معترضان عراقی و لبنانی با این شعار دوباره به خیابانها بازگشتند:
از کرونا شکست نمیخوریم
عاطفه مرادی: زمانی که همهگیری ویروس کووید19 به خاورمیانه و شمال آفریقا رسید، در کشورهایی مانند الجزایر، عراق و لبنان بیشتر از سایر کشورهای این منطقه خودی نشان داد؛ درحالیکه همزمان اعتراضهای چندین ماهه مردم این کشور در قبال ساختار حکومت را متوقف کرد. بااینحال، حالا مشخص شده سکوت مردم در سه ماه گذشته و همزمان با اوجگیری ویروس کرونا، فقط وقفهای کوتاه بوده و اکنون همین ویروس با فشار مضاعفی که در حوزههای اقتصادی و اجتماعی به مردم وارد کرده، آنها را به خیابانها بازگردانده است؛ مردمی که پیش از کرونا نیز از فشارهایی مشابه به ستوه آمده بودند. کرونا بهخوبی نبود سیستمهای حمایت اجتماعی را در این کشورها عیان کرده است؛ اینکه معترضان در بسیاری از کشورها در خانهها نشستهاند، درحالیکه از ناتوانی دوچندانشده دولتهایشان برای رسیدگی به شهروندان، خون خونشان را میخورد، پیشتر هم به تحلیلگران ثابت کرده بود چه کرونا حلوفصل شود و چه نشود، مردم اینبار خشمگینتر از قبل به خیابانها بازمیگردند؛ مردمی که بسیاری از آنها عزیزان خود را از دست دادهاند و احساس میکنند دیگر چیزی برای ازدستدادن
ندارند.
لبنانیها بیمحاباتر در خیابان
اوایل ماه آوریل بود که پیامی از سوی معترضان لبنانی بهسرعت شبکههای اجتماعی را پر کرد؛ «ما برمیگردیم»؛ پیام معترضان لبنانی بود که وعده دادند هفدهم آوریل و برای ششمین ماهگرد آغاز اعتراضها در این کشور، به خیابانها میآیند و کرونا هم نمیتواند سد راه آنها شود. چند ماه پیش از کرونا، خیابانهای لبنان را اعتراضات برداشته بود، اما رسیدن این ویروس به لبنان، این اعتراضها را هم متوقف کرد. بااینحال، ادامه فساد در ساختار سیاسی و اقتصادی و ناتوانی دولت جدید در کنترل این فسادها، در کنار سقوط آزاد استانداردهای زندگی همزمان با شیوع کرونا و فقدان شبکه حمایتی برای چنین شرایطی، بیش از یک میلیون لبنانی را به یک بمب ساعتی تبدیل کرد.
در بیش از این یک ماه که لبنان تقریبا در تعطیلی موقت به سر میبرد، خدمات بسیار بسیار محدودی به خانوادههایی ارائه شده که برای عبور از این بحران به کمک دولت نیاز دارند. بعد از فراخوان هفدهم آوریل، صدها نفر از مردم معترض لبنانی روز گذشته دوباره به خیابانها آمدند. اعتراضها به بدترشدن شرایط زندگی و افزایش شدید هزینه مواد غذایی، در بخشهای مختلفی از لبنان آغاز شد و ادامه پیدا کرد. تعداد پایین مبتلایان به ویروس کرونا و مرگ ناشی از آن در لبنان، احتمالا یکی از علتهایی است که باعث شده مردم لبنان بیمحاباتر به خیابانها برگردند. تا روز دوشنبه، 707 نفر در این کشور به کرونا مبتلا شدهاند که از این میان فقط 24 نفر جانشان را از دست دادهاند. اینچنین بود که معترضان دوباره در طرابلس، شکا، زلقا و سعدیات به خیابانها آمدند، خیابانها را بستند و آتشبازی راه انداختند. معترضان لبنانی معتقدند کرونا شاید همه چیز را کشته باشد، اما فساد سیاستمداران آنها را متوقف نکرده است؛ پس آنها هم بیش از این در خانه نمیمانند و از کرونا شکست نمیخورند.
تعمیق شکافها در عراق
در عراق، کرونا بسیاری از معترضانی را که در میدان تحریر بغداد و دیگر شهرهای جنوبی چادر زده و تحصن کرده بودند، به خانه فرستاد. تعداد اندکی از این گروهها، اما بیتوجه به خطری که تهدیدشان میکند، در چادرها ماندند. هفته گذشته پس از هفتهها سکوت معترضان، گروهی از افراد مسلح به این معترضان و چادرهایشان حمله کردند. درحالیکه معترضان این افراد را وابسته به یکی از احزاب سیاسی میدانند، فرماندهی بغداد ادعا کرده است عامل این حملات، مغازهداران اطراف میدان هستند. تمام اتفاقهای بد اخیر، از شیوع کرونای ناخوانده تا تغییر قیمت نفت و تعمیق شکافها در جامعه عراق، در حالی رخ میدهند که این کشور از دسامبر سال گذشته و پس از استعفای عادل عبدالمهدی، نخستوزیر وقت، در واکنش به کشتار معترضان، همچنان بدون دولت است. انتخاب نخستوزیر تا اینجا دو بار به شکست منتهی شده است؛ نه محمد توفیق علاوی، فرماندار پیشین نجف و نه عدنان الزورفی، رئیس ائتلاف نصر، نتوانستند در مجلس عراق این سمت را به دست بیاورند. سکوت چند هفتهای معترضان عراقی، فرصت خوبی برای سیاستمداران این کشور بود تا با انتخاب نخستوزیر، کنترل اوضاع را به دست بگیرند؛ فرصتی
که حالا با لغو برخی محدودیتهای ناشی از کرونا در این کشور بر باد رفت.
