناسی ایران خیرخواهانه به یاری وزارت بهداشت آمدند و هر روز از طریق سامانه 4030 این وزارتخانه پاسخگوی سؤالات فراوان مردم از سراسر کشور بودهاند که نگران، مضطرب یا آشفته از برخی تناقضهای تصمیمات دولتی شده بودند. این حضور پررنگ و البته بیسروصدا در این سامانه هنوز هم ادامه دارد. اما علم روانشناسی فقط شامل رواندرمانی و مشاوره نمیشود و دهههاست که دولتهای جهان برای تصمیمگیریها، بهخصوص در شرایط بحرانی علاوهبر جامعهشناسان و اقتصاددانان و دیگر متخصصان از روانشناسان نیز کمک میگیرند تا به آنها بگویند با توجه به یافتههای تحقیقی صدساله این علم چه تصمیماتی سازگار یا ناسازگار با وجود انسان است تا مجبور نباشند چرخ را دوباره اختراع کنند. شوربختانه، اما، دهههاست که در کشور ما به این علم و متخصصان آن بیتوجهی میشود و این بیاعتنایی در حالی است که روانشناسان آگاه و مجرب از حجم تصمیمات ناسازگار با سازوکارهای رفتار انسان در حیرتند. آخرین و شاید عجیبترین بیاعتنایی به روانشناسان در روز نهم اردیبهشت که در تقویم رسمی کشور بهعنوان روز روانشناس ثبت شده، رخ داد. در این روز، دفتر رئیسجمهور خبر از دیدار ریاست دولت با روانشناسان، جامعهشناسان و فعالان حوزه اجتماعی داد. شخص رئیسجمهور نیز سخنان خود را با تشکر از حضور روانشناسان در کنار دیگر متخصصان آغاز کرد و تقریبا سراسر صحبتهای خویش را بر محور مسائل روانشناختی مواجهه با کرونا قرار داد. اتفاقی خجسته بود اگر خبر صحت داشت، اما متأسفانه این خبر درست نبود و واقعیت در آن قلب شده بود؛ هیچ روانشناسی در این جلسه حضور نداشت و انجمن روانشناسی ایران بهعنوان مهمترین انجمن علمی روانشناسان ایران در این جلسه جایی در کنار انجمنهای جامعهشناسی و علوم سیاسی و دیگر انجمنها نداشت. البته در کنار نمایندگان این انجمنها، رئیس انجمن روانپزشکان هم حضور داشت که به نظر میرسد منظور از حضور روانشناسان در خبر و سخنان رئیسجمهور به حضور این انجمن بیارتباط با روانشناسان مستند شده است که اگر چنین باشد، باید بیشتر متأسف شد، چراکه دهههاست بسیاری از دولتها فرق بنیادی بین روانشناس و روانپزشک را دریافتهاند. این خطای اساسی چند روز پیش در ماجرای دیگری؛ یعنی ارسال لایحه حمایت از حقوق افراد مبتلا به اختلالات روانی به مجلس رخ نموده بود. در این لایحه وظیفه اصلی درمان اختلالات روانی برعهده روانپزشک گذاشته شده و روانشناسان جایی در آن ندارند و صرفا در یک بند بهعنوان سایر متخصصان سلامت روان به آنها اشاره شده است؛ خطایی بزرگ که باعث شد دکتر رضا زمانی، ریاست انجمن روانشناسی ایران که سال گذشته عنوان برجستهترین روانشناس بینالمللی را از انجمن روانشناسی آمریکا دریافت کرد، در نامهای به ریاست مجلس بنویسد: «این لایحه درگیر یک تناقض جدی شده است؛ یعنی لایحهای که قرار است از حقوق افراد مبتلا به اختلالات روانی حمایت کند، به واسطه عدم اشاره به جایگاه روانشناسان، یکی از تخصصهای مهم مؤثر در رفع مشکلات روانشناختی، افراد مبتلا را از حق دسترسی به این ظرفیت مهم تخصصی بازداشته است». بله، متأسفانه ماجرای بیاعتنایی به روانشناسان تمامی ندارد. البته با وجود این بیتوجهی و فقدان حضور در تصمیمگیریها، دولتمردان از جایگاه اجتماعی آنها باخبرند و اصرار دارند در جمعهایی که متخصصان روانشناسی حضور ندارند، جامه روانشناس پوشیده و بخش زیادی از سخن را به مباحث مرتبط با این علم اختصاص دهند؛ امری که گاه سبب اظهارات یا تصمیمات متضاد با قوانین این علم و یافتههای تحقیقی آن میشود و البته در نتیجه این مردمند که تحتتأثیر تصمیمات بیارتباط یا متضاد با سازوکارهای وجودیشان، مضطربتر از پیش به سوی درماندگی میروند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.