|

محیط زیست؛ آخرین قربانی کرونای جدید؟

ابراهیم احمدیان

کووید 19 به‌ظاهر، فقط انسان را هدف گرفته است. بله، هنوز گزارش قابل‌اعتنایی در دست نیست که جز انسان و جامعه انسانی جانداران دیگر در کره زمین در خطر بیماری حاصل از این ویروس باشند. برداشت عامه از کووید 19 یک ویروس است با دو وجهه؛ یک وجهه بی‌رحم و ویرانگر که متوجه انسان و جامعه انسانی است و یک وجهه مهربان و حتی التیام‌بخش که رو به‌سوی حیوانات و محیط زیست دارد. تصاویر رفت‌و‌آمد آسان و آسایش حیوانات در کنار ساحل‌های تفریحی عاری از انسان یا حتی در حاشیه شهرها در این روزها را به‌وفور در شبکه‌های اجتماعی مجازی می‌بینیم که گویای این برداشت عمومی است. از سوی دیگر، تولید گازهای گلخانه‌ای به کمترین میزان در 10 سال گذشته یعنی از بحران مالی و اقتصادی 2008 رسیده است که اثر ویرانگری در گرم‌شدن کره زمین دارند. هوای برخی نقاط کره زمین نسبت به دوران قبل از کرونا بسیار پاک شده است. گویی هیچ اتفاقی مثل کرونا نمی‌توانست چنین ناگهانی به داد محیط زیست برسد. خلاصه کلام تا اینجا کرونا با حیوانات و محیط زیست بسیار مهربان بوده است. در کنار این خوش‌بینی مفرط، این بیم مطرح است که به محض پایان همه‌گیری کرونا، دولت‌ها خواهند کوشید تا بدون ملاحظات زیست‌محیطی جبران مافات کند و اقتصاد زمین‌خورده خود را از زمین بلند کنند. دولت‌ها چه دموکرات و چه غیردموکرات، همواره به‌شدت در پی کسب محبوبیت داخلی و فرونشاندن نارضایتی عمومی‌اند و تجربه نشان داده است که آنچه این خواسته را برمی‌آورد، محیط زیست نیست که تغییرات آن بطئی و زمان‌بر است بلکه اقتصاد و معیشت و رفاه عمومی است که فورا خود را نشان می‌دهد. ازین‌رو این پیش‌بینی چندان دور از واقع نیست که دولت‌ها پس از کرونا به‌شدت و بدون ملاحظات زیست‌محیطی به فعالیت‌های صنعتی و اقتصادی سرعت و قدرت ببخشند. اگر چنین روی دهد، بی‌تردید‌ کووید 19 نیز تبدیل به قوزی دیگر بر بالاقوز معضل محیط زیست خواهد شد و دقیقا در آن زمان است که گریبان محیط زیست و حیوانات و گیاهان را نیز خواهد گرفت.

نکته دیگر و شاید مهم‌تر: حل معضلات جدید محیط زیست کره زمین به‌شدت وابسته به همگرایی جهانی است و دقیقا همین همگرایی جهانی پس از فروکش‌کردن همه‌گیری کرونا در معرض خطر است. محیط زیست یک شبکه واحد و پیوسته است و عملکردی پیوسته و واحد و جهانی طلب می‌کند. آفات زیست‌محیطی مانند کرونا، سکولار و دموکرات‌اند و غنی و فقیر و دینی و غیردینی نمی‌شناسند و دامان همه کره زمین را باهم می‌گیرند. آیا کووید19 به همگرایی جهانی کمک می‌کند یا آسیب می‌رساند؟ به لحاظ سیاسی و اجتماعی دوران پساکرونایی چگونه دورانی خواهد بود؟ آیا جهان مانند دوره پس از جنگ جهانی رو به قرارومدار و پیمان‌های بین‌المللی خواهد کرد یا آن‌طوری که بعضی کارشناسان پیش‌بینی کرده‌اند، محیطی مناسب برای رشد ناسیونالیسم، دولت‌محوری در برابر ملت‌سالاری و خوداتکایی و درونگرایی ملی پدید خواهد آمد؟ پاسخ این مسئله‌ها را باید از اهل سیاست جویا شد ولی به‌یقین، هر اندازه ارتباط میان دولت‌ها کمتر و میل به خودکفایی افراطی و استقلال کشورها از یکدیگر بیشتر شود، شانس محیط زیست به همان اندازه کاهش می‌یابد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.