«ن» مثل نان، «خ» مثل خانه
محمد هادیفر. مدیرمسئول خبرگزاری کردپرس: به دنبال استقبال نسبی مخاطبان از سریال پایتخت که در آن به معرفی گوشههایی از فرهنگ کهن مازنیها پرداخته شد، ارادهای در صداوسیما برای پرداختن به دیگر اقلیمهای فرهنگی ایران شکل گرفت. با انتخاب کرمانشاه به عنوان یکی از متنوعترین استانهای کشور به لحاظ فرهنگی، ساخت سریال «نون خ ۲» پس از یک اقبال کمفروغ در سری اول آن، در سال ۹۸ رقم خورد.
در ادبیات فولکلور متداول در میان جامعه کُردی، کرمانشاه به عنوان بزرگترین شهر کردنشین معرفی شده است هرچند برخی انتقادهایی هم بر آن وارد کردهاند اما آنچه مسلم است اینکه کرمانشاهیان به عنوان نماد پهلوانی و جوانمردی و صفای باطنی، مردمانی اصیل و آریایی و ایراندوست شناخته میشوند.
بر اساس بسیاری اسناد و شواهد، کرمانشاه جلوهگاهی از فرهنگ اصیل کردها در طول تاریخ بوده است. بر همین اساس هم فیلمنامهنویس سریال «نون خ ۲» درصدد معرفی بخشی از این فرهنگ اصیل کرمانشاهی و کردی برآمده و در کنار معرفی فرهنگ عامیانه در پی معرفی برخی جاذبههای گردشگری و نمایش محصولاتی مانند انار معروف هورامانات در قالب جشنهای سنتی و بومی منطقهای بوده که از جلوههای زیبای این سریال چندقسمتی بود.
جدا از ضعفها و قوتهای فنی این سریال، پرداختن به روحیه صداقت و صفای باطنی بخشی از ساکنان اصلی ایرانزمین بسیار ستودنی است. اگرچه فرهنگ کردها و بهویژه مردم کرمانشاه برای دیگر ایرانیان تا حدود زیادی شناختهشده است اما تولید این سریال طنز در راستای بازخوانی جایگاه کردها در فرهنگ ایرانزمین شروع خوبی محسوب میشود. البته بدیهی است که این مجموعه معرف ابعاد بسیار متنوع شخصیت فرهنگی و اجتماعی کردها به عنوان ایرانیان اصیل نیست.
در کنار این طنز لبخندآفرین، در جامعه کردی آلام زیادی از جمله قصه پرغصه کولبری وجود دارد که روایت آن اشک هر انسانی را سرازیر میکند اما کردها با امید و شادی زاده شدهاند. این هنر والای کردهاست که از دل غمها و دشواریها، شادی بیافرینند و با صبوری و ارادهای پولادین و پشتکاری ستودنی از دشواریهای سترگ، گذر کنند و هیچگاه فردای پیشرو را تیره و تار نبینند.
نقد از بدیهیات یک پدیده فرهنگی است و هیچ پدیده فرهنگی را نمیتوان از آن مبرا دانست. در این مدت نیز نقدهای بسیار خوبی در مورد این سریال در فضای رسانهای منتشر شده است. با این حال اظهارات برخی از صاحبنظران یا برخی جریانات مبنی بر نمایش فرهنگ لودگی در این سریال نمیتواند سخنی درست باشد. قرار نیست تلاش مختصر یک مجموعه تلویزیونی، تمامی ابعاد تاریخ و فرهنگ و تمدن یک قوم را به تصویر بکشد.
نه اسبهای مست آیینه تمامنمای وضعیت معیشتی کردهاست و نه «نون خ» نانواخانه شادی کردهاست بلکه هر دریچه و زاویه دیدی میتواند خود روایتگر جلوهای از فرهنگ هزاررنگ این مرزوبوم و دردهای اجتماعی آن باشد و هرکدام از این نگاهها در جای خود قابل تقدیر است. نون خ ۲ با همه کاستیهایش بهخوبی توانست با فرهنگ زیبای کردها، در این روزگار سخت کرونایی، لحظاتی دل مردم ایران را شاد کند و این کاری ارزشمند بود.
چه بسا که دیگر اقوام این سرزمین هم درصدد معرفی فرهنگ خود از طریق شبکه ملی با گونههای زیبای آداب و سنن خود برآیند. به عنوان نمونه سریال «باجناقلار» که نوعی روابط عاطفی بین خانوادههای آذری را به تصویر کشید، هیچوقت نه نقد مخربانهای علیهاش شکل گرفت و نه کسی آن را نماد همه فرهنگ و روابط خانوادگی هموطنان آذری تلقی کرد. بلکه هرکدام از این تلاشها میتواند سکانسی از زندگی آمیخته با درد، رنج، شادی، سرور و غرور هر منطقهای باشد.
قرار نیست هر سکانسی از نون خ ۲ معرف کامل تمامی فرهنگ آن جامعه باشد. چه بسا تلاشی دیگر در معرفی بخشهای دیگری از این سرزمین فرهنگی متنوع کردها بتواند جوابگوی بعضی از نقدهای وارده بر این سریال و کاستیهای آن باشد.
فراموش نکنیم نگاه توده مردم به مسائل فرهنگی معمولا با نخبگان تفاوتهایی دارد و به نظر میرسد با توجه به برخورد نزدیک و ملموس عامه مردم با مسائل فرهنگی جامعه کردی، نگاه آنان به واقعیت نزدیکتر است و جامعه نخبگان نیز در چنین مواقعی باید نگاهی واقعی و نزدیک به فهم و استنباط توده داشته باشد.
بهنظر میرسد توده مردم مناطق کردنشین از این سریال نرنجیدهاند. مضاف بر اینکه دیگر ساکنان سرزمین ایران هم تا حدودی صفا و صمیمیت کردها و بهویژه مردم کرمانشاه را که در یک قالب خودمانی و طنز به نمایش گذاشته شد، پسندیده و از آن لذت بردهاند.
در بعد گردشگری نیز باید منتظر روزهای پس از مرگ کرونا بود تا نتایج این معرفی رسانهای را در افزایش حجم گردشگری استانهای کردنشین خصوصا منطقه هورامانات مشاهده کرد. علاوه بر این اهمیت این سریال را میتوان در کنار فراگیرشدن فرهنگ بومگردی در مناطق روستایی کرمانشاه رصد کرد و انتظار میرود چنین تلاشهای فرهنگیای، دستاوردهای معیشتی نیز برای مردم به ارمغان آورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.