|

بحث بر سر ایده جدید وزیر خارجه آمریکا ادامه دارد

جنجال برجام‌بازی پمپئو

شرق: بعد از گزارش نیویورک‌تایمز از برنامه‌هایی که وزارت خارجه آمریکا برای استفاده از برجام دارد، بحث‌ها، تحلیل‌ها، تماس‌ها و کنایه‌ها درباره آن از دو طرف ادامه دارد. وزیر خارجه ایران و وزیر خارجه آمریکا هر دو یکی، دو روز گذشته را پای تلفن در حال تعامل و رایزنی با همتایان و دوستان خود بوده‌اند. شخص رئیس‌جمهور ایران در همین میانه با همتای چینی خود گفت‌وگو کرده است. رسانه‌ها و کارشناسان به تحلیل موضوع پرداخته و مقامات کشورها نیز، علنی یا بدون ذکر نام، مواضع خود را دراین‌باره تبیین کرده‌اند. تماس‌های پمپئو با فرانسه و عمان در همین رابطه، شخص پمپئو، تماس با متحدان و کشورهای دوست درباره ایران را پی گرفته است. او با همتایان فرانسوی و عمانی خود دراین‌باره مشغول گفت‌وگوی تلفنی بوده. وزیر خارجه آمریکا و ژان ایو لودریان، وزیر خارجه فرانسه، درباره ایران و پرتاب ماهواره‌ای اخیر این کشور رایزنی کردند. مورگان اورتگاس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، دراین‌باره گفت در این گفت‌وگو پمپئو و لودریان درباره اقدامات مقابله با تروریسم و مسئول‌دانستن ایران به‌خاطر آنچه عدم رعایت قطع‌نامه‌های سازمان ملل عنوان شده است، گفت‌وگو کردند. اشاره به عدم رعایت قطع‌نامه‌های سازمان ملل متحد، مربوط به ادعای آمریکا درباره ارسال پرتاب ماهواره نظامی نور از سوی ایران است که با همراهی متحدان اروپایی ایالات متحده نیز همراه شده است. سخنگوی وزارت خارجه آمریکا همچنین خبر داد: مایک پمپئو با سلطان هیثم بن طارق آل‌سعید در مورد تلاش‌های آمریکا و عمان برای مهار و کاهش کووید-۱۹ گفت‌وگو کردند. وی ادامه داد: پمپئو از سلطان به‌خاطر همکاری شدید عمان با ایالات متحده تشکر و در مورد اهمیت همکاری مستمر برای توسعه رفاه، امنیت، تجارت و ثبات در منطقه گفت‌وگو کرد. تماس با عمان البته در حالی انجام می‌شود که عمان روابط بسیار نزدیک و خوبی با ایران داشته و دارد و وزرای خارجه دو کشور، مستمرا با یکدیگر در تماس هستند. دیروز هم نوری‌شاهرودی، سفیر ایران در عمان، با سرلشکر سلطان بن محمد النعمانی، وزیر دیوان سلطانی عمان، در زمینه مسائل منطقه‌ای، بین‌المللی و مقابله با کرونا، دیدار و گفت‌وگو کرد. روسیه: خودشان گفتند رفته‌اند مقامات روسیه بر واکنش اولیه خود به این خبر تأکید کردند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه این کشور، دیروز تماسی در این رابطه با محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران داشت. به گزارش ایرنا، طرفین در این گفت‌وگو درباره طرح تازه آمریکا درخصوص برجام رایزنی و آن را مردود و غیرعملی ارزیابی کردند. این تماس البته تنها برای بررسی این موضوع برقرار نشده بود و طبق این گزارش، دو وزیر خارجه درخصوص آخرین تحولات سیاسی در افغانستان و تلاش‌ها برای آشتی و تفاهم سیاسی در این کشور نیز گفت‌وگو و تبادل‌نظر کردند. در همین رابطه، میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی مستقر در وین در توییتر نوشت: آمریکا در هشتم ماه می سال ۲۰۱۸ اعلام کرد به عضویت در برجام پایان می‌دهد و از آن خارج می‌شود. پیش‌تر، هیئت نمایندگی روسیه در وین نیز تأکید کرده بود که واشنگتن در سال 2018 از این توافق خارج شده. مخالفت صریح مقامات روسیه ازآن‌رو اهمیت دارد که مرکز اصلی پیشبرد این تلاش‌های آمریکا؛ چه پیش از بحث ادعای استفاده از برجام و چه برای آن، در شورای امنیت خواهد بود و همه شواهد و موضع‌گیری‌ها و تحلیل‌ها حاکی از آن است که روسیه و احتمالا چین، هر تلاشی در این زمینه را وتو خواهند کرد. البته رویترز گزارش داده است ‌ایالات متحده به دنبال آن است که روسیه و چین را برای وتونکردن این قطع‌نامه راضی کند، اما به نظر نمی‌رسد در این زمینه پمپئو توفیقی پیدا کند. یک مقام آمریکایی تأیید کرده است پیش‌نویس قطع‌نامه تمدید تحریم‌های آمریکا به انگلیس، فرانسه و آلمان ارائه شده است، اما دیپلمات‌های آمریکا اظهار می‌کنند که آن را به ۱۱ عضو دیگر شورای امنیت، از جمله روسیه و چین ارائه نکرده‌اند. کارشناسان و مقامات سابق آمریکایی: نمی‌شود در این فاصله، یکی، دو نفر از مقامات سابق آمریکایی نیز بدبینی خود را