کروناي روسيه و مبارزه در 3 جبهه
ابوالقاسم دلفي-سفير سابق ايران در فرانسه
درحاليکه همه نگاهها در غر ب به اوجگيري شديد ويروس کرونا و مستأصلشدن آمريکا و اروپا براي مقابله با اين بحران جهاني معطوف شده است، اوضاع روسيه و رويارويي اين کشور با شيوع کوويد۱۹، فرصتي را براي برخي فرصتطلبها ايجاد کرده است تا ولاديمير پوتين و روسيه را به چالش جدي در مسائل داخلي و بينالمللي بکشانند. روسيه امروز اصولا در سه جبهه سخت، مقابله با بحرانهاي مربوط به شيوع ويروس کرونا، جنگ نفت و تحريمهاي فراگير غرب عليه مسکو در حال مبارزه است و هر يک از اين حوزهها بهتنهايي کافي است تا پوتين را در مسير از قبل طراحيشده او براي آينده روسيه دچار چالش جدي کند. اوضاع کنوني روسيه اين پرسش را در محافل سياسي ايجاد کرده که آيا شرايطي که مديريت روسي براي مقابله با بحران فراگير کرونا در پيش گرفته است، دربرگيرنده پارادايم سياست جديد مسکو است؟ چراکه بسياري گمان ميکنند بحران کرونا فرصت مناسبي را براي کودتاي قانون اساسي پوتين فراهم آورده است. همچنين سؤال ديگري در ذهن بسياري هنوز باقي است که مقامات مسکو چگونه ميخواهند با توجه به کاهش قيمت نفت اوضاع داخلي و بينالمللي را مديريت کنند و درنهايت اينکه سرانجام تأثير بحران سلامتي در آينده حکومت روسيه و آينده اين کشور در جهان چگونه خواهد بود.
مدتهاست که سياست داخلي و مديريت اقتصادي در روسيه در مرکز توجهات پوتين قرار ندارد و توجه بيشتر رئيسجمهوري روسيه به سمت تحولات بزرگ بينالمللي معطوف شده است. هرچند دستور کار اصلي او در صحنه داخلي نيز بر موضوع قانون اساسي و آينده کرسي رياستجمهوري بعد از پايان دوره فعلي رياستجمهورياش، متمرکز است. تغييرات پيشنهادي پوتين براي اصلاح قانون اساسي که در پانزدهم ماه ژانويه گذشته مطرح شد، چشمانداز مختلفي را براي آينده سياسي روسيه ترسيم ميکند. از هماکنون پارهاي توجهات بهسوي «شوراي دولتي» جلب شده و اين ذهنيت را ايجاد کرده که ممکن است پوتين بخواهد رياست اين شورا را پس از دوران رياستجمهورياش به عهده بگيرد. راهحل متصور بعدي اين است که پوتين بعد از کنارهگيري از رياستجمهوري در سال ۲۰۲۴، در کسوت شوراي امنيت ملي روسيه ايفاي نقش کند و ديميتري مدودف هم که از پست نخستوزيري کنارهگيري کرده، بهعنوان معاون رئيس شوراي امنيت مشغول به کار شود. يادآوري اين نکته نيز مناسب خواهد بود که در جريان سومين دور مذاکرات اصلاحات قانون اساسي در دوماي روسيه، خانم والنتينا ترچه کوا، نخستين زن فضانورد روس، اعلام کرد که مردم خواهان ابقاي پوتين در سمت رياستجمهوري فدراسيون روسيه هستند. پوتين هم در عکسالعمل به اين سخنان پذيرفت که محدوديت دو دورهاي رياستجمهوري براي يک فرد تنها از زمان بهاجرادرآمدن قانون اساسي جديد از سال ۲۰۲۴ اعمال شود؛ بهعبارتدیگر اين احتمال وجود دارد که او تا سال ۲۰۳۶ در کسوت رياستجمهوري باقي بماند، اما احتمال اندکي وجود دارد که شرايط فعلي روسيه منبعث از بحران کرونا، جنگ نفت و تحريمهاي بينالمللي، انتخاب پوتين براي ابقا در پست رياست فدراسيون روسيه را نهايي و قطعي کند. جنگ نفتي در شرايط کنوني بحران کرونا، چگونگي مبارزهطلبی روسيه و عربستان در جنگ نفت اهميت بالايي دارد. پوتين شايد مصممبودن سعوديها را دستکم گرفته بود و اين تصور را داشت که ظرفيت روسيه براي تحمل شرايط فعلي بيش از اندازه کنوني است. اما روبل روسيه در روزهاي پس از لغو توافق روسيه با اوپک، ۱۴ درصد از ارزش خود در برابر يورو را از دست داد و ارزش سهام «آرتياس» هم ۱۶ درصد کاهش يافت. اين در حالي است که پوتين به روسها قول داده بود که در دوران رياستجمهورياش، فقر به نصف کاهش يابد و نرخ رشد اقتصادي از متوسط جهاني آن بالاتر رود. اما پيشبينيها حکايت از رشد يکونيم درصدي توليد ناخالص داخلي در روسيه براي سال ۲۰۲۰ دارد. به نظر ميرسد تلاشها و مانورهاي پوتين براي اصلاح قانون اساسي، با توجه به شيوع کرونا توانايي مسکو را براي تداوم اختلاف با عربستان بسيار دشوار کرده است. اکنون علاوه بر بحران کرونا، جنگ نفتي با اوپک و تحريمهاي بينالمللي روسيه فشار مضاعفي را بر کاخ کرملين وارد کرده و توانايي مسکو را براي ادامه سياستهاي داخلي پوتين زير سؤال برده است. اينکه شرايط کنوني روسيه و مشکلات داخلي و بينالمللي اين کشور را که در محافل غربي بهشدت به آن دامن زده ميشود، تا چه ميزان واقعي است، نميتوان با قطعيت مورد راستيآزمايي قرار داد. اما روابط با کشوري که با چالشهاي گستردهاي مواجه است، نهتنها در بعد منطقهاي مانند مسئله سوريه بلکه در بعد بينالمللي نيز نگاه واقعبينانهتري را ميطلبد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.