عدالت ویروسی
امیر عربی . دستیار چشمپزشکی
چندی است با نظراتی درباره رفتار عادلانه و غیرطبقاتی ویروس کرونا مواجه میشویم. تاجاییکه بعضی با لحن ظفرمندانهای از این سخن میگویند که ویروس چینیها فاصلههای طبقاتی در جوامع غربی را درنوردیده و نه به فقیر رحم میکند نه غنی. درحالیکه 20 سال از آغاز قرن بیستویکم گذشته است، گویی کار انسان مدرن به جایی رسیده که از فرط ناامیدی از همنوعانش، برای چشیدن طعم شیرین عدالت باید دستبهدامان یک ویروس بشود؛ اما آیا واقعا کرونا یک ویروس غیرطبقاتی است؟ در نگاه اول پاسخ منفی است. طبیعتا رعایت اصول بهداشتی، تهیه مایحتاج مرتبط با سلامت و اتخاذ اقدامات پیشگیرانه برای قشرهای بالادستی یک جامعه طبقاتی راحتتر است. بر همین اساس شاید این قشر در معرض خطر کمتری برای ابتلا به یک بیماری همهگیر باشند. برای کسی که دغدغه نان برای سیرکردن شکم خانواده را ندارد، دغدغه پرداخت فلان قسط و فلان بدهی به فلان بانک و فلان طلبکار را ندارد و دغدغه دودشدن سرمایه لرزان حاصل از یک عمر زندگی کارمندیاش را ندارد، بسیار راحتتر است در خانه بماند و منتظر باشد تا شرایط به حالت عادی برگردد. گزینههای دیگری هم برای این افراد وجود دارد، مثل عبور از قرنطینه شهرها در جستوجوی امنترین ویلا و باغ. شاید خندهدارترین قرنطینه ایام کرونا، خودقرنطینگی فوتبالیست معروف اروپایی بود که برای اطمینان بیشتر از مبتلانشدن، جزیره شخصیاش را برای زندگی در ایام کرونا انتخاب کرد؛ یک جزیره برای یک خانواده. موارد مشابه با شدت کمتر در اطراف خودمان هم بود، آنجا که مرفهترها و آنهایی که آقای خود بودند، بار سفر بسته و قصد ویلاهایشان را کردند و شهرهای کرونازده را به کارمندان و کارگران سپردند و باز هم در همین اطراف و از همین قشر، بودند انسانهایی که پس از یک عمر نان در خون مردم زدن و خوردن، با احتکار و ابتکار، اینبار نان را در ویروس زدند و خوردند. در طرف مقابل، برای قشری که چشمش به دست دولت و گیسش در دست دولت است، یا از آن سختتر، برای قشری که نان از کف خیابان جمع میکند، شاید نتیجه یک قرنطینه طولانی تلختر از نتیجه ابتلا به کرونا باشد. تا زمانی که به فکر نان شب این گروه نباشیم، آنها را نمیتوان از کرونا ترساند. منطقا این قشر خود را بیشتر در معرض ابتلا قرار میدهند و از طرفی بیشترین سهم را در چرخه انتقال کرونا در سطح جامعه دارند. با وجود این حقایق، برای گروهی که دیگ اقتصاد برایش نمیجوشد، صرف شنیدن این خبر که کرونا برای ورود به بدن انسانها به اموال و داراییهایشان نگاه نمیکند، حس عدالت و برابری به ارمغان میآورد. شاید خوشحالی از خبر ابتلای یک سرمایهدار آمریکایی به کرونا، تنها دستاورد قربانیان نظام سرمایهداری غرب پس از سالها تظاهرات خیابانیشان باشد. رد پای رفتار طبقاتی کرونا را شاید بتوان در گرفتن جان مبتلایانش هم ردیابی کرد. سبک درست زندگی در گذر سالیان دراز و دسترسی به امکانات بهتر و تغذیه مناسب در قشرهای بالادستی، در مقابل محرومیت از امکانات اولیه و سبک زندگی ناسالم در اقشار محروم، معادله سلامت را وارد یک هزارتوی بیسروته میکند که شاید خروجیاش بدن سالمتر برای انسان غنیتر و استعداد ابتلا به بیماریهای گوناگون برای انسان محرومتر باشد؛ در نتیجه حداقل روی کاغذ، گروه اول شانس بیشتری برای جان سالم بهدربردن از یک بیماری کشنده دارند. در دوران عمومی تحصیل پزشکی، در یکی از بیمارستانهای دولتی تهران بیماری داشتم که مبتلا به سرطان ریه شده بود. از او پرسیدم که آیا سیگار میکشیده؟ پاسخش مثبت بود. قبل از اینکه سخنی درباره عوارض سیگار بگویم و برایش توضیح دهم که عامل اصلی بیماریاش استعمال دخانیات بوده، با لحنی مملو از عتاب و سرزنش گفت: شما دکترها فقط میپرسید چرا سیگار کشیدی، اما هرگز نمیپرسید چرا سیگاری شدی؟ با این همه شاید بتوان کورسویی از رفتار عادلانه در رویارویی کرونا با طبقات مختلف جامعه یافت. ریشه این عدالت نسبی در نبود درمان قطعی برای این بیماری است. ازآنجاکه درمانهای پیشنهادی هرگز رنگوبوی درمان قطعی را نگرفتهاند، حداقل در هفتههای اول همه با یک پروتکل واحد درمان شده و براساس پاسخ سیستم ایمنی خود یا از بیماری جان سالم به در بردهاند یا تسلیم شدهاند. تصور کنید اعلام شود درمان قطعی بیماری یا واکسن قطعی آن تولید شده است. قابل پیشبینیترین حالت این است که دارو و واکسن در تعداد محدود و با قیمت بالا عرضه میشود و این دقیقا همان جایی است که شکاف طبقاتی دوباره دهان باز میکند. در این حالت، بهویژه در سیستمهای بهداشتی کشورهای غربی، قشر متمولتر راه کوتاهتری برای دستیابی به عافیت دارند، درحالیکه دست فقرا از خرمای بر نخیل مانده، کوتاه میماند. به عبارت دیگر گویی دست خالی جهان در زمینه درمان و پیشگیری از بیماری راه را برای یک عدالت نسبی هموارتر کرده؛ جهلی که عدالت آورده است. با این تفاسیر، به نظر شما قشر خیابانگرد کدام را ترجیح میدهد، نبود دارو برای همه یا بودن دارو برای بعضیها؟ اگر شما هم مثل این گروه دستتان به جایی نمیرسد، عجالتا از عدالت موقت کرونا تا زمان کشف واکسن و دارو لذت ببرید... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.