با «پشتکار» به سوی مریخ
پوريا ناظمي
تابستان سال ۱۳۹۹ تابستانی سرخ خواهد بود؛ فصلی که در آن کاروانی از زمین عازم مریخ خواهد شد و دوران جدیدی برای کاوشهای فضایی را رقم خواهد زد. مریخنورد ۲۰۲۰ ناسا که تابستان امسال عازم سیاره سرخ خواهد شد، اکنون صاحب نام شده است. براساس سنت سالهای اخیر ناسا و JPL که مسئولیت مأموریتهای غیرسرنشیندار اکتشافی را برعهده دارد، نامگذاری این مأموریتها براساس مسابقهای میان دانشآموزان انجام شد. در این مسابقه از دانشآموزان خواسته میشود تا در مقالهای نامی را برای مأموریت پیشنهاد دهند.
پرسوینس به پاس پشتکار کاوشگران فضایی: برای نامگذاری مریخنورد ۲۰۲۰ بیش از ۲۸ هزار مقاله از دانشآموزان سراسر آمریکا به ناسا فرستاده شد و درنهایت مقاله ۹ منتخب نهایی به رأی عمومی گذاشته شد و براساس رأی عمومی مخاطبان از میان آنها مقاله الکساندر مَثر، دانشآموز کلاس دوازدهم مدرسه دریاچه برادوک، بهعنوان مقاله برگزیده انتخاب و نام مریخنورد ۲۰۲۰ به پیشنهاد او Perseverance برای این مأموریت انتخاب شد. پرسوینس، به معنی پشتکار، پایداری در راه رسیدن به هدف، استقامت در برابر مشکلات و ثبات قدم است. در مقاله الکساندر به پشتکاری و ثبات قدمی اشاره شده است که محققان و دانشمندان برای انجام مأموریتهای اکتشافی از خود بروز میدهند و اینکه چطور این ویژگی نقش مهمی در کاوشهای فضایی دارد. در انتظار تابستان ۱۳۹۹: حالا مریخنورد ۲۰۲۰ که به نام پشتکار یا ثابتقدم شناخته میشود، آماده است تا روز ۱۷ جولای سال جاری بر فراز پرتابگر اطلس ۵ سفر خود را از پایگاه کیپ کندی به سوی سیاره سرخ آغاز کند. اگر اتفاق پیشبینینشدهای باعث تأخیر در پرتاب نشود و پرتاب مریخنورد با موفقیت صورت بگیرد، هفت ماه بعد پرسوینس (پشتکار) به مریخ خواهد رسید و مطابق برنامه پس از پشت سر گذاشتن مرحله نفسگیر فرود، روز ۱۸ فوریه ۲۰۲۱ بر سطح مریخ و در دهانه جِزِرو در میانه دشت سرتیس بزرگ فرود خواهد آمد. فرود این مریخنورد نیز همانند خواهر بزرگترش، کنجکاوی، که اکنون بر سطح مریخ است، با استفاده از فناوری پیچیده معروف به جرثقیل هوایی انجام میشود؛ روندی که چیزی حدود هفت دقیقه به طول میانجامد و به دلیل پیچیدگی آن بین مهندسان فضایی و دانشمندان مأموریت به هفت دقیقه وحشت معروف شده است. فرود در سرتیس بزرگ: منطقه سرتیس بزرگ یکی از نواحی آشنای مریخ برای رصدگران آماتور است و از معدود عوارض مشخص مریخی است که در هنگام نزدیکی مریخ به زمین میتوان با کمک تلسکوپی کوچک آن را به شکل مثلثی تیره بر سطح مریخ مشاهده کرد. این گودال که قطری معادل ۴۹ کیلومتر دارد، بهایندلیل انتخاب شده است که بررسیهای قبلی این فرض را مطرح کرده است که چیزی حدود 3.7 میلیارد سال قبل، این دهانه بستر دریاچهای عمیق از آب مایع بوده است. بررسیهای مداری همچنین نشان از آن دارد که بقایای دلتای ورودی رودخانهای باستانی به این دریاچه در این ناحیه وجود دارد که آن را تبدیل به منطقهای ایدئال برای جستوجوی نشانههای حیات مریخی در گذشتهای دور و شاید حتی امروز باشد. جستوجوی حیات، پرواز پهپاد: پرسوینس (پشتکار) اگرچه از نظر ساختار فنی و ابعاد بسیار مشابه مریخنورد کنجکاوی است؛ اما تفاوتهای مهمی با آن