|

بو بکش!

گیتی صفرزاده

قدیمی‌ها یک اصطلاحی داشتند و می‌گفتند فلانی انگار بو می‌کشد. مثلا بو می‌کشد که قرار است فلان اتفاق بیفتد، یا فلان کس بیاید یا فلان چیز بشود. یعنی در هر حال از وقوع چیزی باخبر می‌شد که به نظرمان عجیب می‌آمد. این را یا به حساب خوش‌شانسی‌اش می‌گذاشتیم یا داشتن شهودی که معلوم نبود از کجا آورده بود. امروزی‌ها اسم این ماجرا را گذاشته‌اند آینده‌نگری، سروشکل علمی به آن داده‌اند و حتی رشته دانشگاهی برایش تعریف کرده‌اند. طبیعی است وقتی قرار است کسی برود دانشگاه و چند سال رشته‌ آینده‌پژوهی بخواند، مصرفش برای این نیست که بفهمد آخر هفته قرار است خاله‌خانم ته‌چین بادنجان درست کند و خودمان را بیندازیم خانه‌شان. خواندن چنین رشته‌ای برای این است که پیش‌بینی کنیم اتفاق‌ها و روند حوادث و تصمیم‌گیری‌ها ما را به کدام آینده می‌کشاند و چه باید بکنیم. تا همین‌جا هم واضح و مبرهن است که چنین بینشی شش‌دانگ حواسش پی تغییرات است و دلش می‌خواهد با آمادگی کافی و وافی با این تغییرات روبه‌رو شود. البته چه بسا که این آمادگی فقط برای بهره‌بردن برای یک کسب و منفعت شخصی باشد و اصلا اگر درباره آدمیزاد داریم صحبت می‌کنیم، در وهله اول انتظاری هم جز این نداریم که بخواهد همان اصل اولیه حفظ بقا را نگه دارد. گرچه این منفعت شخصی هم برای ما تعریف و محدوده‌ای دارد، مثلا کسی که شستش خبردار می‌شود که در یک ماه آینده قیمت دلار یا زمین یا برنج گران‌تر خواهد شد و بلافاصله و بیش از نیاز شخصی رو به خرید آنها می‌آورد، قطعا نگاهش فقط یک منفعت کوچک شخصی نیست، بلکه جوری عمل می‌کند که انگار قرار است تا زمان ظهور حضرتش روی زمین زندگی کند و آب توی دلش تکان نخورد. حالا ممکن است آدم نکته‌سنجی همین‌جا بگوید مسئله اصلی این است که او چطوری شستش از این موضوع خبردار می‌شود؟ گرچه تابه‌حال درباره توانایی شست در آینده‌نگری چیزی کشف نکرده‌اند (و خدایی من هم نمی‌دانم چنین ضرب‌المثلی ریشه‌اش از کجاست) اما بدون تردید بخشی از آن مربوط است به سیستم قوم و قبیله‌ای (یعنی هرکس که در مدار خودی‌هاست اطلاعات بیشتری از روند جریانات کسب می‌کند) و حتما بخشی هم مرتبط است با تجربه و توانایی فردی آن شخص که شامه‌اش را نسبت به تغییرات تیز کرده.

راستش غرضم از مطرح‌کردن این موضوع این‌جور موشکافی‌ها نیست، بلکه قسمت مورد علاقه‌ام همان ماجرای تغییر است. یعنی اینکه چه از روش آینده‌پژوهانه و چه با تقویت شامه به این درک برسیم که تغییری در پیش است. البته شاید حرف من برایتان ساده‌لوحانه به نظر بیاید و پوزخندی بزنید و بگویید خب، اینکه معلوم است همه چیز تغییر می‌کند و اصلا از روزی که این ویروس اسمش را نبر هم آمده کلی چیز در زندگی ما زیر و رو شده. اما واقعیت این است که ما اغلب از تغییرات خوشمان نمی‌‌آید و مدینه فاضله‌مان یک‌جورهایی در گذشته است و همین حالا هم دلمان غنج می‌زند که بتوانیم برویم رستوران و لقمه گوشت کوبیده‌مان را با دست برداریم و نوش جان کنیم. از آن بدترش این است که سناریوهای آینده را هم اغلب بسیار سیاه و تلخ می‌بینیم که دیگر گذشت آن زمانی که می‌شد دور هم آبگوشت بخوریم و شاد باشیم. لابد غرض من از این حرف‌ها این است که بگویم با درک تغییر و نیفتادن در دام اندوه یا بدبینی، می‌شود چیزی فراخور دوران تازه خلق کرد. لابد این حرف‌ها برای این به خاطرم آمده است که این روزها سالمرگ کیومرث صابری‌فومنی یا همان گل‌آقا است. آن مرحوم هم شامه تیزی داشت. با همین شامه بود که یک روز نشریه گل‌آقا را به راه انداخت و یک روز بست؛ خلق و به‌موقع به‌پایان‌رساندن چیزی فراخور آغاز و پایان یک دوره.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.