رو به جلو سرباز!
گیتی صفرزاده
درست یادم نیست که درسهای سال سوم دبیرستان را چطور خواندم، در بهار سال 1367 که مدارس بهدلیل وضعیت موشکباران تهران تعطیل بود و ما جزء معدود خانوادههایی بودیم که در تهران باقی ماندیم؛ نه جایی را داشتیم برویم و نه در قاموس اعتقادات خانواده جاییرفتن و سربار کسیشدن و یحتمل فرارکردن از دست سرنوشت، معنا و مفهومی داشت؛ اما هرچه به سلولهای خاکستری مغزم فشار میآورم، تصویر یا خاطرهای از درسخواندن در مقابل تلویزیون که آن روزها در ساعات مشخصی معلمانی آورده بودند تا درسها را آموزش بدهند، به خاطرم نمیآید؛ شاید به این دلیل که مدرسهرفتن را دوست داشتم، اما درسخواندن را نه. راستش را بگویم مدرسهرفتن را هم به این دلیل دوست داشتم که آن زمان تنها راه ارتباطگرفتن و معاشرت با دوستانم بود و لابد اگر مثل امروز دهها وسیله ارتباطی دیگر وجود داشت که به طرفهالعینی میتوانستم هم از حالشان باخبر شوم و هم صوتی و تصویری حضورشان را احساس کنم، عطایش را به لقایش میسپردم. اکنون این نگاه هنجارشکنانه من را به حساب حالوهوای آن روزگار و طغیان نوجوانی نگذارید. هنوز هم معتقدم سیستم مدارس و آموزش، بیشتر از اینکه به شکوفایی درون و تجربه زیستن کمک کند، به محدودکردن استعدادها و کلیشهایکردن زندگی دست میزند و خوشبختانه یا متأسفانه در همهجای دنیا با کمی بالا و پایین ماجرا همین است.
در این روزها که قرار شده دانشآموزان آنلاین درس بخوانند و آموزش و پرورش سامانهای برای ثبتنام و حضور معرفی کرده، اتفاقا خیلی آشکار و بیپردهپوشی با واقعیت ساختارهای معیوب و نکاتی که در زندگی از آنها غفلت کردهایم، روبهرو هستیم. با کنجکاوی در این مدت به فیلم سینمایی آموزش در کشور نگاه کردم؛ عجب صحنههای غریبی داشت! صاحبان مدارس غیرانتفاعی برای اینکه نشان بدهند پولی که میگیرند، صددرصد حلال است، وقت و بیوقت دانشآموزانشان را سر کلاس مجازی صدا میکردند، فیلم آموزشی پخش میکردند و پیگیرانه دنبال فضاهای مجازی بودند که عزیزان بتوانند صوتی و تصویری در آن حضور پیدا کنند. البته یک بار صدا قطع میشد، یک بار سرعت ضعیف اینترنت معلم را از کلاس به بیرون شوت میکرد و گاهی هم شیطنت بچهها که بیشتر از معلمانشان از فضای مجازی سر درمیآوردند، کلاس را به هم میریخت. مدارس دولتی اغلب به حضور در یک شبکه اجتماعی بسنده میکردند، درسهایی را که به نظرشان مهمتر میآمد، برنامه میریختند و معلمان باوجدانی سعی میکردند با هر رفتار غریبی که شده بهگونهای از طریق این ماسماسک چند سانتی، حس حضور و انضباط و کلاس را منتقل کنند و بچهها را پای درس بنشانند (احتمالا بیشتر شما آن فایل صوتی حضور و غیاب آنلاین معلم شریفی را شنیدهاید که گرچه برای گروهی خندهدار و برای گروهی نشاندهنده وجدان کاری آن دبیر بود؛ اما در مجموع نشان داد که روشهای ما برای نشاندن بچهها پای درس چقدر غریب و ناتوان است). خوشمزهاش بخش امتحانگرفتن است؛ در شرایطی که هم بچهها به کتاب دسترسی دارند و هم بلافاصله با یکدیگر گروه مشورتی تشکیل میدهند و جواب سؤالها را تبادل میکنند. دل آدم کباب میشود برای آن دانشآموزانی که عمری بهشان القا کرده بودند فضیلت در کسب نمره و برندهشدن در مسابقه است! سراغ روستاها و شهرهای کوچک که میرویم، فیلم تراژیکتر میشود. خانوادههایی که کامپیوتر شخصی ندارند و از گوشیهای هوشمندی هم که دستشان است قابلیت بیشتری نمیشناسند، باید ساعاتی گوشی را دست فرزندشان بدهند و نگران هزار پیام و فایل و کنجکاوی کودکانه در داخل گوشی شخصیشان باشند یا حتی اگر هیچکدام از اینها نباشد، فضای خانه آنقدر کوچک و پرسروصداست که فرزند نمیتواند یک ساعت با تمرکز به درسی که داده میشود توجه کند و ...این ماجرا همچنان ادامه دارد. اگر فکر میکنیم این یک شرایط خاص مربوط به دوران شیوع کروناست، سخت در اشتباهیم. ما (خانوادهها و مسئولان) فرزندانمان را آشنا به ارزشهای گذشته و با شناخت دنیای امروز، برای ساختن آینده تربیت نمیکنیم. ما سنگ قبری از گذشته روی دوششان گذاشتهایم و فرمان میدهیم: رو به جلو سرباز!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.