با لغو اولین محدودیتها که به دلیل شیوع کرونا در عراق اعمال شده بود، معترضان هرچند در جمعیتی کوچکتر، اما باز به خیابانها بازگشتند و درگیریها دوباره بغداد و شهرهای جنوبی عراق بهویژه ذیقار را فراگرفت. این درگیریها که همچنان ادامه دارد، تاکنون یک کشته و 10 زخمی بر جای گذاشته است. مردم عراق زودتر از آنچه پیشبینی میشد به خیابانها بازگشتند و حالا در برخی از شهرها ازجمله رفاعی، دوباره حکومت نظامی اعلام شده است. البته عراق اولین کشور منطقه خاورمیانه نیست که دوران کرونا را تاب نیاورده و معترضان درحالیکه هنوز راهی برای درمان کرونا وجود ندارد و زیرساختهای موجود پاسخگوی مبتلایان آن نیست، به خیابانها بازگشتهاند.
درک فشاری که این روزها به مردم کشورهایی مانند لبنان و عراق وارد میشود، دشوار نیست. شرایط پیش از کرونا آنچنان بد بود که صدها نفر در این کشورها ترجیح دادند به قیمت جانشان ساکت ننشینند. حالا کرونا همه آن وخامت را چندین برابر کرده است؛ بیکاری، تورم و سیستم درمان و بهداشت ناکارآمد.
در چنین شرایطی، این فقط سیاستمداران عراقی و لبنانی نیستند که باید نسبت به بازگشت معترضان به خیابانها نگران باشند؛ بازگشت معترضان، مبتلایان و کشتههای کرونا را چندین برابر میکند و این کشورها نشان دادهاند توانایی کنترل مبتلایان بیشتر را ندارند و آن زمان است که دیگر نمیتوان اوضاع را کنترل کرد و این، ضرورت ورود دیگر کشورها به حل بحران این کشورها را ایجاد میکند؛ ورودی که قطعا خود به بحران بزرگتری تبدیل میشود.
هنگکنگ؛بازگشت به نقطه صفر
بازگشت معترضان به خیابانها در دوره شیوع کرونا البته محدود به خاورمیانه نبوده است. پیشتر مردم شیلی و حالا هنگکنگیها اعتراضاتشان را از سر گرفتهاند. روز یکشنبه 26 آوریل، صدها نفر از معترضان هنگکنگی با تجمع در یک مرکز تجاری، یکی از بزرگترین اعتراضهای این دولتشهر از اوایل ماه مارس را برگزار کردند و قوانین دوره کرونا مبنی بر ممنوعیت تجمع بیش از چهار نفر را زیر پا گذاشتند. تا پیش از شیوع کرونا، اعتراضهای دموکراسیخواهانه در هنگکنگ، چندین ماه تیتر یک رسانههای جهان بود. این تجمع در حالی برگزار شده که فقط یک هفته از کاهش تعداد مبتلایان به ویروس کرونا در هنگکنگ میگذرد. معترضان در تجمع اخیرشان، خواهان آزادی 15 فعال برجسته سیاسی شدند که هفته گذشته به اتهام حضور در اعتراضهای بدون مجوز در سال 2019 بازداشت شدند. معترضان هنگکنگی میگویند با وجود قوانین دوره کرونا، آنها در اعتراض به تلاش چین برای تسلط بیشتر بر این دولتشهر، به خیابانها باز خواهند گشت. بسیاری از این معترضان از مداخلات دولت چین در امور هنگکنگ در هفتههای اخیر ازجمله تحت فشار قراردادن رهبران اپوزیسیون بسیار خشمگین شدهاند. معترضان
اطمینان دارند فشارهای مضاعف چین بر هنگکنگ، ارتباط مستقیمی با انتخابات سپتامبر این منطقه دارد؛ چراکه پیشبینی میشود نمایندگان حامی چین، شکست سنگینی را در این انتخابات متحمل شوند. دولت هنگکنگ یکی از اولینهایی بود که ضربه سنگینی را از ویروس کرونا متحمل و برای کنترل آن مجبور شد قوانینی برای رعایت فاصلهگذاری اجتماعی تعیین و اجرا کند. اکنون معترضان نگران هستند همین قوانین بهانهای برای بازداشت آنها در تجمعاتشان شود. هرچند تجمع روز یکشنبه معترضان بدون رویارویی با پلیس و نیروهای امنیتی به پایان رسید، اما بسیاری معتقدند اصلا دور از انتظار نیست که مقامات امنیتی هنگکنگ از این تجمع بهعنوان شکستن قوانین مربوط به رعایت فاصلهگذاری اجتماعی برای بازداشت مشارکتکنندگان استفاده کنند. چنین کنشی از سوی مردم هنگکنگ بهخوبی نشان میدهد مشکلاتی که پیشتر مردم این دولتشهر را به خیابان آورده بود، هنوز پابرجاست. علاوه بر این، چنین تجمعی بیانگر این است که دولت هنگکنگ با وجود تمام اقداماتش برای کنترل ویروس کرونا، تحسین کمی را از سوی مردمش برانگیخته است. معترضان هنگکنگی میگویند نگران هستند؛ نگرانند که در این تجمعها
مریض شوند، اما این را مسئولیت خود میدانند که از هنگکنگ در برابر چین محافظت کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.