دارد. مهمترین این تفاوتها به ابزارهای این دو مأموریت برمیگردد. اگر کنجکاوی را بتوان به طور عمده مأموریتی زمینشناختی دانست، پرسوینس آزمایشگاهی متحرک برای بررسی حیات و نشانههای آن است. این مریخنورد همچنین به همراه خود پهپادهای هلیکوپترمانندی را به همراه دارد که اگر بتواند با موفقیت عمل کند، تا مسافت کوتاهی از مریخنورد پرواز خواهد کرد. البته این پهپاد بیشتر برای آزمودن کارآمدی این فناوری استفاده میشود و در صورت موفقیت، در مأموریتهای بعدی به صورت جدیتری مورد توجه قرار خواهد گرفت. ایستگاه اول در راه بازگرداندن نمونه به زمین: مریخنورد پرسوینس درعینحال نخستین گام در راه مأموریت رؤیایی بازگرداندن نمونه از مریخ به زمین به شمار میرود. مأموریت بازگرداندن نمونه از مریخ به زمین سالهای طولانی است که مورد توجه است. براساس این طرح در مجموعهای از مأموریتها نمونهای از خاک مریخ جمعآوری شده و به مدار این سیاره فرستاده میشود و از آنجا در مأموریتی سرنشیندار یا بدون سرنشین این بسته مواد به مدار زمین یا ماه بازگردانده شده و از آنجا به زمین آورده میشود. این سلسله از مأموریتها در صورت موفقیت، نهتنها از ارزش علمی بینظیری برای سیارهشناسان برخوردار خواهد بود؛ بلکه برای نخستینبار قادر خواهند بود نمونههای منتخب را در آزمایشگاههای مجهز زمین بررسی کنند که برای توسعه برنامه فضایی سرنشیندار فضایی ناسا نیز فوقالعاده مهم است و ممکن است مسیر توسعه این برنامه با این پروژه ترکیب شود. مریخنورد پرسوینس نخستین گام این مأموریت است و پس از جمعآوری نمونههایی از مواد محل فرود خود، آنها را درون محفظهای قرار میدهد تا برای بخش بعدی مأموریت که اعزام نمونهها از سطح به مدار مریخ است، آماده باشد. کاروان زمینیان به سوی مریخ: مأموریت پرسوینس تنها یکی از مأموریتهایی است که سال ۲۰۲۰ عازم مریخ میشود. پس از سالهای طولانی ۲۰۲۰ سالی پرترافیک در مسیر زمین-مریخ خواهد بود. علاوه بر پرسوینس (پشتکار) چینیها برای نخستینبار مأموریتی مریخی را که موقتا به نام Huoxing-1 شناخته میشود، آغاز خواهند کرد. این مأموریت دربردارنده یک مدارگرد، سطحنشین و یک مریخنورد خواهد بود. امارات متحده عربی نیز در سال ۲۰۲۰ مدارگرد مریخی خود به نام امید را عازم مریخ خواهد کرد. این مدارگرد با استفاده از پرتابگری ژاپنی از مرکز پرتابهای فضایی تانِگاشیما در ژاپن سفر خود را آغاز خواهد کرد. آژانس فضایی اروپا نیز امیدوار است بتواند پروژه مشترک خود با آژانس فضایی روسیه به نام مریخنورد روزالیند فرانکلین اگزومارس را به پنجره پرتاب ۲۰۲ برساند. باوجوداین آزمایشهای مربوط به چتر فرود مأموریت تاکنون چندان امیدوارکننده نبوده است و این برنامه ممکن است برای اطمینان از موفقیتش به پنجره پرتاب سال ۲۰۲۲ موکول شود؛ بهویژه اینکه آژانس فضایی اروپا پس از شکست فرود مأموریت اگزومارس شیاپرلی در سال ۲۰۱۶ ترجیح میدهد تا به جای تعجیل در عملیات، ضریب موفقیت آن را افزایش دهد.
گفتني است مریخنورد پرسوینس در مرحله اول برای دوره مأموریتی یکساله طراحی شده است؛ اما به طور طبیعی ناسا تاجاییکه امکان ادامه فعالیت بهینه این مأموریت باشد، آن را تمدید خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.