|

نگاهی به فیلم «Bait» ساخته مارک جنکین

افسون ماهی لغزان و ماهیگیر عاشق

تارا استادآقا: «طعمه» یک درام اجتماعی قدرتمند با ساختاری کلاسیک است که با استفاده از دوربین بولکس 16 میلی‌متری و فیلم کداک سیاه‌وسفید فیلم‌برداری شده. فیلم که تداعی‌کننده فیلم‌های «هنری ژرژ کلوزو»، کارگردان مطرح فرانسوی است، از بهترین آثار دهه اخیر رئالیسم اجتماعی در انگلیس است. پیرنگ فیلم‌نامه و کانون دراماتیک آن بر تلاش‌های مارتین (ادوارد رووی) ماهیگیری جوان و بااراده بنا شده که قصد دارد برای خرید قایق ماهیگیری موردنظرش پول کافی به دست بیاورد و کسب‌و‌کارش را گسترش دهد. این در حالی است که استیون (گیلیس کینگ) برادر مارتین که همسرش را از دست داده و با پسر نوجوانش؛ نیل، زندگی می‌کند، از طریق سفرهای کوتاه چنددقیقه‌ای که با قایق تفریحی پدرشان برای توریست‌های منطقه ترتیب می‌دهد، زندگی می‌کند و این مسئله باعث ایجاد اختلافاتی بین دو برادر شده است. مارتین که خانه قدیمی پدری‌شان را به زوجی بریتانیایی فروخته، مدام بر سر پارک اتومبیلش نزدیک درِ خانه قدیمی با زوج توریست درگیر است و در این گیرودار، کیتی، دختر نوجوان لندنی‌ها نیز با نیل پسر استیون وارد رابطه عاشقانه تراژیکی می‌شوند. جنکین که نویسندگی، کارگردانی، تدوین، آهنگ‌سازی و فیلم‌برداری فیلم را برعهده داشته، اثری بی‌عیب‌ونقص و تمام‌و‌کمال آفریده است که تقابل سنت و مدرنیته، کاپیتالیسم و مارکسیسم را به شیوه‌ای ملموس و قصه‌گو به تصویر می‌کشد. مبارزه ماهیگیران سنتی با سرمایه‌داران توریست که در حال مدرن‌سازی روستای کورنوال به شیوه خود هستند، در فرم ساختاری فیلم نیز نفوذ می‌کند. جنکین با استفاده از دوربین 16 میلی‌متری، قطع تصویر 4:3، استفاده از تصاویر پرکنتراست اکسپرسیو با تنالیته‌های بدیع خاکستری که در نور طبیعی روز و با صداگذاری پس‌زمینه که بعد از تصویربرداری انجام شده همراه است و با استفاده از تدوین موازی و پرشتاب که ساختار کلی فیلم بر آن بنا شده و تأثیرگذاری قابل‌قبولی برجای می‌گذارد، فرمی کلاسیک و اصیل را در مقابل جلوه‌های فیلم‌برداری عصر دیجیتال قرار می‌دهد. جنکین در فیلم «طعمه» بُعد واقع‌گرای رئالیسم اجتماعی‌اش را بر زندگی آنچنان که هست بنا می‌کند نه چنان‌که باید باشد و به‌این‌ترتیب سینمایی ناب و شاعرانه می‌آفریند. این مفهوم که متأثر از جهان‌بینی تکین چخوفی است، در سینما هر تصویر شاعرانه‌ای را بر پایه ارزش‌های متضادش بنا می‌کند. دوربین با در کنار‌هم‌گذاشتن صلح و آزادی، جنگ و مرگ، زندگی را چنان‌که باید نشان می‌دهد و نیروی شاعرانگی زاده همین تضاد و تقابل است. در فیلم «طعمه» شاهد هم‌داستان‌شدن ونا و مارتین در قالب (طبقه کارگر) در مقابل لندنی‌ها در قالب (طبقه سرمایه‌دار) هستیم و شکاف عمیقی که میان این دو طبقه وجود دارد با عصیان ریشه‌دار طبقه کارگر این‌بار به شکلی بدیع در قشر نوجوان جامعه ظهور می‌کند. به‌این‌ترتیب به همراه واقعه تراژیک پایانی که باز هم در میان