|

سقوط قیمت نفت

فریبا نوروزی.عضو انجمن حسابرسان داخلی آمریکا

چندروز پیش خبری بازارهای دنیا را به شگفتی واداشت. رسانه‌های جهانی به ناگاه اعلام کردند قیمت نفت «وست‌تگزاس اینترمیدیت» یا نفت سبک آمریکا در جریان پدیده بی‌سابقه و تاریخی با قیمت منفی روبه‌رو شده است. این خبر نه‌تنها مردم عادی که بسیاری بازیگران بازار سرمایه را هم به تعجب واداشت که مگر می‌شود قیمت یک کالا منفی یا صفر شود.
عده‌‌ای در توجیه این قیمت منفی مدعی شده‌اند که این قیمت منفی مربوط به قراردادهای آتی نفت است و قیمت‌های آنی یا قراردادهای آنی (لحظه‌ای) را دربر نمی‌گیرد، یا حتی در توضیحات خود تأکید می‌کنند که قیمت‌های نفتی محدود به قیمت‌های تحویل در ماه جاری و آتی است و نه ماه‌های بعدی.
قرارداد آتی «Future» چیست؟
قراردادهای آتی یا قیمت آتی در مقابل قراردادهای آنی و قیمت آنی معنا پیدا می‌کند. در قرارداد آنی، خریدار و فروشنده کالا با هم توافق می‌کنند کالای موردنظر را در قیمتی مشخص در همان لحظه معامله کنند. با این حساب قرارداد و قیمت آتی قراردادی است که در آن انجام دادوستد و قیمت‌گذاری مربوط به آینده می‌شود.
این قراردادها از گذشته‌های بسیار دور حتی در کشور خود ما به‌صورت معاملات سلف انجام می‌شده است زیرا بسیاری کشاورزان یا باغداران نمی‌توانند نیازهای روزمره یا حتی هزینه‌های کود و بذر خود را تأمین کنند، قادر نیستند تا پایان دوره کشاورزی و برداشت محصول صبر کنند تا پول و درآمد کسب کنند. از طرف دیگر بودند کسانی که خریدار محصولات آنها بودند و برای آنکه از ریسک گرانی یا ابهام در آینده قیمت محصولات کشاورزی در امان بمانند، محصول کشاورزان را در قالب یک قرارداد، پیش از فصل برداشت با قیمتی توافقی و بر اساس توافق تحویل در فصل برداشت، خریداری می‌کردند. در این دادوستد، به شکل آنی و لحظه‌ای محصولی دست‌به‌دست نمی‌شد اما کشاورزان با پیش‌فروش محصولات خود، در زمان حال به بخشی از درآمد آتی خود می‌رسیدند که نیازهایشان را برطرف می‌کرد و خریداران نیز تعهد تحویل محصولی در آینده را با قیمت امروز به دست می‌آوردند. در واقع در این معامله پیشینه‌دار تاریخ بشری هر دو طرف «فروشنده و خریدار»، ریسک یا خطر خرید و فروش خود را به حداقل می‌رساندند؛ هرچند در این میان کاهش یا افزایش قیمت در آینده به سود یا زیان یکی از طرفین تمام می‌شود. به طور مثال اگر چنانچه کشاورزی محصولات خود را امروز هر تن 10 میلیون بفروشد و سه ماه بعد قیمت آن محصول هر تن 15 میلیون تومان شود، به ازای هر تن محصول فروخته‌شده کشاورز مذکور پنج میلیون تومان ضرر خواهد کرد و خریدار نیز معادل همین مبلغ سود خواهد برد و برعکس چنانچه قیمت محصولات کشاورزی کاهش پیدا می‌کرد، کشاورز متحمل سود و خریدار دچار زیان می‌شد. بعدها در فرایند رشد سرمایه‌داری بورس کالا جایگزین همین دادوستدهای پیشینه‌دار شد؛ به‌طوری که با تشکیل و راه‌اندازی بورس‌های کالایی بسیاری در سراسر جهان تبدیل به مبنایی برای جابه‌جایی‌های مالی عظیم شده است. مثلا واسطه‌هایی وارد میدان می‌شوند و با خرید و فروش این قرارداد‌ها سود می‌کنند یا ورشکسته می‌شوند. در فرایند رشد سرمایه‌داری همین دادوستد‌های محصولات کشاورزی به سایر مبادلات کالایی مانند نفت، مس، طلا و ارز هم کشیده شد که البته نفت از مهم‌ترین این محصولات و کالاهاست که بازار جهانی آن با قراردادهای