|

بیش‌فعالی درمان دارد

آمنه ولی‌جانی. پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکی مدرس

اگرچه درمان‏های زیادی برای بیش‌فعالی وجود دارد؛ ولی درمان‏ها، عمدتا به دو دسته دارویی و غیر‌دارویی تقسیم می‏شود که برای سنین مختلف متفاوت است. اختلال بیش‌فعالی و نقص تمرکز یک مشکل مزمن است که درمان آن ممکن است سال‏ها طول بکشد. بعضی از روان‌پزشکان اعتقاد دارند که درمان اصلی اختلال بیش‌فعالی و نقص تمرکز درمان با دارو است و دلیل آن این است که دارو مراکز ضعیف را در لوب پیشانی مغز فعال می‏کند و کنترل و سازماندهی رفتار، عملکرد بهتری خواهد داشت.
دارو به کنش‏های اجرائی از قبیل استفاده از مهارت‏های فکری و حل مسئله، شامل برنامه‏ریزی، سازماندهی و حافظه کاری کمک می‏کند تا کارکرد بهتری داشته باشند. رایج‌ترین این داروها در کشور ما ریتالین و دگزامین هستند و بیشتر کودکان به این دارو پاسخ مناسب می‏دهند. حال سؤال این است که چه درمانی از چه سنی باید آغاز شود؟ برای کودکان زیر شش سال در مواردی که رفتار کودک قابل کنترل نباشد یا امنیت کودک به دلیل رفتارهای پرمخاطره در خطر باشد، باید درمان دارویی با تجویز پزشک انجام شود؛ بنابراین نوع دارو و دوز دارو بر حسب شرایط و سن متفاوت است؛ ولی عمده تمرکز بر درمان غیر‌دارویی است که شامل آموزش مدیریت رفتار به والدین، تقویت رفتارهای مطلوب، کاهش رفتارهای نامطلوب، تقویت قانون‌پذیری کودک، مدیریت رفتار در موقعیت‌های دشوار، ایجاد نظم، برنامه‌ریزی و بهبود عملکرد تحصیلی است. این آموزش‏ها در چندین جلسه تحت نظر متخصصان این حوزه اجرا می‏‌شود و والدین چگونگی رفتار با این کودکان را آموزش می‏بینند. برای کودکان بالای شش سال درمان دارویی اصلی‌ترین درمان خواهد بود؛ چون این کودکان نیاز به آمادگی برای ورود به مدرسه را دارند و باید توجه و تمرکز لازم را برای آموزش دوره ابتدایی داشته باشند. بسیاری از والدین نگران وابستگی به دارو یا افزایش خطر اعتیاد به دیگر مواد بر اثر مصرف داروهای محرک در فرزندشان هستند. تحقیقات علمی نشان می‌دهد که مصرف این داروها در افراد مبتلا به بیش‌فعالی و نقص تمرکز موجب وابستگی و اعتیاد به این دارو یا افزایش خطر اعتیاد به دیگر مواد مخدر و غیرقانونی در آینده نمی‌شود. در کنار درمان دارویی والدین می‏توانند از کلاس‏های مدیریت رفتار نیز بهره‏مند شوند تا به حل مشکلات‌شان با این کودکان سرعت ببخشد. همچنین برای سنین مدرسه می‌توان از مدیریت رفتار در مدرسه و محیط‌های آموزشی که شامل برنامه‌ریزی آموزشی انفرادی برای تقویت عملکرد تحصیلی و نیز مداخلات حمایتی نظیر برنامه‌ریزی برای محل نشستن کودک در کلاس، فرصت کافی برای انجام تکالیف، مداخلات رفتاری برای ایجاد انگیزه و مدیریت رفتارهای نامطلوب است نیز استفاده کرد.
درمان‏های دیگری مانند نوروفیدبک، بازتوانی شناختی از طریق کاردرمانی، بازی‌درمانی، مشاوره حمایتی، رژیم‏های غذایی، تی‌دی‌سی‌اس و صوت‌درمانی برای این اختلال در نظر گرفته می‏شود؛ ولی شواهد علمی اندکی برای اثربخشی این درمان‏ها موجود است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.