نسبت به کارایی این ایده نشان داده‌اند. رئیس اندیشکده شورای روابط خارجی و مدیر پیشین برنامه‌ریزی‌های سیاسی وزارت خارجه آمریکا در توییتی دراین‌باره، این تلاش را مایه انزوای ایالات متحده خواند. به گزارش ایلنا، ریچارد هاس در توییتر نوشت: «همان‌طور که وزیر خارجه سابق آمریکا، جان بیکر می‌گفت، از این ادعا آبی گرم نمی‌شود. دولت ترامپ با خروج یک‌جانبه از برجام شتاب‌زده عمل کرد. اکنون با پیشبرد این طرح خودمان را بیشتر از ایران منزوی می‌کنیم، آن هم در زمانی که باید روی فعالیت‌های هسته‌ای ایران متمرکز باشیم». کالین کال، محقق دانشگاه استنفورد و مشاور امنیت ملی جو بایدن، نامزد فعلی دموکرات‌ها برای انتخابات ریاست‌جمهوری، در توییتر نوشت: «اینکه [دولت ترامپ] از توافقی در زمان دولت اوباما خارج شد که به طور قابل تصدیقی کارآمد بود و سپس زمانی که این سیاست شکست می‌خورد، از مکانیسمی در آن توافق برای تهدید جهان، بیگانه‌کردن متحدانمان و کارشکنی در همبستگی بین‌المللی استفاده شود، نشان‌دهنده سیاست خارجی دغلکارانه ترامپ است». استفن والت، تحلیلگر برجسته روابط ایران و آمریکا نیز با کنایه به توضیح پیشنهاد آمریکا پرداخت. استاد امور بین‌الملل دانشگاه هاروارد در توییتر نوشت: «تلاش پمپئو برای فعال‌کردن مقررات اعمال دوباره [مکانیسم ماشه] در برجام [توافق هسته‌ای] پس از آنکه آمریکا از آن خارج شده و آن را دور انداخته، مانند این است که مردی با طلاق همسرش را ترک کند و آن‌وقت بگوید باید درباره اینکه زن سابقش با چه کسی قرار می‌گذارد خودش تصمیم بگیرد». دیپلمات‌های اروپایی: در شورای امنیت شکست می‌خورد رویترز و فرانس‌پرس نیز در گزارش‌های خود نقل‌قول‌هایی بدون ذکر نام از دیپلمات‌های کشورهای اروپایی مطرح کرده‌اند. یک دیپلمات عضو شورای امنیت که خواسته نامش فاش نشود، با اشاره به رایزنی‌های مقام‌های آمریکا با نمایندگان تروئیکای اروپا در این خصوص گفت این تلاش راه به جایی نخواهد برد. وی افزود که درخواست واشنگتن به محض رسیدن به شورای امنیت، با شکست رو‌به‌رو خواهد شد. دیپلمات‌های اروپایی اعلام کرده‌اند که آمریکا برای پیشبرد استراتژی خود، نیاز به همراه‌کردن روسیه و چین به‌عنوان دو عضو دیگر برجام دارد. یک دیپلمات اروپایی دیگر هم دراین‌باره گفت: «بسیار دشوار خواهد بود زمانی که از یک توافق‌نامه خارج شدید، دوباره خودتان را به‌عنوان یک عضو همچنان ناظر بر مفاد آن بقبولانید». برخی دیپلمات‌های حاضر در سازمان ملل نیز می‌گویند استدلال‌های حقوقی درباره درخواست برای تمدید تحریم تسلیحاتی بسیار متفاوت است، اما در نهایت این اعضای شورای امنیت هستند که تصمیم خواهند گرفت آن را بپذیرند یا نه. دیپلمات‌ها معتقد هستند که احتمالا این اقدام به چالش کشیده خواهد شد. یک مقام اروپایی نیز گفت: «این مسئله از دید شورای امنیت باعث بروز هرج‌ومرج خواهد شد؛ چون روسیه و چین قرار نیست در تمدید تحریم‌های تسلیحاتی شرکت کنند». به گزارش خبرگزاری فرانسه، یک دیپلمات غربی دراین‌باره اظهار کرد: «شما نمی‌توانید یک قطع‌نامه را انتخاب کنید و بگویید بخش‌هایی از آن را اجرا می‌کنید، اما از مابقی آن پیروی نخواهید کرد». از حرف تا عمل‌ در مرور مواضع مقامات و تحلیلگران مختلف دراین‌باره البته لازم است به این نکته نیز توجه شود که اقداماتی که آمریکا تا همین‌جا علیه ایران اجرا کرده نیز، کم‌وبیش با همین حد از مخالفت و موضع‌گیری مواجه بوده‌اند. این مخالفت‌ها، البته به این معنا بوده که کشورهای دیگر، دست‌اندرکار این فشارها نشده‌اند، اما عملا نتوانسته‌اند ممانعت چندانی هم از پیشبرد سیاست‌های آمریکا داشته باشند و اگرچه اهداف آمریکا در این زمینه هنوز محقق نشده‌اند، اما فشارها و سنگ‌اندازی‌های ایالات متحده بر سر راه روابط سیاسی و اقتصادی ایران و بهره‌مندی این کشور از توافق برجام، اثر خود را گذاشته‌اند. دراین‌باره می‌توان به تحلیلی توجه کرد که مذاکره‌کننده ارشد آمریکا در دولت باراک اوباما و زمان امضای برجام در این زمینه گفته بود. وندی شرمن، البته کم‌وبیش با منتقدان چنین ایده‌ای هم‌نظر بود، اما بعد از مرور همه موانع و اشکالات طرح اضافه کرده بود: «معنایش این نیست که این طرح [لزوما] موفق نخواهد بود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.