اروپا چطور میتواند به ایران کمک کند؟
اسفندیار بتمنقلیچ
ایران به دلیل روابط نزدیک سیاسی و اقتصادی نزدیک با چین به یکی از مراکز اصلی شیوع «کووید-19» تبدیل شده است. بااینحال، بخش خدمات و درمان ایران بیش از اندازه به دارو و تجهیزات پزشکی اروپایی وابسته است؛ در حقیقت، اینها کالاهایی هستند که چین نتوانسته آنها را جایگزین کند. درحالیکه اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن باید مبارزه خودشان با ویروس کرونا را در اولویت قرار دهند، اما لازم است از این ارتباط مهم بشردوستانه خود با ایران نیز محافظت کنند.نظام بهداشت و درمان ایران برای ردشدن از این بحران به روابط دیرینه با تأمینکنندگان اروپایی متکی است. اگر در این زنجیره تأمین یا بخش مراقبتهای بهداشت و درمان ایران خللی رخ دهد، اروپا نیز دچار مشکل خواهد شد. با توجه به اینکه ایران همچنان یکی از مراکز این بیماری همهگیر در خاورمیانه است، ویروس کرونا میتواند جریان پناهندگان به اروپا را افزایش دهد. جامعه اروپایی با وجود اختلافنظرهای داخلی درباره ایران، اما بر سر نیاز این کشور به کمکهای بشردوستانه و تأثیرات آن در نجات جان صدها هزار نفر توافق دارند.دولت ایران در پی دو سال رکود اقتصادی کاهش قیمت نفت و فشار بینظیر ناشی از تحریمهای ایالات متحده، اکنون با نیاز به تقویت واکنش در بخش بهداشت و درمان و درعینحال جلوگیری از یک بحران سیاسی تمامعیار مواجه شده است. تحریمها در واکنش فوری ایران به بحران اختلال ایجاد کردهاند. با وجود معافیت کالاهای بشردوستانه از تحریمها، تدابیر تنبیهی اعمالشده، واردات برخی داروها و تجهیزات پزشکی یا مواد اولیه مورد نیاز برای تولید کالاهای اینچنینی به ایران را دشوار کرده و ظرفیت سیستم بهداشت و درمان ایران در مواجهه با شیوع کرونا را کاهش دادهاند. بهعلاوه، دولت ایران نمیتواند نوع بستههای محرک اقتصادی را که دولتهای سراسر جهان برای کاهش تأثیرات قرنطینه بر زندگی مردم به کار بستهاند، به اجرا بگذارد.آنچه از اعلامیههای اخیر اتحادیه اروپا، فرانسه، بریتانیا و آلمان برمیآید، این است که دولتهای اروپایی باید به ارائه کمکهای مالی و سایر کمکها به سیستم مراقبت بهداشت و درمان ایران و شرکای قابل اعتماد در این کشور ادامه دهند. شرکتهای اروپایی همچنین میتوانند از طریق ابزار پشتیبانی مالی اینستکس تجارت اقلام بشردوستانه را تقویت کنند؛ اولین معامله از این طریق انجام شده است.کمیسیون اروپایی با هدف بهحداقلرساندن کمبودها در اروپا، بر صادرات کالاهای اساسی در مبارزه با «کووید-19» نظارت و کنترل دارد، اما چنین اقدامی ایران و سایر کشورهای کمدرآمد وابسته به صادرات اروپا را بیشتر در معرض خطر قرار میدهد. اتحادیه اروپا باید بهجای قطع زنجیرههای تأمین که ایران و دیگر کشورها را به رویآوردن به چین و روسیه وادار میکند، این مسئله را مدنظر قرار دهد که ایران میتواند با افزایش تولید تجهیزات پزشکی اساسی مانند ماسکهای جراحی به تقاضای اروپا نیز کمک کند. این امر به تولیدکنندگان اروپایی هم این امکان را میدهد تا روی تولید کالاهای پیشرفتهتر که مازاد آنها میتواند به ایران فرستاده شود، متمرکز شوند.اما مهمتر از همه، دولتهای اروپایی و اتحادیه اروپا باید ایالات متحده را برای اجرای بهتر معافیت اقلام بشردوستانه از تحریمها تحت فشار قرار دهند. رهبران اروپایی باید وزارت خزانهداری ایالات متحده را به گسترش دامنه معافیتها و گنجاندن تجهیزات لازم برای مبارزه با کووید -19 در آنها، ترغیب کنند. «شفافسازی» در این زمینه میتواند از طریق تهیه یک «فهرست سفید» از کالاها صورت بگیرد و امکان اقدام برای مجوز عمومی شماره 8 را که بر اساس آن بانک مرکزی ایران میتواند به تسهیل تجارت بشردوستانه کمک کند برای شرکتهای اروپایی فراهم آورد. با توجه به پیامدهای بیسابقه انسانی بحران کووید-19، دولتهای اروپایی همچنین باید از ایالات متحده بخواهند تا موافقت خود را با این مسئله زودتر به بانکهای اروپایی اعلام کند. دولت دونالد ترامپ اخیرا در گامی بیسابقه چنین نامهای را به بانک سوئیسی «بیسیپی» ارسال و مجوز رسیدگی آن به تجارت اقلام بشردوستانه با ایران را صادر کرده است.درحالیکه صندوق بینالمللی پول هم همچنان مشغول بررسی درخواست وام پنج میلیارددلاری از سوی ایران است، دولتهای اروپایی باید دولت ترامپ را به موافقت با دسترسی موقت تهران به ذخایر ارزی ترغیب کنند. ذخایر ارزی بلوکهشده در اروپا حتی میتوانند وارد سیستم اینستکس شوند.ایالات متحده میتواند از این طریق به ایران برای گامبرداشتن در جهت اقدامات بشردوستانه مانند آزادی زندانیهای آمریکایی انگیزه دهد؛ بهویژه فرانسه و بریتانیا که برخی از اتباع آنها در تهران در بازداشت بودند و در هفتههای گذشته (به طور دائم یا موقت) آزاد شدهاند، باید برای حمایت از این تلاشها آماده باشند. بازیگران اروپایی باید تأکید کنند که تسهیل هدفمند تحریمها لزوما به معنای تغییر محتوای سیاست ترامپ در قبال ایران یا ازبینرفتن اهرم فشار آن در مذاکرات احتمالی آتی نیست. اگر اروپا و ایالات متحده نتوانند در چنین شرایط سختی به ایران کمک کنند، تنها نتیجه، مخالفت مردم ایران با آنها در سالهای آتی خواهد بود و چنین اتفاقی تنها به نفع آنهایی تمام میشود که طرفدار مقابله ایران با غرب هستند.
منبع: شورای روابط خارجی اروپایی تحریریه دیپلماسی ایرانی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.