نوجوانان فیلم و به میانجی عامل سرمایه‌داری (هیوگو) رخ می‌دهد، دیدگاه بدبینانه جنکین در مقابل سرمایه‌داری در قشر کم‌سن‌وسال جامعه ظهور می‌کند که مؤلفه‌های پیشگویانه اثر را تقویت می‌کند. درمقابل با یک شخصیت‌پردازی خاکستری مواجهیم که در شخصیت ساندرا لی متبلور می‌شود و پیش‌تر در شخصیت کیتی نمودار شده است. از طرفی در فیلم‌هایی از این دست، کار در مفهوم Labor که به معنای کار یدی و زحمت از جانب طبقه کارگر مطرح می‌شود و تباه‌کننده زندگی، آینده و آرزوهای انسانی است، در این فیلم به شیوه‌ای تلطیف‌شده و هیجان‌انگیز تصویرسازی می‌شود که آن را در مفهوم Work شیوه‌ای برای رشد و بالندگی فردی مطرح می‌کند. نگاه کنید به صحنه‌ای که نیل در نورهای ممتد و زنده روز، برای اولین‌بار ماهی‌های صیدشده را از تور جدا می‌کند و هیجان این پیروزی کوچک را با لبخندی معصومانه با مارتین شریک می‌شود؛ صحنه‌ای شاعرانه که جنکین با نفوذ به اعماق فعالیتی روزمره که غالبا ارزش چندانی ندارد و مورد بی‌اعتنایی واقع می‌شود، آن را خلق می‌کند و اتمسفری متضاد- شاعرانه می‌آفریند. به‌این‌ترتیب فیلم‌ساز نیز با مارتین و مسئله‌اش هم‌داستان می‌شود و در کنار تیم برنده مورد بحثش واقع می‌شود. حسی که عموما از کانون دراماتیک فیلم استنباط می‌شود، تا حد زیادی مشروط به سطح «بازی دوستی»
(Play Fulness) خود فیلم است. ماهیت درگیری ما می‌تواند توسط صراحت دعوت از ما برای بازی‌کردن مشخص شود. درواقع بسیاری از فیلم‌ها اجازه می‌دهند تیم برنده را بشناسیم و به‌این‌ترتیب همانندشدن ما را هدایت می‌کنند. این انتظار که همه‌چیز در پایان به خوبی و خوشی فیصله خواهد یافت به ما امکان می‌دهد در وخیم‌ترین موقعیت‌ها با یک شخصیت یکی شویم. در فیلم «طعمه» نیز با اینکه از ابتدا به واسطه تک‌نماهای پیشگویانه با پایان تراژیک فیلم خو گرفته‌ایم، اما به واسطه طراحی صحیح کانون دراماتیک و پردازش نقاط عطف فیلم به شکلی غیرقابل پیش‌بینی، تا پایان در کنار تیم برنده مورد بحث می‌مانیم و در سرنوشت آنها سهیم می‌شویم. فیلم «طعمه» لایه‌های سوررئالیستی‌اش را در پس‌زمینه قدرتمند رئالیستی‌اش عامدانه پنهان می‌کند و به‌این‌ترتیب فضایی غریب و لذت‌بخش می‌آفریند. جنکین با استفاده از فیلم‌برداری صامت و باند صدایی که در تدوین روی تصاویر قرار می‌گیرد، دست به شکل‌گیری فضای تجربی- سوررئالیستی بدیعی می‌زند که ناخودآگاهی را نشانه می‌رود. استفاده از شخصیت پیرمردی که مأوای همیشگی‌اش ساحل است و می‌تواند مارتین را راهنمایی کند و سرنوشتش را پیشگویی کند، پیر خردمندی را تداعی می‌کند که پهلو به دیوانگی می‌زند و رکن اساسی آفرینش سوررئالیستی (تصادف عینی) را رقم می‌زند. جنکین در فیلم «طعمه» تجربه‌ای غریب و خارق‌العاده را از سر می‌گذراند که ریشه‌های رئالیستی- سوررئالیستی خود را در بطن فرمی حساب‌شده و تکنیکال می‌پروراند و مخاطب را برای مدتی نامعین به تسخیر خود درمی‌آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.