آتی و قیمت‌های آتی سروکار دارد. در بازار نفت، خریدار محصول مشخصی را برای تحویل در زمانی معین به قیمتی مشخص می‌خرد؛ این دادوستد براساس تحلیل دو طرف معامله و ارزیابی آنها از آینده بازار شکل می‌گیرد و اینکه آنها حدس می‌زنند در آینده قیمت نفت به دلایل مختلفی بالا یا پایین می‌رود و در نهایت قیمت توافقی شکل می‌گیرد. در این دادوستد آتی،‌ فروشندگان نفت می‌توانند ریسک معامله و بی‌ثباتی در بازار را تا حدودی کنترل کنند و روی درآمدی تضمین‌شده در آینده‌ای مشخص (براساس قرارداد) حساب کنند. درعین‌حال خریداران نفت اعم از پالایشگران یا دیگر مصرف‌کنندگان هم می‌توانند برای آینده خود، استراتژی روشنی داشته باشند؛ چراکه براساس قرارداد، از قیمت نفتی که قرار است در ماه‌های آتی (براساس قرارداد) دریافت کنند، آگاه هستند.
چرا قیمت نفت منفی شد؟
بحران کرونا تقاضای نفت را به‌شدت کاهش داده درحالی‌که در دیگر سو، با جنگ قیمت نفت بین روسیه و عربستان عرضه نفت افزایش یافته بود به طوری که مخازن و تانکرهای ثابت و شناور نفت نیز تکمیل شده و امکان ذخیره‌سازی بیشتر نفت وجود ندارد. این اتفاقات در حالی افتاد که فروش نفت با تحویل در موعد مقرر یعنی ماه می، باید کمتر از ۱۰ روز دیگر اجرائی شود و البته جایی برای ذخیره و امکانی برای تحویل وجود نداشته زیرا کالایی مانند نفت هزینه نگهداری و ذخیره بالایی دارند؛ بنابراین چون تولیدکنندگان به‌سرعت نمی‌توانند تولید را متوقف کنند؛ چراکه کاهش و بازگشت دوباره به سطح تولید پیشین به‌شدت هزینه‌بر است. از این رو چاره‌ای جز اعطای تخفیف‌های باورنکردنی و حتی قیمت‌گذاری منفی وجود نداشت زیرا باید از شر نفت موجود خلاص شوند. البته باید متذکر شد اگرچه قیمت‌های نفت برای تحویل در ماه‌های دورتر هم در آینده با تحولات و نوسان‌هایی روبه‌رو خواهد شد اما درحال‌حاضر قیمت نفت وست‌تگزاس در ماه‌های بعدی همچنان مثبت است که نشان می‌دهد بازار همچنان امیدوار است در آینده، اوضاع تغییر کند. در حالی قیمت نفت خام آمریکا برای تحویل در ماه می که سررسید آن سه‌شنبه به پایان می‌رسید، به سطح باورنکردنی منفی ٣٧ دلار در هر بشکه رسید که روز را با قیمت بیش از ۱۷ دلار در بشکه آغاز کرده بود. این ریزش روزانه بزرگ‌ترین سقوط تاریخ نفت نیز شد. این در حالی بود که در همین روز قیمت نفت سررسید ماه بعد از آن یعنی ماه ژوئن بیش از ۲۰دلار در بشکه قیمت‌گذاری شد و نفت برنت نیز از این شوک مصون ماند تا با قیمت نزدیک به ۲۲ دلار بسته شود. با پیدانشدن خریدار برای نفت که تخمین زده شده به ۳۰ درصد کل تقاضای جهانی معادل نزدیک به ۳۰ میلیون بشکه در روز، در ماه جاری میلادی (آوریل) رسیده است، این محموله‌ها راهی انبارهای نفتی می‌شوند. اما با منتشرشدن خبرهایی مبنی بر پرشدن قریب‌الوقوع این انبارها، فعالان بازار که قرارداد ماه می نفت خام آمریکا را در اختیار داشتند، چاره‌ای جز فروش این قراردادها در بازار آتی حتی با قیمت‌های منفی نداشتند؛ چراکه در غیر این صورت با منقضی‌شدن تاریخ تحویل فیزیکی این محموله‌ها فقط تا روز سه‌شنبه 21 ماه می‌ فرصت داشتند و با توجه به اینکه ذخیره نفت در این شرایط بازار دشوار است و هزینه‌ بالایی دارد، این افراد حاضر شدند پیش از ورود به بازار فیزیکی به‌هرترتیب که شده از شر قرارداد آتی آن خلاص شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.