تهدید کرونا برای امنیت غذایی خانوار
سامان موحدی
چندی پیش رئیس شورای تأمین دام کشور از کاهش ۶۰ درصدی مصرف گوشت در کشور بعد از شیوع کرونا خبر داد. این یکی از تأثیرات شیوع و همهگیری این بیماری در سبد غذایی خانوادههاست. اتفاقی که با سرانجام نامعلومش میتواند تأثیر بیشتری در سبد غذایی خانوادهها بگذارد. از همان روزهای ابتدایی شیوع این بیماری در سراسر دنیا نگرانیهایی درباره تأمین مواد غذایی مورد نیاز بشر وجود داشت. تصاویر هولناکی که روزهای ابتدایی این همهگیری از قفسههای خالی فروشگاهها منتشر میشد، موجب شده خیلیها از ادامهداربودن این بیماری و تأثیرش بر زندگی و تغذیه مردم ابراز نگرانی کنند. اوضاع در دنیا هم کمی نگرانکننده است. چندی پیش مجمع جهانی اقتصاد هشدار داد که محرومیت بسیاری از کودکان از تنها وعده غذای گرم خود در برخی نقاط جهان بهدلیل تعطیلی مدارس، اختلال در زنجیره تأمین بهدلیل مقررات قرنطینه به وخامت وضعیت گرسنگی در کشورهای درحالتوسعه منجر شده است. مهمترین موضوعی که این روزها در تأمین مواد غذایی و کاملبودن سبد غذایی خانوارها وجود دارد، تأمین مواد غذایی است. موضوعی که با توجه به ابهامهای بزرگ بر سر راه مبارزه با کرونا میتواند نگرانیهایی را به وجود بیاورد. اگر وضعیت همچنان ادامه داشته باشد و مثلا تا پاییز امسال هم قرار باشد با همین شیوه به مبارزه با کرونا بپردازیم، احتمالا در ایران و بسیاری از مناطق دنیا با مشکلاتی در تأمین مواد غذایی مواجه میشویم. در واقع برخلاف تصویری که روزهای نخست همهگیری کرونا از قفسههای خالی فروشگاههای سراسر دنیا مخابره شد، باید بگوییم که احتمال قحطی فوری چندان جدی نیست. مشکل اساسی فعلا در زنجیره تأمین مواد غذایی در سراسر دنیاست. با توجه به مقررات قرنطینه در نقاط مختلف دنیا و بستهشدن بخشی از بنادر میتوان حدس زد که بهزودی ممکن است با کمبودهایی در تأمین مواد غذایی مواجه شویم. در جریان محدودیتهای مرزی، حملونقل کالا با تهدیدهای مشابهی مواجه است. این نگرانی فقط در بخش زنجیره توزیع نیست، محدودیتهای زیاد حملونقل میتواند بر کشاورزی هم تأثیر فراوانی بگذارد. محدودیتهای حملونقل میتواند تأثیر چشمگیری در عرضه کودهای شیمیایی، داروهای دامپزشکی و سایر محصولات کشاورزی داشته باشد. در مجموع بسیار محتمل است که با ادامهداربودن این وضعیت بهدلیل محدودیتهای جابهجایی و قرنطینه، دسترسی به بازار محصولات کشاورزی کاهش پیدا کند و در نتیجه امکان انتقال بخشی از تولیدات به بازار از بین برود. همین پیشبینیها موجب شده در قیمت جهانی برنج و گندم در چند وقت اخیر تغییراتی ایجاد شود. در پی شیوع کرونا، قیمت جهانی برنج به بالاترین حد در هفت سال گذشته رسیده و قیمت گندم ۱۵ درصد از نیمه دوم ماه مارس افزایش یافته است. از سوی دیگر این احتمال هم وجود دارد که بهدلیل سیاستهای سختگیرانه برخی کشورها، نیروی کار نتواند در بخش کشاورزی و دامداری فعالیت کند و همین موضوع هم به جهتی میتواند بر آینده تأمین مواد غذایی اثر بگذارد. در ایران هم اوضاع چنین است. مرکز پژوهشهای مجلس نیز در گزارشی، زیان بخش کشاورزی کشور را بهدنبال شیوع کرونا در اسفند ۱۳۹۸ حدود سههزارو 250 میلیارد تومان در بخش مصرف و ۷۰۰ میلیارد تومان در بخش صادرات تخمین زده و پیشبینی کرده تداوم شیوع ویروس کرونا در ماههای فروردین و اردیبهشت سال جاری میتواند دامنه خسارتها را بهصورت تصاعدی گسترش دهد. در دنیا بحث امنیت غذایی ذیل سه محور کلی دسترسی به غذا، دسترسی اقتصادی به غذا و دسترسی به غذای سالم دستهبندی میشود. به نظر میرسد با شیوع کرونا امنیت غذایی فعلا از سوی دو محور اول با تهدیدهایی مواجه است؛ یعنی در صورت ادامه این روند، احتمال دسترسی خانوارها به برخی مواد غذایی بهدلیل ناتوانبودن دولتها در تأمین آن محدود میشود. از سوی دیگر تأثیر اقتصادی کرونا بر اقتصاد و رفاه خانوادهها آنها را از دسترسی به برخی مواد غذایی بهدلیل تنگناهای اقتصادی بازمیدارد، ازاینرو به نظر میرسد در ادامه حکمرانی کرونا بر دنیا و تعیین استانداردهای جدید زندگی باید به فکر خطرهای ناشی از تغییرات ایجادشده در سبد غذایی هم باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.