|

نقد، ضرورتی برای تحول در آموزش‌وپرورش

حسین ثقفی . معلم بازنشسته

نقد در معنای لغوی، دانه‌برچیدن مرغ از بین شن و سنگ‌ریزه معنا می‌شود و در اصطلاح ادبی بیان خوبی‌ها، ناروایی‌ها، نیکی‌ها و کاستی‌ها را با نگاهی عالمانه و منصفانه، نقد می‌گویند. به‌طورکلی انتقاد در هر موضوع و پهنه‌‌ای سبب رفع نابسامانی‌ها می‌شود و می‌تواند به‌مثابه چراغ راه‌هی باشد. در ایران از سال ۱۳۵۷و با طلوع انقلاب اسلامی، مردم شاهد فصلی از دموکراسی نقدمحور شدند. پرواضح است که عامل توسعه پیشرفت و رضایت‌مندی در هر جامعه‌‌ای به‌صدا‌درآوردن ناقوس نقد است و هرچه این صدا طنین بیشتری داشته باشد، افراد بیشتری را بیدار خواهد کرد که نهایتا سبب تسهیل امور و تقویت مبانی پیشرفت و تحول کشور می‌شود. آموزش‌وپرورش نیز نمی‌تواند خود را مبرا از نقد و تحلیل بداند. علت عمده‌اش این است که این نهاد با نسلی مواجه است که باید مسیر انقلاب و جمهوری اسلامی را پیش ببرند و اگر در تولید رضایت‌مندی کوتاهی کند، بدون تردید خاکستری بر دیدگان مخاطبان و معلمان خواهد ریخت که سبب گسست‌های فکری و انگیزه‌‌ای بزرگ خواهد شد.
آموزش‌وپرورش سنگ‌بنای تحول و البته تجدد در هر کشوری است که از آنجا بذر اندیشه شکل می‌گیرد و فرد از ابتدای رشد شخصیتی خود با موضوع اندیشه ارتباط برقرار می‌کند و اندک‌اندک برای کسب مسئولیت‌های اجتماعی آماده می‌شود. ناگفته پیداست که با ناديده گرفتن خرد انتقادی، آموزش‌وپرورش و هیچ دستگاه آموزشی و تربیتی‌ای نمی‌تواند رنگ تحول و رضایت را بر خود ببیند. چاشنی نقد در حقیقت پادزهری است که بیماری‌های رخوت و رکود و بی‌عدالتی را درمان می‌کند و روح و عقل آدمی را جلا می‌بخشد. از دیرگاه آموزش‌وپرورش همواره مورد نقد عملکردی ازسوی منتقدان دلسوز بوده است که کوشیده‌اند با کشیدن برخی ترمزها و مجال‌دادن به بعضی رویکردها و برنامه‌ها، خودباوری و ترقی را همراه این وزارتخانه کنند و در هر دوره‌‌ای که به منتقدان مجال داده شده است، شاهد تحول و تغییرهای ارزشمند بوده‌ایم و هرجا با منتقدان برخورد شده است، خورشید تعلیم و تربیت را دچار افول دیده‌ایم.
در دوره سیدمحمد بطحایی به‌خاطر برخی نابرابری‌ها، شعله‌های نقد عالمانه روشن شد و بعد از استعفای او زبانه کشید و در دوران وزارت محسن حاجی‌میرزایی به‌دلیل برخی عملکردها، افروختگی شدیدی پیدا کرد.
در جستن ریشه‌های این نقدها و تداوم آنها که گاه بسیار تند می‌شد، نقش وزیر فعلی بسیار پررنگ دیده می‌شود. آقای حاجی‌میرزایی در کنار اینکه توانست بخش عظیمی از مطالبات معلمان را ازطریق ارتباط خوبی که با اساس سازمان برنامه‌وبودجه داشت، پرداخت کند، ولی در سایر بخش‌ها متأسفانه به‌دلیل دوربودن از حوزه این وزارتخانه، کارآمد عمل نکرد. ایشان درنیافته بود که آموزش‌وپرورش رودخانه‌‌ای جاری و خروشان است که گاه باید برای مصون‌ماندن کشتی از مخاطرات، برخی ناخدا‌ها را تغییر داد. عده‌‌ای از مدیرکل‌های استان‌ها دیگر توان هدایت ندارند و باید جای خود را به بازوهای توانمند بدهند.
حاجی‌میرزایی حتی در حوزه وزارتی نیز در زمینه تحول در نیروی انسانی قائل به پذیرش نقد و تغییر نشد و این عمل، تداوم همان نارضایتی‌های دوران وزارت بطحایی بود. از دیگر سو، محسن حاجی‌میرزایی توجهی ویژه به منتقدان نشان نداد و سیاست تنها بر میخ‌کوبیدن را پیشه کرد و بر کوبیدن به ‌نعل توجهی نکرد و چنین شد که توسن سرکش آموزش‌وپرورش، گاه به گذرگاه‌هایی هدایت شد که موج عظیمی از نارضایتی را دامن زد؛ بنابراین آنچه ضروری به نظر می‌رسد این است که وزارت آموزش‌وپرورش اگر دنبال تغییرات سازنده است، باید همراه و همدم منتقدان خود باشد تا بتواند در شاهراه پیشرفت و انگیزه و اعتماد طی طریق کند. اخیرا برخی برخوردها با حوزه نقد و منتقدان، سبب شده است که این وزارتخانه گرفتار برچسب و اتهام خودرأيی شود و این موضوع در کوتاه‌مدت ضرباتی بر پیکر اهداف ارزشمند این دستگاه وارد خواهد کرد، از آن‌رو که معلمان نیز در تدریس و مشی خود با همین متد پیش خواهند رفت و فاصله همفکری و مؤانست با مسئولان ستادی، فرسنگ‌ها افزایش خواهد یافت. بنابراین می‌طلبد آموزش‌وپرورش با تأسی از سراج مولای متقیان در برخورد با حوزه نقد و منتقدان، قدری صبورانه و عالمانه برخورد کند و این حقیقت را بداند که بین منتقد و مخالف فاصله‌هاست و هدف همه معلمان منتقد، یاری و امداد به وزارتخانه‌‌ای است که در بیشتر موارد مغفول واقع شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.